•

 

 

doliny lodowcowe -  przeważnie były to dawne doliny rzeczne 

doliny lodowcowe -  przeważnie były to dawne doliny rzeczne 

które  z  kształtu  "V",  charakterystycznego  dla  nich  pod 

które  z  kształtu  "V",  charakterystycznego  dla  nich  pod 

wpływem  lodowca  przeobraziły  się  w  "U"  kształtne.  W  profilu 

wpływem  lodowca  przeobraziły  się  w  "U"  kształtne.  W  profilu 

podłużnym często występują załomy i progi, tzw. rygle. Doliny 

podłużnym często występują załomy i progi, tzw. rygle. Doliny 

te  posiadają  przeważnie  szerokie  dna  i  strome  zbocza,  często 

te  posiadają  przeważnie  szerokie  dna  i  strome  zbocza,  często 

skalne  ściany,  których  pionowość  wskazuję  zasięg  pionowy 

skalne  ściany,  których  pionowość  wskazuję  zasięg  pionowy 

lodowca. 

lodowca. 

 

 

       

       

Działalność  akumulacyjna  lodowców  to  odkładanie  osadów 

Działalność  akumulacyjna  lodowców  to  odkładanie  osadów 

zawartych w masie lodowca i na lodowcu podczas jego postoju 

zawartych w masie lodowca i na lodowcu podczas jego postoju 

lub cofania się.

lub cofania się.

     

     

Tworzą  się  wówczas  różne  formy  akumulacyjne,  takie  jak: 

Tworzą  się  wówczas  różne  formy  akumulacyjne,  takie  jak: 

moreny czołowe, moreny denne. 

moreny czołowe, moreny denne. 

 

 

       

       

Moreny  czołowe

Moreny  czołowe

  są  to  wały  materiału  zwałowego  o 

  są  to  wały  materiału  zwałowego  o 

wysokości  od  kilku  do  kilkudziesięciu  metrów,  tworzące  się 

wysokości  od  kilku  do  kilkudziesięciu  metrów,  tworzące  się 

przed czołem lodowca

przed czołem lodowca

Wyróżnia się moreny czołowe:

Wyróżnia się moreny czołowe:

•

 

 

spiętrzone  –  powstające  z  materiału  spychanego  przez  czoło 

spiętrzone  –  powstające  z  materiału  spychanego  przez  czoło 

lodowca;

lodowca;

•

 

 

akumulacyjne  –  tworzące  się  w  wyniku  dłuższego  postoju 

akumulacyjne  –  tworzące  się  w  wyniku  dłuższego  postoju 

lodowca, podczas którego materiał morenowy zawarty w masie 

lodowca, podczas którego materiał morenowy zawarty w masie 

lodowej i na powierzchni jest odkładany przed czołem lodowca 

lodowej i na powierzchni jest odkładany przed czołem lodowca 

dzięki wytapianiu;

dzięki wytapianiu;

•

 

 

wyciśnięte 

– 

powstające 

przez 

wyciskanie 

łatwo 

wyciśnięte 

– 

powstające 

przez 

wyciskanie 

łatwo 

uplastyczniającego  się  podłoża  (glony,  iły)  pod  naciskiem 

uplastyczniającego  się  podłoża  (glony,  iły)  pod  naciskiem 

krawędzi lodowca.   

krawędzi lodowca.   

 

 

    

    

Moreny denne

Moreny denne

 powstają z materiału przymarzniętego do dna 

 powstają z materiału przymarzniętego do dna 

lodowca,  a  odsłaniają  się  dopiero  po  cofnięciu  lodowca.  Ze 

lodowca,  a  odsłaniają  się  dopiero  po  cofnięciu  lodowca.  Ze 

względu  na  nachylenie  stoków  wyniosłości  oraz  deniwelacje 

względu  na  nachylenie  stoków  wyniosłości  oraz  deniwelacje 

wyróżnia się następujące morenny denne:

wyróżnia się następujące morenny denne:

•

  

  

płaską (nachylenie <2

płaską (nachylenie <2

0

0

)

)

•

 

 

falistą (nachylenie 2-7

falistą (nachylenie 2-7

0

0

)

)

•

 

 

pagórkowata (nachylenie >7

pagórkowata (nachylenie >7

0

0

)

)

 

 

    

    

Na obszarze moreny dennej wody lodowcowe tworzyły różne 

Na obszarze moreny dennej wody lodowcowe tworzyły różne 

formy akumulacyjne, takie jak:

formy akumulacyjne, takie jak:

Ozy

Ozy

  –  długie  wały  o  krętym  biegu,  zbudowane  głównie  z 

  –  długie  wały  o  krętym  biegu,  zbudowane  głównie  z 

warstwowanych  żwirów  o  piasków,  usypane  przez  rzeki  pod- 

warstwowanych  żwirów  o  piasków,  usypane  przez  rzeki  pod- 

lub wewnątrz lodowcowe np. oz koło Mrągowa, ozy w okolicach 

lub wewnątrz lodowcowe np. oz koło Mrągowa, ozy w okolicach 

Poznania.

Poznania. 

 

 

Powstawanie kemów

Powstawanie kemów

1 – podłodze skalne

1 – podłodze skalne

2 –  morena denna

2 –  morena denna

3 – żwiry

3 – żwiry

4 – piaski

4 – piaski

5 – muły

5 – muły

Kemy

Kemy

 

- 

okrągłe 

lub 

 

- 

okrągłe 

lub 

wydłużone 

pagórki 

i 

wydłużone 

pagórki 

i 

wzgórza 

zbudowane 

ze 

wzgórza 

zbudowane 

ze 

żwirów,  piasków  i  mułów, 

żwirów,  piasków  i  mułów, 

regularnie 

regularnie 

warstwowanych, 

warstwowanych, 

akumulowanych 

przez 

akumulowanych 

przez 

wody 

w 

otwartych 

wody 

w 

otwartych 

szczelinach lub kieszeniach 

szczelinach lub kieszeniach 

lodowca.

lodowca. 

 

 

Drumliny

Drumliny

  -  zespól  wydłużonych  wzgórz  ciągnących  się  w 

  -  zespól  wydłużonych  wzgórz  ciągnących  się  w 

kierunku prostopadłym do czoła lodowca. Na powierzchni są 

kierunku prostopadłym do czoła lodowca. Na powierzchni są 

pokryte glina zwałową, ale w ich wnętrzu morze występować 

pokryte glina zwałową, ale w ich wnętrzu morze występować 

materiał  warstwowany.  Typowy  zespół  drumlinów  występuję 

materiał  warstwowany.  Typowy  zespół  drumlinów  występuję 

m.in. na Pojezierzu Dobrzynskim.

m.in. na Pojezierzu Dobrzynskim. 

 

 

Pradoliny

Pradoliny

  -  szerokie  doliny  o  płaskim  dnie  tworzyły  je  wody  z 

  -  szerokie  doliny  o  płaskim  dnie  tworzyły  je  wody  z 

topniejącego  lodowca,  które  łączyły  się  z  wodami  płynącymi  z 

topniejącego  lodowca,  które  łączyły  się  z  wodami  płynącymi  z 

południa  i  wspólnie,  jako  wielkie  szerokie  rzeki  płynęły  w 

południa  i  wspólnie,  jako  wielkie  szerokie  rzeki  płynęły  w 

kierunku 

zachodnim, 

zgodnie 

z 

nachyleniem 

obszaru. 

kierunku 

zachodnim, 

zgodnie 

z 

nachyleniem 

obszaru. 

Największymi pradolinami są Warszawsko - Berlińska, Toruńsko 

Największymi pradolinami są Warszawsko - Berlińska, Toruńsko 

- Eberswaldzka, Wrocławsko Magdeburska.

- Eberswaldzka, Wrocławsko Magdeburska.

 

 

 

 

Skały metamorficzne

Skały metamorficzne