Celiakia

Celiakia – definicja  

• Uwarunkowana genetycznie enteropatia jelita 

cienkiego, wywołana nieprawidłową reakcją 
immunologiczną na spożywany gluten 

• Choroba charakteryzuje się zanikiem 

struktury kosmków z kompensacyjnym 
przerostem krypt oraz masywnym naciekiem 
limfocytarnym 

• Wycofanie glutenu z diety – odnowa; 

ponowne wprowadzenie – nawrót zmian 

Gluten 

• Gluten - białka zawarte w zbożach 

pszenicy, żyta, jęczmienia

– Pszenica  – gliadyna 
– Żyto 

– hordeina 

– Jęczmień  – sekalina 
– Owies 

– awenina 

Częstość występowania 

Postać objawowa 

Postać niema

Dania 

1:10 000

1:500

Finlandia 

1:1000

1:130

Niemcy

1:2300

1:500

Holandia 

1:4500

1:198

Norwegia 

1:675

1:250

Polska 

1:1000-1:10 000

?

Sahara

?

1:70

Słowenia

?

1:550

Stany Zjednoczone 

1:10 000

1:111

Szwecja 

1:330

1:190

Wielka Brytania 

1:300

1:111

Włochy 

1:1000

1:184

Ogółem

1:3345

1:266

Objawy 

klasyczna postać 

•Objawy zwykle 6-18 m.ż.
•Obfite, cuchnące, tłuszczowe stolce
•Zahamowanie przyrostu masy ciała lub 



•Zahamowanie wzrastania 
•Zanik tkanki tłuszczowej 
•Duży sterczący brzuch, cienkie 

kończyny

•Zmiana usposobienia (dziecko smutne, 

apatyczne, drażliwe)

Objawy celiakii 

• Niedokrwistość
• Bóle kostne 
• Depresja 
• Biegunka 
• Palce pałeczkowate 
• Hyposplenizm 
• Niepłodność 
• Uczucie zmęczenia
• Nudności, wymioty

• Nawracające bóle 

brzucha 

• Nawracające afty
• Poronienia 
• Niskorosłość 
• Spadek masy ciała
• Patologiczne złamania
• Zajady 

Objawy celiakii – dorośli 

• Ogólne zmęczenie  80-90%
• Biegunka 

75-80% 

• Niedokrwistość 

85% 

• Niedobór wit. D 

15-30% 

• Niedobór wit. K

10% 

Choroby współistniejące z 

celiakią 

• Prawdopodobnie glutenozależne

– Cukrzyca insulinozależna (4-7%)
– Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (2-

14%)

– Autoimmunologiczne zapalenie wątroby  
– Zespół Sjögrena (3-15%)   
– Choroba Addisona 
– Autoimmunologiczne zanikowe zap. żołądka 

Choroby współistniejące z 

celiakią 

• Prawdopodobnie glutenoniezależne

– Zespół Downa (7-17%) 
– Zespół Turnera (2-8%) 
– Izolowany niedobór IgA (3%-10%) 
– Zespół Williamsa  
– Wrodzone wady serca

Występowanie w rodzinie 

• Krewni I

0

 chorych na celiakię 

– ok. 10% 

• Bliźnięta jednojajowe 

– ok. 70% 

Diagnostyka – przeszłość 

Biopsja I

Biopsja II 

Biopsja 

III 

         



     

   

Gluten
Objawy

+++

+/-

- -

-

 +

++

Serologia

+++

+/-

- -

-

 +

++

Śluzówka

Płaska

Norma

Płaska

Czas 
(miesiące

)

      
      

    0 m.

      

       

    12 m.

      

     

    15 m.

Celiakia - leczenia 

• Dieta bezglutenowa 

– produkty bezglutenowe
– przez całe życie (profilaktyka chłoniaka)

• W początkowym okresie dodatkowo

– dieta bezmleczna i bezlaktozowa 
– czas stosowania: ok. 4-6 tygodni 

Dieta bezglutenowa - 

produkty zabronione 

• Przetwory z pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa (?) 
• bułki, chleb zwykły, chleb razowy, pieczywo 

chrupkie

• zwykłe makarony
• kasza manna, kasza jęczmienna
• pęczak, płatki owsiane (?)
• ciasta, herbatniki
• słodycze zawierające mąkę pszenną

  

Dieta bezglutenowa – 

produkty dozwolone 

• Przetwory ze zbóż naturalnie bezglutenowych: ryżu, 

kukurydzy, gryki, prosa 

• Mąka ryżowa, kukurydziana, skrobia kukurydziana, 

mąka ziemniaczana, tapioka, mąka sojowa

• Chleb i bułki bezglutenowe
• Ryż, płatku ryżowe, kaszki ryżowe błyskawiczne 
• Płatki kukurydziane, chrupki kukurydziane
• Kasza gryczana, jaglana, ciasteczka, słodycze 

bezglutenowe, skrobia pszenna 

• Wszystkie produktu oznaczone symbolem 

„przekreślony kłos” 

Produkty bezglutenowe 

Codex Alimentarius FAO/WHO 

• Wyroby z surowców naturalnie 

bezglutenowych (ryż, kukurydza, soja, 
gryka, proso) 

• Wyroby, z których usunięto gluten do 

zawartości 1 mg/100 g suchego 
produktu (np. skrobia pszenna)

Wrażliwość na gluten 

• Niemowlęta, małe dzieci  

– bardzo duża 

• Z wiekiem 

– objawy nietolerancji glutenu zmniejszają 

się 

Dieta bezglutenowa 

• Bardziej szkodliwe jest stałe narażenie 

na niewielkie ilości glutenu niż 
jednorazowa większa dawka glutenu 

Przyczyny nieprzestrzegania 

diety 

• Zależne od produktu:

– Zanieczyszczenie glutenem 
– Jakość produktu
– Walory organoleptyczne 
– Dostępność na rynku 
– Asortyment 

Przyczyny nieprzestrzegania 

diety 

• Zależne od pacjenta 

– Brak akceptacji diety i/lub choroby 
– Niedostateczna wiedza o chorobie i 

leczeniu 

– Wiek 
– Miejsce zamieszkania 
– Problemy we współpracy  lekarzem lub 

dietetykiem 

Nieświadome 

nieprzestrzeganie diety 

• Nieświadome spożywanie glutenu dodawanego do 

różnych, naturalnie bezglutenowych produktów 
spożywczych w celach technologicznych 

– Dodatek do wędlin 
– Jako powłoka chroniąca owoce przed wysychaniem 
– Dodatek do leków 

• Wszystkie produkty zawierające w swoim składzie 

białko roślinne, emulgator, stabilizator, skrobia, 
mąka mogą zawierać dodatek glutenu! 

Produkty bezglutenowe 

• Oznaczone symbolem „przekreślony 

kłos” 

• Napis „produkt bezglutenowy” 
• Punkty z żywnością dietetyczną przy 

kołach TPD 

• Sklepy ze „zdrową żywnością” 
• Zamówienia bezpośrednio u producenta 

Dieta bezglutenowa 

• Mogą wystąpić niedobory niektórych składników 

mineralnych, witamin, błonnika  pokarmowego 

• Zapewnić podaż warzyw, owoców, 

bezglutenowych produktów zbożowych (kaszy 
gryczanej, jaglanej, ziarna sezamu, słonecznika, 
orzechów)

• Gryka – dobre  źródło białka, Mg, Zn, Fe i 

wtiamin z grupy B, błonnika pokarmowego 

• Proso – jw. 

Celiakia 

• Definicja
• Epidemiologia 
• Patogeneza
• Objawy 
• Diagnostyka 
• Kryteria rozpoznawania 
• Dieta bezglutenowa

Dziękuję!