SYSTEM PARTYJNY
STANÓW
ZJEDNOCZONYCH
SYSTEM PARTYJNY
STANÓW
ZJEDNOCZONYCH
System dwupartyjny (dwóch partii
dominujących)
– system występujący w
państwach demokratycznych,
charakteryzujących się polaryzacją sympatii
wyborców, przez co na scenie politycznej
danego państwa widoczne są jedynie dwie
partie. Pozostałe partie są zmarginalizowane
przez dwóch potentatów, przez co ich poglądy
ulegają zradykalizowaniu (np. Libertarian
Party lub Constitution Party w USA).
Ciekawym zjawiskiem występującym w
systemach dwupartyjnych jest tzw.
gabinet cieni, „rząd oczekujących”
będący odpowiednikiem rządu,
tworzonym przez partię opozycyjną i
komentującym posunięcia gabinetu
„rzeczywistego”
Znamiennym rysem systemu partyjnego USA jest
fakt, że w niewielkim stopniu odzwierciedla on
konflikty klasowe. Geneza amerykańskiej
dwupartyjności tkwi w walce między federalistami
A. Hamiltona – zwolennikami silnej władzy
centralistycznej, reprezentowali Północ oraz w
jakimś stopniu interesy mieszkańców miast – a
antyfederalistami T. Jeffersona, którzy określali się
mianem demokratycznych republikanów, domagali
się większej samodzielności poszczególnych
stanów uszczuplenia władzy centralnej.
Reprezentowani byli przez właścicieli,
niewolników oraz interesy ludności wiejskiej.
Geneza systemu partyjnego
USA
W czasach kiedy prezydentem był Andrew
Jackson (1829 – 1837) partia
demokratycznych republikanów
przekształciła się w masową partię pod
nazwą Partia Demokratyczna (1830r.) -
wprowadziła ona instytucję
ogólnonarodowej konwencji wybierającej
kandydata na prezydenta i ustalającej
program partii, natomiast Partia
Federalistów przeżywała ciężki kryzys.
Za prezydentury Jacksona wprowadzono
ustawę o urzędach państwowych,
przekształcając wiele stanowisk w funkcje
wyboru. Konsekwencją było powstanie
słynnego „systemu łupów” polegającego na
tym, że nowo wybrany prezydent zwalniał
wszystkich urzędników i mianował
nowych, ściśle związanych z jego partią. W
skutek tego partie przekształciły się nie
tylko w narzędzie zdobywania władzy, lecz
także w instrument służący do obsadzania
posad oraz zapewnienia za ich
pośrednictwem dochodów wybranym
członkom partii. System ten został
zniesiony dopiero na początku XX wieku.
Wyrazem opozycji wobec Partii
Demokratycznej było utworzenie w 1834 roku
Partii Wigów, popierających rozwój
przemysłu i handlu. Kontrowersje wobec
niewolnictwa podzieliły wewnętrznie
demokratów na zwolenników niewolnictwa
(tzw. Hunkers) i opozycjonistów (tzw.
Barnburners). Opozycjoniści wnieśli projekt
ustawy, który zabraniał wprowadzenia
niewolnictwa na zdobywanych terytoriach. Z
ta ustawą nie zgodziła się senacka frakcja. W
1848 r. powstała Partia Wolnej Ziemi złożona
z opozycjonistów Partii Demokratycznej oraz
ze zwolennikami wprowadzania
niewolnictwa. Jednak znaczna część byłych
demokratów wycofała się z tej partii w 1850r.
W 1854 r. powstała Partia
Republikańska. Republikanie w okresie
narastania wojny domowej i upadku
wigów (1855r.) potrafili zaproponować
atrakcyjny program, który spełniał
postulaty wszystkich walczących z
niewolnictwem. Pojawienie się Partii
Republikańskiej było równoznaczne ze
stworzeniem drugiego filaru w systemie
partyjnym. Ta partia nawiązuje do
federalistów. Okres stabilizacji obu
partii trwał aż do 1932 roku.
W 1932 roku Partia Demokratyczna
przeżywała kryzys po wojnie domowej.
Prezydentem zostaje F.D. Roosevelt
Demokraci kładą nacisk na potrzebę
uwzględnienia interesów grup
upośledzonych, natomiast Republikanie
umacniają swój konserwatywny
wizerunek.
W amerykańskim systemie partyjnym pojawiły
się partie trzecie, lecz umiejętna taktyka
dwóch wielkich partii, polegająca na
włączaniu postulatów nowych ugrupowań do
swoich programów, uniemożliwiła ich
umocnienie i dalsze działanie. Tak się stało z
ruchem populistycznym pod koniec XIX
wieku, który przez kilka lat stanowił trzecią
partię w amerykańskim systemie partyjnym.
Umocnienie Partii Demokratycznej stanęło na
przeszkodzie rozwojowi ruchów lewicowych.
Wszystko to sprzyjało stabilizacji
amerykańskiego systemu dwupartyjnego.
Po 1932 roku zaznaczyła się przewaga Partii
Demokratycznej. Zapoczątkował ją program
„Nowego Ładu” zaproponowany przez Franklina
Delano Roosevelta. Sukcesy tego programu
umacniały dominację tej partii. Partia
Republikańska przeżywała kryzys osiągnięcia
bardzo słabych wyników w wyborach (przy
kolejnej kampanii prezydenckiej w 1936 r.
demokraci zdobyli 532 z 531 głosów
elektorskich).
Po II wojnie światowej pozycja Republikanów
uległa poprawie (dwa zwycięstwa Dwighta
Eisenhowera). Jednak stracili oni kontrolę nad
Kongresem, a kolejne wybory wygrali demokraci
(John Kennedy – 1960 oraz Lyndon Johnson –
1964 r.)
Republikanie po krótkich starciach
wewnętrznych odzyskali swoja pozycję i
prezydentem został Ronald Reagan (lata
80). Następne prezydentury:
* George H.W. Bush – 1989-1993 – Partia
Republikańska
* William J. Clinton – 1993-2001 – Partia
Demokratyczna
* George w. Bush – 2001-2009 – Partia
Republikańska
* Barack H. Obama – 2009 – Partia
Demokratyczna
System dwupartyjny umacnia również
sposób instytucjonalizacji prawnej.
Konstytucja amerykańska nie reguluje
pozycji prawnej partii politycznych. Nie ma
też ustaw federalnych o partiach
politycznych. Szczegółowa
instytucjonalizacja prawna dokonywana jest
w ustawodawstwie stanowym.
Instytucjonalizacja systemu
partyjnego
Ustawy stanowe regulują m.in.:
Ustawy stanowe regulują m.in.:
*sposób wybierania delegatów na partyjne
konwencje
lokalne (hrabstw, stanów),
*terminy zwoływania konwencji,
*terminarz i sposób działania,
*sposób wyznaczania urzędników partyjnych,
*sposób kwalifikowania kandydatów do wyborów,
*sposób wybierania przez partie delegatów na
konferencje krajową,
*sposób finansowania kampanii wyborczej,
*sposób prowadzenia prawyborów.
Przepisy prawa
Systemowi dwupartyjnemu sprzyjają stosowane w
USA zasady państwowego finansowania partii
politycznych (finansowanie większych partii).
Kongres przyznaje z funduszy federalnych
kwoty, które rekompensują wydatki partii
poniesione podczas konwencji normalizacyjnych
oraz koszty prowadzenia działalności. Partie
polityczne korzystają również ze świadczeń od
osób prywatnych. Zasady tego finansowania
określa rozbudowane na szczeblu federalnym
ustawodawstwo o finansowaniu partii
politycznych.
Finansowanie
Charakterystyka
Zasady przynależności do partyjnej
określa ustawodawstwo stanowe, a nie
statut partii. Są one jednakowe dla
republikanów i demokratów.
Przynależność do partii sprowadza się do
uczestnictwa w prawyborach. Nie
występuje członkostwo stałe.
Liczba członków partii określa się liczbą
głosów oddanych na kandydata w
wyborach prezydenckich. Nie płaci się
składek partyjnych.
Przywódcą partii jest kandydat na
prezydenta lub aktualny prezydent.
Kandydaci na prezydenta nie muszą być
koniecznie członkami partii.
Partie są zdecentralizowane. Nie mają
centralnego organu opracowującego
dyrektywy polityczne czy programy.
Wewnętrzna spoistość partii oparta
jest na wspólnocie insertów i
tradycji, a nie na integracji
ideologicznej czy dyscyplinie
organizacyjnej, jak w państwach
europejskich.
Struktura organizacyjna obu wielkich partii
formalnie jest podobna do innych partii na
świecie, z tym, że nie ma tutaj niższych form
organizacyjnych zrzeszających masy
członkowskie.
Na czele partii stoją komitety ogólnokrajowe –
National Committees - formalnie wybierane co 4
lata przez zjazdy partyjne. Na niższym szczeblu
znajdują się komitety okręgowe – County
Committees, a na samym dole władze lokalne –
Local Executive. Każdy szczebel partii uprawia
własną politykę mającą za główne zadanie
organizacje wyborów władzy miejscowej i
nadrzędnej.
Struktura organizacyjna partii
politycznych
Na czele komitetu ogólnokrajowego stoi
przewodniczący, który kieruje aparatem
partyjnym oraz zajmuje się sprawami
organizacyjnymi (jest oficjalnym
reprezentantem, utrzymuje kontakty z
elektoratem, mediami, liderami partyjnymi w
kongresie). Zadania komitetu:
*planowanie i organizowanie konwencji
prezydenckiej,
*określenie zasad wyboru delegatów,
*ustalenie dyscypliny partyjnej.
Komitet zbiera się dwa razy w roku. Powoływanie
komitetów odbywa się według bardzo
zróżnicowanych zasad, ustalonych przez lokalne
ustawodawstwo
System wyborczy w USA opiera się na
większości względnej, która połączona
jest z jednomandatowymi okręgami
wyborczymi (przy wyborze kandydata
liczy się bardziej jego osobowość, a nie
jego program).
Partie amerykańskie nie maja stałych
programów. Oblicze programowe obu
partii budowane jest na podstawie
platform wyborczych, przyjmowanych co
4 lata.
Dotychczasowy rozwój programów obu
partii amerykańskich wykazuje, że
różnice między nimi narastają w
okresach kryzysów gospodarczych.
Założenia programowe
Partia Demokratyczna – łączy środowisko
centrowe i centrolewicowe.
Koncepcje programowe partii Demokratycznej
czerpią z wielkich programów liberalnych
„Nowego Ładu” F.D. Roosevelta i „Nowych
Horyzontów” J.F. Kennedy`ego.
Demokraci opowiadają sie za określonym
uczestnictwem państwa w gospodarce i
utrzymaniem niektórych programów z
zakresu polityki społecznej.
Założenia programowe -
DEMOKRACI
Założenia programowe -
REPUBLIKANIE
Partia Republikańska dziali się na:
ideałów, konserwatywnych liberałów,
konserwatystów oraz
neokonserwatystów.
Partia Republikańska ma program wybitnie
konserwatywny. Jest on rozwinięciem
koncepcji „Nowego Republikanizmu”.
Państwo powinno zajmować się utrzymaniem
bezpieczeństwa i porządku publicznego
rezygnując w szerokim zakresie z funkcji
ekonomicznych i socjalnych.
Partia Republikańska bardziej niż Partia
Demokratyczna akcentuje przywiązanie do
wartości chrześcijańskich, np.
Republikanie sprzeciwiają się legalizacji
aborcji, eutanazji, narkotyków czy
związków homoseksualistów. Są
zwolennikami prawa uczniów do modlitwy
w szkołach publicznych. Republikanie
sprzeciwiają się również większemu
napływowi imigrantów do USA. Są też
zwolennikami surowego, prostego prawa
np. stosowania kary śmierci.
W systemie partyjnym istnieją inne partie, które
nie mają jednak znaczenia politycznego. Mają
one najczęściej charakter ideologiczny, a nie
wyborczy, pragmatyczny, jak Partia
Demokratyczna i Partia Republikańska. Są to
partie o bardzo zróżnicowanym charakterze:
* prawicowym np. Amerykańska Partia
Niezależna, Amerykańska Partia Nazistowska;
* liberalne, np. Amerykańska Partia Pracy,
Partia Liberalna, Partia Postępowa;
* socjaldemokratyczne np. Partia
Socjaldemokratów;
* od 1919 roku działa również Komunistyczna
Partia Stanów Zjednoczonych.
Partie polityczne USA -
wpływy
1. System partyjny w Stanach Zjednoczonych to system
dwupartyjny.
2. Dwie dominujące partie w USA to Partia
Demokratów – centrowe i
centrolewicowe, oraz Partia Republikanów –
konserwatyści.
3. W Stanach Zjednoczonych występują okręgi
jednomandatowe.
4. W strukturze organizacyjnej nie występują
zrzeszające się masy
członkowskie. Na czele partii stoją komitety
ogólnokrajowe,
następnie komitety okręgowe, a na samym dole
władze lokalne.
5. Wewnętrzna spoistość partii oparta jest na
wspólnocie interesów i
tradycji, a nie na integracji ideologicznej czy
dyscyplinie
organizacyjnej, jak w partiach europejskich.
Podsumowanie
Bibliografia:
* Wojtaszczyk A. Konstanty, Współczesne systemy
partyjne, Warszawa 1992r.
* Żmigrodzki Marek (red.), Encyklopedia politologii.
Tom III, Zakamczyce 1999r.
* Sokół W., Żmigrodzki M., Współczesne partie i
systemy partyjne, Lublin 2003r.