ENZYMY UCZESTNICZĄCE W UTLENIANIU I 
REDUKCJI (OKSYDOREDUKTAZY)

• OKSYDAZY
• DEHYDROGENAZY
• PEROKSYDAZY
• OKSYGENAZY

 

 

OKSYDAZY



OKSYDAZY KATALIZUJĄ ODERWANIE WODORU Z SUBSTRATU 
W REAKCJI, W KTÓREJ TLEN JEST BIORCĄ WODORU. 



PRODUKTEM REAKCJI JEST WODA LUB NADTLENEK 
WODORU.

 

 

PRZYKŁADY OKSYDAZ



OKSYDAZA CYTOCHROMOWA (końcowy 

przenośnik elektronów w mitochondrialnym łańcuchu 

oddechowym)



FENOLAZA (katalizuje przemianę monofenoli lub o-

difenoli w o-chinony)



OKSYDAZA KSANTYNOWA (jej aktywność wykryta 

w mleku, jelicie cienkim, nerce i wątrobie; odgrywa 

ważną rolę w przemianie zasad purynowych w kwas 

moczowy)



OKSYDAZA L-AMINOKWASOWA (zawiera FMN, 

występuje w nerkach, katalizuje deaminację 

oksydacyjną L-aminokwasów)



OKSYDAZA GLUKOZOWA (FAD-zależny enzym, 

złożony mechanizm reakcji-pośredni związek 

semichinonowy)

 

 

DEHYDROGENAZY



DEHYDROGENAZY, W PRZECIWIEŃSTWIE DO OKSYDAZ, NIE 
MOGĄ UŻYWAĆ TLENU JAKO AKCEPTORA ATOMÓW 
WODORU, PRZENOSZĄ JE NATOMIAST Z JEDNEGO 
SUBSTRATU NA DRUGI.

AH

2

 + B → A + 

BH

2

 

 

 

 

DEHYDROGENAZY ZALEŻNE OD 
KOENZYMÓW NIKOTYNOAMIDOWYCH



ICH KOENZYMEM JEST DINUKLEOTYD NIKOTYNOAMIDO-

ADENINOWY (NAD

+

) LUB FOSFORAN DINUKLEOTYDU 

NIKOTYNOAMIDO-ADENINOWEGO (NADP

+

)



NAD

+

 I NADP

+

 SĄ WYTWARZANE W ORGANIŹMIE Z 

WITAMINY- NIACYNY



NAD-ZALEŻNE DEHYDROGENAZY KATALIZUJĄ REAKCJE 

OKSYDOREDUKCJI W OKSYDACYJNYCH SZLAKACH 

METABOLIZMU (NP. GLIKOLIZA, CYKL KWASU 

CYTRYNOWEGO)



NADP-ZALEŻNE DEHYDROGENAZY SĄ 

CHARAKTERYSTYCZNE DLA SYNTEZ REDUKCYJNYCH (NP. 

POZAMITOCHONDRIALNA SYNTEZA KWASÓW 

TŁUSZCZOWYCH, SYNTEZY STEROIDÓW)

 

 

DEHYDROGENAZY ZALEŻNE OD 
RYBOFLAWIN



FMN I FAD SILNIEJ ZWIĄZANE ZE SWOIMI APOENZYMAMI NIŻ 
KOENZYMY NIKOTYNOAMIDOWE



BIORĄ UDZIAŁ W PRZENOSZENIU ELEKTRONÓW W (LUB DO) 
ŁAŃCUCHU ODDECHOWYM



ODWODOROWANIE (PRZEZ DEHYDROGENAZĘ 
DIHYDROLIPONIANOWĄ) ZREDUKOWANEGO LIPONIANU 

 

 

CYTOCHROMY



Z WYJĄTKIEM OKSYDAZY CYTOCHROMOWEJ SĄ 
KLASYFIKOWANE JAKO DEHYDROGENAZY



FUNKCJONUJĄ JAKO PRZENOŚNIKI ELEKTRONÓW MIĘDZY 
FLAWOPROTEINAMI A OKSYDAZĄ CYTOCHROMOWĄ



SĄ HEMOPROTEINAMI ZAWIERAJĄCYMI ŻELAZO



WYRÓŻNIAMY CYTOCHROMY b, c

1

 , c, a i a

3   

(występujące w 

łańcuchu oddechowym)



CYTOCHROMY POZA ŁAŃCUCHEM ODDECHOWYM P-450 I b

5

 

 

PEROKSYDAZY



rozkładają nadtlenki, przez co chronią ustrój 
przed skutkami stresu oksydacyjnego



Dzielimy je na 2 grupy:

1.

KLASYCZNE PEROKSYDAZY

2.

KATALAZĘ

 

 

KLASYCZNE PEROKSYDAZY



Znajdują się w mleku, leukocytach, płytkach krwi i 
innych tkankach metabolizujących eikozanoidy



Grupą prostetyczną jest protohem (luźno 
związany z apoproteiną)



Nadtlenek wodoru jest redukowany kosztem 
różnych związków (np. askorbinainu, chinonów, 
cytochromu c-biorcy elektronów)



Peroksydaza glutationu

 

 

KATALAZA



Hemoproteina zawierająca 4 grupy hemowe



Występuje we krwi, szpiku kostnym, błonach 
śluzowych, nerkach i wątrobie



Rozkłada nadtlenek wodoru tworzony w reakcjach 
oksydaz (peroksysomy)

 

 

OKSYGENAZY



Katalizują bezpośrednie przeniesienie i 
przyłączenie tlenu do cząsteczki substratu



Uczestniczą w reakcjach syntezy lub degradacji 
metabolitów



Można podzielić je na dwie grupy:

1.

Dioksygenazy ( A + O

2

 → AO

2

 )

2.

Monooksygenazy-hydroksylazy 

 ( A−H + O

2

 + ZH

2 

→ A−OH + H

2

O + Z )

 

 

Cytochrom P-450



Cytochromy P-450 są białkami związanymi z 
błonami i zawierają hem jako grupę prostetyczną



CytochromP450 katalizuje reakcję hydroksylacji pr
zebiegającą zgodnie z sumarycznym wzorem:

   RH + O

2

 + NADPH + H

+ 

→ ROH + H

2

O + NADP

+



Wykryto go w mitochondriach nadnerczy i 
mikrosomach wątroby



Występuje razem z monooksygenazami w 
specjalnych systemach hydroksylacyjnych



Mutacje w genie kodującym cytochrom P-450 
powodują m.in. hiperplazję kory nadnerczy.

 

 



Systemy monooksygenaza-cytochrom P-450 

występują w:



Wątrobie, gdzie biorą udział w:

•

przemianie poch. wit. D

•

syntezie kwasów żółciowych

•

detoksykacji ksenobiotyków, m. in. benzopirenu, 

aminopiryny, aniliny, morfiny, benzofelaminy



Nerkach, gdzie biorą udział w przemianie 

pochodnych wit. D



Korze nadnerczy, gonadach i łożysku, gdzie 

biorą udział w steroidogenezie



Także proces metabolicznej reaktywacji związków 

rakotwórczych przeprowadzany jest zazwyczaj 

przez system P-450

 

 

Mikrosomalny cykl hydroksylacyjny

 

 

Mitochondrialny układ monooksygenaza-cytochrom 
P-450