Anatomia i fizjologia
Układ kostny:
Tkanka chrzęstna, kostna
Wprowadzenie do anatomii
człowieka
Szkielet osiowy: Czaszka
Anatomia i fizjologia
Układ kostny:
Tkanka chrzęstna, kostna
Wprowadzenie do anatomii
człowieka
Szkielet osiowy: Czaszka
Tkanka łączna
Tkanki łączne właściwe
Tkanka łączna zarodkowa
Tkanka łączna siateczkowa
Tkanka tłuszczowa
Tkanki łączne oporowe
Tkanka kostna
Tkanka chrzęstna
Tkanka kostna
W substancji pozakomórkowej
włókna
kolagenowe
– Osseina
Istota podstawowa kości przesycona jest
solami mineralnymi (30–45%), głównie
fosforanem i węglanem wapnia. Nadają one
twardość kości.
Związki organiczne istoty podstawowej,
zwane ossemukoidem, (30–40%) nadają
kości elastyczność.
W istocie międzykomórkowej znajdują się w
jamkach komórki kostne –
osteocyty.
Jednostką budującą kość są blaszki
kostne utworzone przez swoisty
układ włókien kolagenowych.
Kość dojrzałą w zależności od
sposobu ułożenia blaszek kostnych
można podzielić na: zbitą i
gąbczastą.
W tkance kostnej zbitej blaszki
kostne ułożone są koncentrycznie
wokół kanału Haversa i tworzą tzw.
osteony
. Między osteonami znajduje
się istota międzykomórkowa.
W kanałach Haversa przebiegają
nerwy, naczynia krwionośne i
limfatyczne. Tkanka ta tworzy
trzony
kości długich, które otaczają jamę
szpikową.
Tkankę kostną gąbczastą tworzą
beleczki kostne (ciasno owinięte
wokół siebie blaszki kostne).
Przestrzenie między beleczkami
wypełnia czerwony szpik kostny.
Tkanka ta występuje w
nasadach
kości
długich.
Tkanka chrzęstna
Tkanka chrzęstna
szklistą – zawiera włókna
k
olagenowe
, tworzy szkielet
zarodków wszystkich kręgowców.
W szkielecie dorosłego człowieka
tworzy
powierzchnie stawowe,
przegrodę nosa, przymostkowe
części żeber, chrząstki tchawicy,
oskrzeli i niektóre chrząstki krtani;
sprężystą – w istocie podstawowej
zawiera pęczki włókien
kolagenowych oraz liczne włókna
sprężyste przebiegające w różnych
kierunkach. Chrząstka ta nie ulega
mineralizacji. Występuje w
małżowinie usznej, trąbce słuchowej,
krtani, nagłośni;
włóknistą – charakteryzuje się dużą
ilością włókien kolagenowych i dużą
wytrzymałością na zerwanie.
Występuje w miejscach szkieletu, na
które oddziałują znaczne siły
mechaniczne, np.
w postaci płytek
między kręgami, w spojeniu łonowym
Kości - podział
Podział kości :
Pod względem kształtu odróżniamy :
1.
kości długie (ossa longa)
2.
kości płaskie (ossa plana)
3.
Kości krótkie (ossa brevia)
4.
Kości różnokształtne (ossa multiformia)
5.
Kości pneumatyczne (ossa pneumatica)
1). kości długie (ossa longa)
jeden z trzech wymiarów przewyższa znacznie
pozostałe.
W budowie takiej kości wyróżniamy :
1.
trzon (corpus) - Trzon zawiera jamę szpikową
wypełnioną szpikiem
2.
koniec bliższy (extremitas proximalis)
3.
koniec dalszy (extremitas distalis)
Końce inaczej mogą być określane jako nasady
(epiphysis)
Trzon zawiera jamę szpikową wypełnioną
szpikiem
Przykład kości długiej : k. udowa, paliczki,
piszczel, k. ramienna
2). kości płaskie (ossa plana)
wydłużone w dwóch kierunkach,
bardzo znacznie spłaszczone w
kierunku trzecim. Przykład kości
płaskiej :
łopatka
Mostek
kość ciemieniowa.
3). kości krótkie (ossa brevia)
są tam gdzie silna budowa wiąże się
z ograniczoną ruchomością.
Mniej więcej równo rozwinięte we
wszystkich trzech kierunkach.
Przykład kości krótkiej : kość
czworoboczna większa, k.
trójgraniasta, k. łódeczkowata
(nadgarstek).
4). kości różnokształtne (ossa
multiformia) -
obejmują te kości, których nie da się
zaliczyć do żadnej innej grupy.
Przykład kości różnokształtnej : kręgi.
5). kości pneumatyczne (ossa
pneumatica) –
zawierają przestrzenie wysłane błoną
śluzową i wypełnione powietrzem.
Przykład kości pneumatycznej :
kość czołowa
Kość klinowa
szczęka
Rodzaje połączeń kości
Z rysu rozwojowego połączeń kości
wynika, że występują w ustroju w
dwóch zasadniczych postaciach :
jako połączenia
ścisłe
Jako połączenia
wolne
(in. ruchome,
maziowe, stawy)
Połączenia ścisłe
(synarthroses)
w zależności od rodzaju tkanki
dzielimy połączenia ścisłe na :
1). więzozrosty (syndesmosis)
2). chrząstkozrosty (synchondrosis)
3). kościozrosty (synostosis)
Ruchomość w połączeniach scisłych jest
bardzo mała lub w ogóle wykluczona
Połączenia ścisłe (synarthroses):
1) Więzozrost (syndesmosis)
występuje w czterech postaciach :
a). więzozrost
włóknisty
(syndesmosis fibrosa), w którym
połączenie tworzą kolagenowe (klejodajne) pasma
łącznotkankowe, np. błona międzykostna przedramienia.
b). więzozrost
sprężysty
(syndesmosis elastica), występują w
nim włókna sprężyste zamiast klejodajnych, np. więzadła
żółte (więzadła międzyłukowe).
c).
szew
(sutura), gdzie między łączącymi kośćmi występuje
cienka, ale bardzo mocna warstwa tkanki łącznej
d).
wklinowanie
(gomphosis), umocowanie korzenia zęba w
ścianie zębodołu dzięki wąskiej warstwie tkanki łącznej.
Jego odmianą jest szew rozszczepiony (schindylesis), gdzie
ostry brzeg jednej kości wnika w zagłębienie drugiej , np.
dziób kości klinowej ze skrzydłami lemiesza.
Połączenia ścisłe (synarthroses):
2). chrząstkozrosty (synchondrosis)
polega na połączeniu elementów za
pomocą warstwy chrzęstnej
Rozróżniamy dwa rodzaje
chrząstkozrostu :
a) chrząstkozrost włóknisty np. krążek
międzyłonowy, krążek międzykręgowy
b) chrząstkozrost szklisty np.
chrząstkozrost mostkowo-żebrowy
żebra
Spojenie łonowe (symphysis pubis) nie
jest klasycznym chrząstkozrostem, ze
względu na następujące cechy :
- czasem występująca jamka
- więzadła
- krążek międzyłonowy (discus
interpubicus)
- dwie powierzchnie spojeniowe (facies
symphysiales)
Połączenia ścisłe (synarthroses):
3). Kosciozrost (synostossis)
Powstaje z wiekiem z więzozrostu lub
chrząstkozrostu
Połączenia wolne – STAWY
(articulatio s. diarthrosis)
Stawy (articulatio) lub połączenia
maziowe (junctura synovialis) jest to
połączenie dwóch lub większej liczby
końców kostnych, których
powierzchnie stawowe pokryte są
chrząstkami stawowymi a otacza je
torebka stawowa, która wraz z
powierzchniami stawowymi otacza
jamę stawową
Stawy – elementy budowy
1. Stałe elementy:
powierzchnie stawowe (facies articulares)
torebka stawowa (capsula articularis)
jama stawowa (cavitas articularis)
2. Niestałe elementy:
-
Więzadła stawowe
-
Obrąbki stawowe
-
Krążki stawowe i łąkotki
Więzadła stawowe (ligamenta
articularia)
silne zgrubienia błony włóknistej torebki
stawowej.
Czynność :
wzmacniają torebkę stawową
przytrzymują elementy stawu w
prawidłowym położeniu
zabezpieczają kierunek ruchu w stawie,
przeciwdziałają oddalaniu się końców
stawowych od siebie. Np. staw łokciowy
Więzadła mogą także wpuklać się do jamy
stawowej i pozornie przebiegać przez nią.
Obrąbki stawowe (labra
glenoidalia),
zbudowane z
chrząstki włóknistej
, w
postaci pierścienia całkowitego lub
częściowego tworzą przedłużenie
panewki stawowej, na której brzeg są
nałożone.
Czynność : powiększają i pogłębiają
panewkę
służą jako ochrona przed uderzeniami
główki. Np. staw ramienny.
Krążki stawowe (disci articulares) i
łąkotki stawowe (menisci articulares)
Twory z chrząstki włóknistej zrośnięte na
obwodzie z torebką stawową, dzielące
całkowicie (krążki), lub częściowo (łąkotki)
jamę stawową na dwie komory.
Czynność :
służą jako "zderzaki" dla powierzchni
stawowych, dopasowują nieregularne
powierzchnie stawowe, służą za
przesuwalne powierzchnie stawowe. Np.
staw skroniowo-żuchwowy (krążki), staw
kolanowy (łąkotki)
trzeszczki (ossa sesamoidea)
elementy kostne lub chrzęstne
włączone w ścięgna mięśni.
Czynność : zmieniają kierunek
działania siły mięśnia. Największą
trzeszczką jest rzepka.
Np. staw kolanowy.
Podział stawów I
Stawy
Proste
Złożone
Podział stawów II
Stawy
Jednoosiowe
Dwuosiowe
Wieloosiowe
Zawiasowy
Obrotowy
Śrubowy
elipsoidalny
Siodełkowy
Kulisty wolny
Kulisty panewkowy
Ze względu na liczbę osi, w stosunku do których
odbywają się ruchy w danym stawie
Jednoosiowe
1. zawiasowe
główka stawowa ma kształt bloczka, a
panewka jest negatywem główki
Ruchy:
zgięcie
(flexio) i
prostowanie
(extensio). Cechą charakterystyczną
stawu zawiasowego jest występowanie
więzadeł pobocznych.
Przykład : stawy międzypaliczkowe,
staw ramienno-łokciowy.
Jednoosiowe
2. Obrotowe
cylindrycznie ukształtowana główka
porusza się jak czop w łożysku.
Oś stawu przebiega wzdłuż długiej osi
kości. Ruchy :
obrotowe
(rotatio) w
obie strony. Przykład : staw
promieniowo-łokciowy bliższy.
Jednoosiowe
3. Śrubowe
Ruch obrotowy połączony z ruchem
wzdłuż stawu (jak przy wkręcaniu
śruby)
Przykład:
staw dolny głowy (ruchy przeczenia).
Dwuosoiowe
4. elipsoidalny, czyli kłykciowy (articulatio
ellipsoidea s. condylaris)
główka stawowa o przekroju eliptycznym
Ruchy :
zgięcie, prostowanie, odwodzenie
(abductio),
przywodzenie
(adductio),
obwodzenie
(circumductio).
Przykład :
staw promieniowo-nadgarstkowy ( zamiast
zgięcia i prostowania w tym stawie mamy :
zgięcie grzbietowe i dłoniowe
Dwuosiowe
5. siodełkowy (articulatio sellaris),
obie powierzchnie stawowe mają
kształt siodła.
Ruchy :
przywodzenie, odwodzenie
,
przeciwstawianie
(oppositio),
odprowadzanie
(repositio),
obwodzenie
Przykład : staw
nadgarstkowo-śródręczny kciuka.
Wieloosiowe
6. Kulisty wolny (articulatio spheroidea),
powierzchnię stawową główki stanowi
wycinek kuli, a panewka jest mała.
Ruchy :
zgięcie, prostowanie
,
przywodzenie,
odwodzenie
,
obrót do wewnątrz
–
NAWRACANIE (rotatio interna),
obrót na
zewnątrz -
ODWRACANIE (rotatio externa),
obwodzenie
(circumductio).
Przykład : staw ramienny.
Wieloosiowe
7. kulisty panewkowy (articulatio
cotylica), główka stawowa jest objęta
panewką poza równik.
Zakres ruchów jak poprzednio, choć
nieco ograniczony.
Przykład : staw biodrowy
Szkielet osiowy
Czaszka (CRANIUM)
Kręgosłup
Czaszka
MÓZGOCZASZKA (NEUROCRANIUM
)
kość czołowa (OS FRONTALE)
Kości ciemieniowe (OS PARIETALE)
Kości skroniowe (OS TEMPORALE)
Kość potyliczna (OS OCCIPITALE)
Kość klinowa (OS SPHENOIDALE)
Kość sitowa (OS ETHMOIDALE)
Czaszka
TRZEWIOCZASZKA (VISCEROCRANIUM)
kość nosowa (OS NASALE)
kość łzowa (OS LACRIMALE)
małżowina nosowa dolna (CONCHA NASALIS
INFERIOR)
Lemiesz (VOMER)
szczęka (MAXILLA)
kość podniebienna (OS PALATINUM)
kość jarzmowa (OS ZYGOMATICUM)
Żuchwa (MANDIBULA)
kość gnykowa (OS HYOIDEUM)
MÓZGOCZASZKA (NEUROCRANIUM)
kość czołowa (OS FRONTALE)
1. Łuska czołowa
2. Brzeg nadoczodołowy
3. Wcięcie czołowe
4. Wcięcie nadoczodołowe
5. Łuk brwiowy
6. Gładzizna
7. Szew czołowo-nosowy
9. Wyrostek jarzmowy kości czołowej
10.kresa skroniowa
Kość ciemieniowa
OS PARIETALE
1 –
szew wieńcowy
2 -
szew strzałkowy
3 - łbisko
4 – kość czołowa – brzeg
ciemieniowy
5 – Kość ciemieniowa –
brzeg czołowy
6 – Szczyt – najwyżej
położony punkt sklepienia
czaszki
7 -
guz ciemieniowy
8 - kresa skroniowa
9 –
szew węgłowy
10 - trójniak
Kości skroniowe
(OS TEMPORALE)
1.
Wyrostek sutkowy
2.
Wcięcie
ciemieniowe
3.
Kolec
nadprzewodowy
4.
Dołek
nadprzewodowy
5.
Grzebień
nadsutkowy
6.
Łuk jarzmowy
7.
Guzek stawowy
Przewód słuchowy
zewnętrzny
Kość
ciemieniow
a
Kość potyliczna
(OS OCCIPITALE)
1.
łuska potyliczna
2.
Guzowatośc
potyliczna
zewnetrzna
3.
Kresa karkowa górna
4.
Brzeg węgłowy kości
potylicznej
5.
Brzeg sutkowy –
tworzy szew
potyliczno - sutkowy
Kość klinowa
(OS SPHENOIDALE)
Kość sitowa
(OS SPENOIDALE)
Blaszka sitowa
Blaszka pionowa
Grzebień koguci
Błedniki sitowe
Wyrostek
haczykowaty
Trzewioczaszka
Kość nosowa (OS NASALE)
1. Szew
miedzynosowy
2. Nosacz
3. Szew czołowo-
nosowy
4. Szew nosowo-
szczękowy
5. Otwór
gruszkowaty
Szczęka (MAXILLA)
1.
szew miedzyszczękowy
2.
Kolec nosowy przedni
3.
Wcięcie nosowe szczęk
4.
Wyrostek czołowy szczęki
5.
Szew nosowo –
szczękowy
6.
Szew czołowo- szczękowy
7.
Brzeg podoczodołowy
8.
Otwór podoczodołowy
9.
Dół nadkowy
10.
Szew jarzmowo-szcękowy
11.
Wyrostek zębodołowy
Podniebienie i kości
podniebienne
Podniebienie twarde
w jamie ustnej utworzone
jest przez wyrostki
podniebienne szczęk
13]
zrośnięte szwem
podniebiennym
pośrodkowym
14]
i
połączone z tyłu z blaszkami
poziomymi kości
podniebiennych.
Kość podniebienna
Blaszki poziome kości
podniebiennych zrośnięte
szwem podniebiennym
pośrodkowym tworzą tylną
część
podniebienia twardego
17
Kość jarzmowa
OS ZYGOMATICUM
1.
Powierzchnia boczna
kości
2.
Brzeg
podoczodołowy
3.
Wyrostek czołowy
kości jarzmowej a
4.
Guzek brzeżny
5.
Wyrostek skroniowy
współtworzy łuk
jarzmowy.
Żuchwa (MANDIBULA)
Wyrostek kłykciowy –
głowa żuchwy
Wyrostek dziobiasty
Kąt żuchwy
Łęki zębowe
Wcięcie żuchwy
Guzowatoś
ć bródkowa
Kość gnykowa (OS HYOIDEUM)
Trzon
Rogi większe
Rogi mniejsze
Kość gnykowa nie jest połączona stawowo z
resztą szkieletu ale zawieszona za pomocą
więzadeł i mięśni pomiędzy czaszką a
krtanią. Jest ruchoma na boki, a jej ruchy w
osi pionowej obserwuje się w czasie łykania.
Lemiesz
VOMER
Kość nieparzysta
rozpięta między
podniebieniem kostnym
a trzonem kości
klinowej.Górna część
lemiesza rozdwaja się na
dwie blaszki pokrywające
dolna powierzchnię
trzonu –
skrzydła
lemiesza
Kość łzowa
OS LACRIMALE
Małżowina nosowa dolna
CONCHA NASALIS INFERIOR
Kość parzysta przyrastająca do bocznej
ściany jamy nosowej
Kosteczki słuchowe
Młoteczek
kowadełko
Strzemiaczko
Połaczenia kości czaszki
Połączenia ścisłe:
Chrząstkozrosty
Szwy
Wklinowanie
Ciemiączka ( przednie, tylne,
przednio-boczne, tylno boczne)
Stawy ( skroniowo-żuchwowy)
Chrząstkozrosty
Występują głównie na podstawie czaszki (basis cranii)
Ulegają kostnieniu po 25 roku życia.
⇒ chrząstkozrost klinowo-skalisty (synchondrosis
sphenopetrosa) pomiędzy brzegiem tylnym skrzydła
większego k. klinowej i brzegiem przednim piramidy k.
skroniowej.
⇒ chrząstkozrost skalisto-potyliczny (synchondrosis
petrooccipitalis) pomiędzy brzegiem tylnym piramidy k.
skroniowej a częścią podstawną k. potylicznej.
⇒chrząstkozrost klinowo-potyliczny (synchondrosis
sphenooccipitalis) pomiędzy tylną powierzchnią trzonu k.
klinowej i częścią podstawną k. potylicznej.
⇒ chrząstkozrosty śródpotyliczne (synchondroses
intraoccipitales) - przednie, pomiędzy częścią podstawną k.
potylicznej i częściami bocznymi tej kości; tylne, między
częściami bocznymi k. potylicznej i łuską k. potylicznej.
Kostnieją ok. 6-go roku życia.
Więzozrosty
W czaszce istnieją dwie postacie więzozrostów :
szwy (sutura)
Szwy występują głównie na sklepieniu czaszki (calvaria).
Wyróżniamy trzy zasadnicze typy :
szew wieńcowy (sutura coronaria)
szew strzałkowy (sutura sagittalis)
szew węgłowy (sutura lambdoidea)
szew podniebienny pośrodkowy (sutura palatina mediana)
szew podniebienny poprzeczny (sutura palatina transver-sa
wklinowanie (gomphosis)
Za pomocą wklinowania są umocowane zęby w zębodole
(jest to okrężny układ drobnych więzadełek mocujących korzeń
zęba).
NOWORODEK - ciemiączka
U noworodka
szwy nie występują, a kości sklepienia czaszki są połączone elementami
błoniastymi.
na skrzyżowaniu elementów błoniastych występują
ciemiączka (fonticuli).
ciemiączko przednie, czołowe (fonticulus anterior)
- między kośćmi
czołowymi i ciemieniowymi (w tym okresie istnieją jeszcze dwie kk. czołowe). Leży
na skrzyżowaniu szwów : czołowego wieńcowego i strzałkowego. Wymiary 3 - 5,5
x 2 - 5 cm. Ciemiączko przednie kostnieje ok. 18-24 miesiąca życia.
ciemiączko tylne, potyliczne (fonticulus posterior
)
- w miejscu
połączenia części łuskowej k. potylicznej z kośćmi ciemieniowymi (szwu
węgłowego ze szwem strzałkowym). Ciemiączko tylne zarasta w okresie między 9
a 12 miesiącem życia.
ciemiączka klinowe (dwa) (fonticulus sphenoidalis)
- w miejscu
połączenia części łuskowej k. skroniowej, skrzydła większego k. klinowej i kąta
klinowego k. ciemieniowej (czasem też powierzchni skroniowej k. czołowej).
Ciemiączko klinowe należące wraz z sutkowym do ciemiączek bocznych może nie
istnieć już w momencie porodu, ale fizjologicznie zarasta do 3-go miesiąca życia.
ciemiączko sutkowe (dwa) (fonticulus mastoideus)
- w miejscu
połączenia kąta sutkowego k. ciemieniowej łuski potylicznej i części sutkowej k.
skroniowej. Kostnieje jak wyżej. W przeciwieństwie do pozostałych jest zbudowane
z chrząstki szklistej.
Staw
Parzysty – skroniowo-żuchwowy
(articulatio temporomandibularis)