Zaburzenia spostrzegania

Psychopatologia

Zajmuje się opisywaniem,

interpretowaniem, wyjaśnianiem i

klasyfikowaniem tych szczególnych

zjawisk psychicznych, którym przypisuje

się jakieś znaczenie kliniczne.

ogólna

szczegółowa

Zaburzenia psychiczne



Upośledzenie umysłowe



Zaburzenia świadomości



Otępienia



Psychozy (schizofrenia, zaburzenia urojeniowe

itp.)



Zaburzenia nastroju (depresje, ch. afektywne)



Zaburzenia lękowe



Zaburzenia osobowości



Uzależnienia od substancji psychoaktywnych



Zaburzenia seksualne



Zaburzenia adaptacyjne



Zaburzenia jedzenia

Psychoza



Grupa objawów charakterystycznych dla

najcięższych chorób psychicznych

(schizofrenia, mania). Upośledzona

zdolność rozgraniczenia rzeczywistości od

zjawisk nierealnych.



Specyficzna grupa objawów występujących

w najcięższych chorobach psychicznych.



Urojenia i omamy



+ dziwaczne zachowanie, zaburzenia

formalne myślenia, niedostosowany afekt

Psychoza - Objawy pozytywne

Wyolbrzymione lub zniekształcone

funkcje psychiczne:



urojenia



omamy



mowa zdezorganizowana



zachowania dziwaczne,

zdezorganizowane



afekt niedostosowany

Psychoza - Objawy negatywne

Osłabienie lub zanik funkcji:



alogia



stępienie emocjonalne



utrata woli, apatia



anhedonia, asocjalność



zaburzenia uwagi

Różnicowanie z objawami depresyjnymi

i polekowymi

Psychopatologia



Objawy

•

Spostrzeganie

•

Myślenie

•

Uczucia

•

Czynności motywacyjnych - wola i ruch

•

Pamięć i uwaga

•

Scalania czynności psychicznych



Zespoły objawów

Zaburzenia spostrzegania



Iluzje (złudzenia)



Omamy (Halucynacje)



Podział ze względu na budowę

•

Elementarne

•

Proste

•

Złożone



Podział ze względu na rodzaj receptora

•

Słuchowe

•

Wzrokowe

•

Smakowe

•

Węchowe

•

Czuciowe



Dotykowe



Cenestetysczne



Kinestetyczne



Omamy rzekome (pseudohalucynacje)



Parahalucynacje (halucynoidy)

•

Automatyzmy sensoryczne

Zaburzenia myślenia



1. Zaburzenia treści myślenia



Myśli nadwartościowe



Urojenia

•

Podział ze względu na strukturę



Proste (wynikające bezpośrednio z innych objawów np. z zaburzeń nastroju)



Paranoidalne



Paranoiczne



Onejroidalne (inkoherentne- niespójne)

•

Podział ze względu na treść



Odnoszące (ksobne)



Oddziaływania, wpływu, owładnięcia, odsłonięcia



Prześladowcze



Zmiany osoby



Wielkościowe



Małej wartości - depresyjne (hipochondryczne, zubożenia, winy kary)



Zazdrości



Automatyzmy psychiczne



Depersonalizacja-poczucie obcości własnych przeżyć



Automatyzmy ruchowe - ruchy odczuwane jako obce



Automatyzmy ideacyjne - odczuwanie myśli jako obcych



Automatyzmy ideacyjno-słowne – narzucona mowa, glosy w ciele



Myśli natrętne (obsesje)

Zaburzenia formy myślenia



Zaburzenia toku myślenia

•

Spowolnienie

•

Zahamowanie

•

Przyspieszenie

•

Słowotok

•

Otamowanie

•

Natłok (mantyzm)

•

Rozwlekłość

•

Mutyzm

•

Stereotypie, perseweracje, iteracje, werbigeracje



Zaburzenia struktury i funkcji myślenia

•

Zubożenie myślenia

•

Myślenie paralogiczne

•

Myślenie nieskładne (nieskładność gramatyczna)

•

Myślenie niekomunikatywne



myślenie dereistyczne



myślenie autystyczne



myślenie odnoszące do siebie



Rozkojarzenie



Splątanie

Zaburzenia emocji



Wzruszenia Nastroje Afekty



1. Podział ze względu na typ zaburzeń

•

Obniżenie nastroju

•

Podwyższenie nastroju

•

Lęk



lęk uogólniony



lęk napadowy



lęk w postaci fobii

•

Dysforia (złość)

•

Ambiwalencja



2. Podział ze względu na dynamikę

•

Zobojętnienie uczuciowe

•

Spłycenie uczuciowe

•

Zaleganie uczuć

•

Lepkość uczuć

•

Chwiejność uczuć

•

Nietrzymanie uczuć

Zaburzenia czynności motywacyjnych



Zmiany aktywności ruchowej

•

spowolnienie ruchowe

•

przyspieszenie ruchowe

•

ruchy mimowolne

•

stereotypie, perseweracje, iteracje ruchowe

•

natrętne czynności

•

parakinezy



katalepsja



zastyganie



giętkość woskowa



objawy echa



automatyzm nakazowy



automatyczna uległość



negatywizm

•

deficyt/nadmiar ruchów dowolnych

•

Apraksje



Zmiany impulsywności

•

impulsywność popędowa

•

nawykowe działania (kleptomania, piromania, poriomania, uprawianie

hazardu, kolekcjonowanie)

•

nawykowe unikanie (fobie

)

•

fobie specyficzne

•

fobie społeczne

•

agorafobia

Zaburzenia uwagi



Funkcje uwagi

•

Selektywność

•

Trwałość

•

Przerzutność

•

Podzielność

•

Zakres



Zaburzenia uwagi

•

Dekoncentracja

•

Wahania koncentracji

•

Ograniczenie zakresu uwagi

Zaburzenia pamięci



Funkcje pamięci

•

zapamiętywanie

•

przechowywanie

•

odtwarzanie



Podział ze względu na czas przechowywania

bodźca

•

Bezpośrednia (ultrakrótka , sensoryczna)

•

Operacyjna (krótkotrwała)

•

Trwała (długotrwała)



Podział ze względu na rodzaj

przechowywanych informacji

•

Deklaratywna

•

Semantyczna

•

Epizodyczna

•

Autobiograficzna

•

Niedeklaratywna (proceduralna)

Zaburzenia pamięci



Ilościowe zaburzenia pamięci

•

Hipermnezja

•

Amnezja

•

Hipomnezja

•

Ekmnezja



Jakościowe zaburzenia pamięci

•

Wspomnienia zniekształcone - allomnezje

•

Wspomnienia nierzeczywiste -

pseudomnezje

•

Omamy pamięci

•

Konfabulacje

Zaburzenia

scalania czynności psychicznych



Ilościowe zaburzenia świadomości



senność patologiczna



sopor



śpiączka



Jakościowe zaburzenia świadomości



przymglenie



zmącenie



stan majaczeniowy



stan pomroczny



stan splątaniowy



zawężenie

Zespoły zaburzeń psychicznych



Zespoły z deficytem czynności poznawczych

•

otępienny

•

upośledzenie umysłowe

•

amnestyczny



Zespoły zaburzeń świadomości

•

Ilościowe - od senności patologicznej do śpiączki

•

Jakościowe



Przymglenia prostego



Majaczeniowy



Pomroczny



Splątaniowy

•

„

Wzmożonej” świadomości

•

Odmiennej świadomości



Zespoły urojeniowe

•

Urojeniowy (Prosty)

•

Paranoiczny

•

Parafreniczny

•

Paranoidalny



Zespoły zaburzeń nastroju

•

Depresyjny

•

Maniakalny

Zespoły objawów



Zespoły objawów nerwicowych

•

Fobii

•

Lęku napadowego

•

Lęku uogólnionego

•

Natręctw

•

Konwersyjne

•

Dysocjacyjne

•

Somotoformiczne

•

Derealizacji/ depersonalizacji



Inne

•

Asteniczny

•

Omamowy

•

Uzależnienia

•

Katatoniczny

•

Hebefreniczny

Zespół Otępienny

Definicja : Globalny trwały spadek sprawności intelektualnej w

wyniku rozlanego i nieodwracalnego uszkodzenia mózgu.

Objawy: ograniczenia

•

Pamięci

•

Zdolności rozumienia, liczenia, abstarchowania, pojmowania i

planowania

•

Kompetencji językowej

•

Orientacji

•

Zaburzenia uczuciowości i motywacji

Efektem jest:

•

narastająca zmiana cech osobowości,

•

postępujący spadek samodzielności w zakresie samoobsługi,

zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i kompetencji

społecznej.

Odmiany :

Otępienie korowe

•

wyraźniejsze ograniczenia: pamięci i uczenia się, rozumienia, liczenia,

•

abstrahowania, planowania, pojmowania, dotyczące gnozji, praksji

oraz posługiwania się mową

Otępienie podkorowe

Zespół upośledzenia

umysłowego (upośledzenie

umysłowe)

Definicja. Trwałe ograniczenie sprawności intelektualnej powstałe w okresie

rozwoju, powodujące nieosiągnięcie poziomu oczekiwanego na podstawie

wieku.

Typowe objawy. Upośledzenie dotyczy zdolności:



rozumowania, liczenia, abstrahowania, pojmowania nowych sytuacji,

planowania działań,



uwagi, pamięci i uczenia się,



opanowania języka i komunikacji,



różnych aspektów orientacji.

Regułą są też zmiany w zakresie:



motywacji



ograniczenia sprawności ruchowej



zmiany impulsywności,

ograniczenie aktywności intencjonalnej



Oraz różne zmiany uczuciowości.

Efektem są:



szczególnie ukształtowane cechy osobowości



i zróżnicowane ograniczenia w zakresie osiągnięć szkolnych, umiejętności

samoobsługi, kompetencji społecznej oraz ostatecznego poziomu

funkcjonowania życiowego.

Zespół amnestyczny

Definicja. Znaczne zaburzenia pamięci (niepamięć) powstające w następstwie

odwracalnego lub nieodwracalnego uszkodzenia lub dysfunkcji okolic

mózgu odpowiedzialnych za sprawność pamięci.

Typowe objawy:



zaburzenie zapamiętywania nowych informacji i uczenia się (niepamięć

następcza), co jednak może w zróżnicowany sposób dotyczyć informacji

różnego typu (np. werbalnych lub niewerbalnych, autobiograficznych,

topograficznych, proceduralnych), przy zwykle zachowanej pamięci

bezpośredniej (powtarzanie),



różnego stopnia utrata pamięci faktów i wydarzeń dawniejszych,

poprzedzających

uszkodzenie (niepamięć wsteczna),



dezorientacja w czasie, miejscu, rzadziej dotycząca własnej tożsamości,



czasem konfabulacje,



uwaga, przytomność oraz ogólny poziom sprawności poznawczej (mowa,

gesty, rozumienie sytuacji, wyćwiczone umiejętności) są w zasadzie

zachowane, choć z powodu zaburzeń pamięci - trudne do oceny,



całe zachowanie pacjenta może cechować się różnego stopnia

bezradnością,

apatią, aspontanicznością i brakiem krytycyzmu

wobec swego stanu.

Odmiany.



Zespół amnestyczny



Zespół amnestyczny międzymózgowiowy



Przemijająca niepamięć ogólna

Zespół majaczeniowy

(majaczenie, delirium)

Definicja. Zespół jakościowego zaburzenia przytomności z przewagą

jej zamącenia.

Typowe objawy:



różnego stopnia zmącenie świadomości,



iluzje i omamy - głównie wzrokowe, rzadziej z zakresu innych

zmysłów,



czasem interpretowane urojeniowo (urojenia proste lub oniryczne),



wahania tempa przeżywania, aktywności (niepokój, pobudzenie) i

nastroju (lęk,dysforia, euforia),



wyraźna dezorientacja w czasie, miejscu i sytuacji oraz



charakterystyczne wahanie nasilenia - z narastaniem wieczorem i

w nocy, a ustępowaniem w ciągu dnia,



epizod kończy się czasem okresem głębokiego snu (sen

terminalny) i potem kilku dniowym okresem odzyskiwania sił i

krytycyzmu,



po ustąpieniu majaczenia pozostaje fragmentaryczna niepamięć

epizodu.

Burchard - głębokość zaburzeń

świadomości w majaczeniu :



Jednoprzedmiotowe - tylko najprostsze szablony ruchowe (ręka-

usta) i zwidywanie drobnych, pojedynczych przedmiotów w zasięgu

rąk lub ust (skubanie rzeczywistych lub halucynowanych nitek,

kłaczków), zachowanie bezładne, mowa szczątkowa, emocji brak,



Wieloprzedmiotowe - proste reakcje (unikanie, ucieczka, atak)

wobec halucynowanych małych, nadmiernie licznych przedmiotów

(insekty, drobne zwierzęta, przedmioty) położonych blisko, ale

także poza zasięgiem rąk i ust (w pokoju), nie układających się w

całość,



Sceniczne - halucynowane przedmioty wiązane są w całościowe

sceny, dziejące się w bezpośrednio obejmowanej zmysłami

przestrzeni, aktywność ruchowa często odpowiadająca dobrze

utrwalonym szablonom (np. zawodowym),



Oblężeniowe - gdy halucynowane, wielomodalne sceny rzutowane

są poza bezpośrednio dostępną przestrzeń (pomieszczenie,

budynek, ulicę) i często interpretowane urojeniowo jako

prześladowanie lub oblężenie (np. dobijają się, knują, kradną),

czemu towarzyszy znaczny niepokój lub panika ruchowa. Opisane

typy przeżyć mogą współwystępować lub zmieniać charakter wraz

z intensywnością działania czynników przyczynowych.

Zespół zamroczeniowy

Definicja. Zespół jakościowego zaburzenia przytomności z przewagą jej

zwężenia.

Typowe objawy:



ograniczenie lub zniesienie kontaktu (werbalnego i niewerbalnego) z

otoczeniem,

co wiąże się z brakiem lub niekomunikatywnością, nieprzewidywalnością

reakcji,

czasem gwałtownych, pojawienie się zachowań mniej lub bardziej jaskrawo

odbiegających od typowych dla danej osoby oraz wykazujących różnego

stopnia nieuporządkowanie: od zupełnego chaosu, przez względne

uporządkowanie, do jednostajnego zalegania,



odmienność zachowania może wyrażać się niezrozumiale umotywowaną

aktywnością (złożoną, impulsywną, ruchową), niezwykłym stanem

emocjonalnym (np. ekstatycznym, marzeniowym), niekomunikatywnością

artykulacji lub wypowiedzi, czasem błędnym rozeznaniem i interpretacją

okoliczności, zmianą tempa przeżywania i aktywności (przyspieszenie,

zwolnienie) oraz cechami bezwładności (iteracje, perseweracje,

stereotypie),



dezorientacja w zakresie czasu, miejsca, sytuacji, a także własnej

tożsamości,



wyraźny deficyt sprawności poznawczej - uwagi, pamięci, spostrzegania,

rozumowania, pojmowania i organizowania sytuacji, rozumienia i tworzenia

wypowiedzi,



nagły początek i koniec (czasem sen terminalny) oraz zróżnicowany czas

trwania



(minuty-tygodnie),



zakres niepamięci po ustąpieniu epizodu zależy od stopnia zwężenia

świadomości.

Zespoły odmiennej

(alternatywnej) świadomości

Definicja. Stany zmienionej świadomości z zachowaniem poziomu czuwania i

odczuciem odmiennej jasności rozeznania raczej niż jej zaburzenia (tj.

wyłączenia, przymglenia, zamącenia lub zwężenia).

Typowe objawy:



przeżycia derealizacji /depersonalizacji, odmienność (pozytywna lub

negatywna zmiana, zniekształcenie, przekształcenie) aspektów

świadomości rozszerzonej - poczucia jaźni, schematu ciała, czasu i

przestrzeni,



odczucie niezwykłości (pozytywnej lub negatywnej) przeżywanego stanu,

utraty

kontroli nad sobą, obcego wpływu, nadmiernej sugestywności, roztapiania

się

(w kosmosie, oceanie) tzw. przeżycia „kosmiczno-mistyczne",



odmienność myślenia i emocji - poczucie pełni indywidualnego lub

metafizyczne

go wglądu, odkrywania nowego znaczenia (pozytywnego, negatywnego)

rzeczy i wydarzeń, harmonii lub rozpadu, pełni lub zaniku,



zmiana percepcji otoczenia - zniekształcenia, iluzje, omamy, często

synestezje

zmysłowe (przenikanie się modalności zmysłowych, np. dźwięk zmienia się

w światło, szum odczuwany jak dotyk itp.),



silne, pozytywne lub negatywne emocje - zachwyt, przerażenie.

Zespół asteniczny

Definicja. Niespecyficzny zespół objawów słabszego funkcjonowania

psychicznego występujący albo samodzielnie, albo jako zwiastun głębszych

zaburzeń.

Typowe objawy:



poczucie osłabienia oraz niewydolności psychicznej i cielesnej,



stałe uczucie zmęczenia, napięcia, męczliwości, wyczerpania, niemożności

wypoczęcia,



nadwrażliwość na różnorodne bodźce,



niewielkie zmiany nastroju (przygnębienie, drażliwość, zamartwianie się,

lękliwość) i aktywności (niepokój, spowolnienie),



także popędowej - zaburzenia snu, łaknienia, libido,



różne skargi somatyczne, mało specyficzne, często nieuzasadnione

wynikami badań, np. pobolewania głowy, serca.

Odmiany. Podstawowe znaczenie ma diagnostyka uwarunkowań zespołu:



Zespół cerebrasteniczny rzekomoneurasteniczny,

zespół somatogenny - w przebiegu choroby, uszkodzenia lub dysfunkcji

mózgu



Zespół neurasteniczny zespół psychogenny – nerwicowy

wymaga stwierdzenia okoliczności uzasadniających rozpoznanie nerwicy i

wykluczenia tła somatogennego

Zespół omamowy (halucynoza)

Definicja. Zespół, w którym dominuje udział i rola omamów, przy zachowanej

świadomości.

Typowe objawy:



omamy o różnej modalności - najczęściej słuchowe, czasem dotykowe,

rzadko

wzrokowe,



czasem interpretacje urojeniowe,



względnie często zmiany nastroju (obniżenie, podwyższenie, drażliwość,

lęk),



zachowana przytomność,



przebieg (tygodnie - miesiące) z tendencją do przewlekania się, z

okresowym zaostrzaniem objawów.

Halucynoza słuchowa głównie alkoholowa:



omamy słuchowe słowne – głosy przeklinające, szydzące, nakazujące,

czasem towarzyszące im inne odgłosy, częste interpretacje prześladowcze,

obniżenie nastroju, przebieg przewlekły z zaostrzeniami

Halucynoza dotykowa:



sprawy naczyniowe, nowotworowe, przewlekłe zatrucia: omamy czuciowe

interpretowane jako obecność owadów, pasożytów na skórze (ostatecznie

częściej rozpoznawany jest zespół paranoiczny)

Halucynoza wzrokowa



np. w uszkodzeniach, śród- i międzymózkowia: omamy pedunkularne (czy

raczej parahalucynacje lub w deficytach wzroku (zespół Charlesa Bonneta)

Zespól katatoniczny

Definicja. Zespół z dominacją charakterystycznie niedostosowanej, nadmiernej

lub ograniczonej aktywności ruchowej, przy znacznie ograniczonym lub

zniesionym kontakcie werbalnym i niewerbalnym.

Typowe objawy:



osłupienie (postać hipokinetyczna) lub pobudzenie (postać

hiperkinetyczna) ruchowe o zróżnicowanym nasileniu, czasem przerywane

nagłym krótkotrwałym epizodem stanu alternatywnego (raptus

katatoniczny) - w całym zachowaniu wyraźna

przewaga aktywności ruchowej i impulsywnej,



parakinezy katatoniczne - katalepsja (zastyganie, giętkość woskowa,

sztywność),

automatyczna uległość (automatyzm nakazowy, objawy echa),

negatywizm,



ograniczenie lub zniesienie (mutyzm) kontaktu słownego oraz bezsłownego

- motywacja zachowań pacjenta nieczytelna lub słabo czytelna,



czasem urojenia oniryczne, „dziania się" (postać oniryczna), ujawniane

albo w wypowiedziach, gdy kontakt słowny jest zachowany, albo za

pośrednictwem zachowania, nasuwającego takie przypuszczenia,



czasem inne urojenia o różnej treści i omamy różnej modalności, gdy

zakres kontaktu umożliwia (jeszcze, już) ich ujawnienie,



mimika i pantomimika mogą wyrażać różne nastroje, czasem gwałtownie

(lęk, dysforia, obniżenie lub podwyższenie),



w całej aktywności częste przejawy stereotypii, perseweracji lub iteracji,



okres rozwiniętych zaburzeń może być pokryty częściową lub całkowitą

niepamięcią (postać receptoryczna), czasem jednak chory odtwarza

wspomnienia dość szczegółowo (postać efektoryczna) - zwykle dopiero z

tych relacji można wnosić o występowaniu urojeń czy omamów.

Odmiany z. katatonicznego.



Stan osłupienia

dominuje zahamowanie o różnym

nasileniu



Stan pobudzenia

dominuje pobudzenie o różnym nasileniu



Stan oniryczny

dominują przeżycia (urojenia) oniryczne

na tle mniej nasilonego pobudzenia lub osłupienia



Ostra katatonia „śmiertelna", złośliwa

w trakcie pobudzenia lub osłupienia - gwałtowne załamanie

się mechanizmów regulacyjnych organizmu: wzmożenie

napięcia mięśni, wysoka hiperpireksja, szybko narastająca

niewydolność krążeniowo-oddechowa, zaburzenia wodno-

elektrolitowe; wysoka śmiertelność w trakcie pobudzenia

lub osłupienia - gwałtowne załamanie się mechanizmów

regulacyjnych organizmu: wzmożenie napięcia mięśni,

wysoka hiperpireksja, szybko narastająca niewydolność

krążeniowo-oddechowa, zaburzenia wodno-elektrolitowe;

wysoka śmiertelność

Zespół uzależnienia

Definicja. Zespół objawów towarzyszących specyficznej interakcji

między osobą a substancją psychoaktywną, z powodu której osoba

nie może właściwie funkcjonować psychicznie lub somatycznie bez

stałego przyjmowania substancji.

Typowe objawy:



silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania substancji,



ograniczona lub zniesiona kontrola nad ilością i czasem jej

przyjmowania,



objawy abstynencyjne po przerwaniu lub ograniczeniu ilości

przyjmowanej sustancji oraz znoszenie ich przez tę substancję (lub

blisko spokrewnioną),



występowanie tolerancji wobec działania substancji,



silna koncentracja na przyjmowaniu, zdobywaniu substancji i

ograniczaniu następstw jej działania - wpływająca na zmianę stylu

życia, zainteresowań, wartości,



uporczywe kontynuowanie przyjmowania, mimo szkodliwych

następstw, których rodzaj i rozmiar są tej osobie znane.

Odmiany : Charakterystyczne cechy uzależnienia od poszczególnych

grup substancji.

Zespół urojeniowy (prosty)

Definicja. Zespół urojeniowy, w którym dominują urojenia pozbawione

specyficznej charakterystyki strukturalnej.

Typowe objawy:



pojedyncze lub różne, lecz nieupostaciowane strukturalnie (tzn. bez cech

paranoicznych, paranoidalnych, onirycznych) urojenia stanowią

podstawowy składnik oraz nadają stanowi klinicznemu zasadniczą treść i

dynamikę,



inne objawy psychopatologiczne (zaburzenia czynności poznawczych,

nastroju, aktywności) stanowią drugoplanowy składnik zespołu,



charakterystyka dynamiki i czasu trwania jest różnorodna.

Organiczny zespół urojeniowy - tło somatogenne:



treści lub zachowania urojeniowe związane z somatogennymi

mechanizmami bezpośrednio (różnorodne deficyty poznawcze, zaburzenia

świadomości, nastroju) lub pośrednio - przy współudziale zmienionych

organicznie cech osobowości

Reaktywny zespół urojeniowy - tło psychogenne:



treści i zachowania urojeniowe o wyraźnie katatymicznej charakterystyce

oraz spełniające inne kryteria zespołów reaktywnych

Zespół paranoiczny (obłęd)

Definicja. Zespół urojeniowy, z urojeniami o strukturze paranoicznej przy

zachowaniu zwartej struktury osobowości.

Typowe objawy:



system urojeniowy - urojenia paranoiczne, tj. usystematyzowane,

powiązane,

konsekwentne, o jasno określonej, skrystalizowanej i stopniowo

rozbudowywanej

treści,



odpowiadająca im zaburzona aktywność intencjonalna (np. paranoiczność,

sensytywność, ekspansywność, zdystansowanie, zachowania dyssocjalne)

w postaci konsekwentnych i wytrwałych działań urojeniowych,



adekwatne (syntymiczne lub katatymiczne) zabarwienie emocjonalne

przekonań

i działań urojeniowych,



często paranoiczne cechy osobowości w okresie poprzedzającym

ukształtowanie się systemu urojeń,



zasadnicza struktura osobowości pozostaje zwarta, bez cech rozpadu,



przebieg przewlekający się lub przewlekły, z okresami aktywizacji i

stabilizacji treści oraz zachowań urojeniowych.

Typy : Obłęd prześladowczy , Obłęd zazdrości, Obłęd pieniaczy, Sensytywny

obłęd

Obłęd hipochondryczny, Obłęd somatyczny, Obłęd erotyczny, Obłęd

wielkościowy

Obłęd udzielony

Zespół paranoidalny

Definicja. Zespół urojeniowy z urojeniami o strukturze paranoidalnej i

cechami dezintegracji osobowości.

Typowe objawy:



urojenia paranoidalne - tzn. powiązane luźno (niekonsekwentnie,

niezrozumiale, niejednoznacznie) i o różnorodnej treści, przy czym

za typowe uważane są urojenia oddziaływania (wpływu,

owładnięcia), odsłonięcia, a także urojenie zmiany osoby oraz

odnoszące - tym bardziej, im bardziej ich treść można uważać za

„pierwotną" (tj. psychologicznie niewytłumaczalną) lub absurdalną

czy dziwaczną (tj. niemożliwą do zaistnienia),



omamy - zwłaszcza rzekome słuchowe słowne (głosy) oraz inne

omamy interpretowane jako wyraz obcego wpływu lub zyskujące

dziwaczną werbalizację,



zaburzenia jaźni (przede wszystkim jej aktywności,

rozgraniczenia, tożsamości),szczególnie gdy nadają urojeniom i

omamom charakter automatyzmów psychicznych,



czasem zniekształcenia spostrzegania, schematu ciała oraz

przestrzennych i czasowych cech poczucia otoczenia



rozkojarzenie myślenia - paralogia nieskładność i

niekomunikatywność

Zespół paranoidalny

W tle tych przeżyć pozostają różnego stopnia:



deficyty myślenia (zubożenie), uczuciowości

(spłycenie) i motywacji (ograniczenie aktywności

złożonej),



wahania nastroju (lęk, dysforia, depresja, mania)

oraz



ogólne przejawy dezintegracji osobowości (autyzm

oraz niedostosowanie i ambiwalencja w zakresie

wypowiedzi, emocji, aktywności) - od

przemijającego rozchwiania do pełnego rozpadu jej

struktury,



zespół ma charakter przewlekający się, z okresami

narastania i ustępowania o bardzo indywidualnej

częstotliwości.

Zespół parafreniczny

Definicja. Zespół urojeniowy z urojeniami o strukturze pośredniej między

paranoiczną a paranoidalną, z omamami oraz względnie zachowaną

integracją osobowości. "typowe objawy:



urojenia - tworzą rodzaj względnie zamkniętego systemu o niewielkim

zasięgu (np.sąsiedzi), bez tendencji do rozbudowy, bez wysiłku zachowania

konsekwencji, logiczności i pozorów „realistyczności" wypowiadanych treści

- najczęściej prześladowczych, odnoszących i wielkościowych o

hipotymicznym lub paratymicznym wysyceniu emocjonalnym,



omamy - zwłaszcza omamy słuchowe słowne i bezsłowne (np. głosy, różne

odgłosy), węchowe (np. gaz, nieprzyjemne zapachy), czuciowe i

cenestetyczne, zwykle

powiązane z urojeniami (np. wpuszczają gaz, stukają w rury kanalizacyjne),



działania motywowane przeżyciami wytwórczymi są zwykle konsekwentne,

ale

mało aktywne (np. awantury, skargi lub wycofanie się),



rozkojarzenie myślenia i wypowiedzi oraz deficyty w zakresie myślenia,

uczuciowości i motywacji - jeśli występują, nie są nasilone,



•

mogą współwystępować wahania nastroju,



•

dezintegracja osobowości (cechy autyzmu, niedostosowania i

ambiwalencji) – jeśli występuje, nie jest głęboka, choć dłuższe trwanie

zaburzeń może istotnie zmieniać przedchorobowe cechy osobowości,



•

przebieg najczęściej przewlekły lub przewlekający się, z okresową

aktywizacją treści wytwórczych - ogólnie dynamika objawów jest mniejsza

niż w zespołach paranoicznych i paranoidalnym.

Odmiany w ujęciu Kraepelina.



Systematyczna dominuje powolny, stopniowy rozwój

względnie usystematyzowanych urojeń i omamów



Ekspansywna dominuje ekspansywna aktywność, z

nastawieniami wielkościowymi (np. erotycznymi,

mistycznymi) i wzmożeniem nastroju



Konfabulacyjna dominują liczne zafałszowania

(urojeniowe) pamięci, treści dotyczą nie codziennych, mało

realnych wydarzeń, przygód, podróży o zabarwieniu

wielkościowym



Fantastyczna dominują liczne, fantastyczne, absurdalne,

dereistyczne doznania omamowę oraz pomysły i

interpretacje urojeniowe

Zespół hebefreniczny

(dezorganizacji)

Definicja. Zespół z dominacją objawów dezorganizacji myślenia, uczuciowości i

aktywności oraz cechami dezintegracji osobowości.

typowe objawy:



niedostosowanie zachowania - przewaga aktywności impulsywnej i

ruchowej,

o zmiennym nasileniu i kierunku oraz ambisententnej i często

nieadekwatnej ekspresji (stereotypie, perseweracje, grymasowanie,

manieryzmy),



niedostosowanie uczuciowości - spłycenie, uproszczenie, zmienność emocji

o stereotypowym, ambiwalentnym, niedostosowanym wyrazie (paratymia,

paramimia),



niedostosowanie myślenia - zubożenie, zmienność, cechy rozkojarzenia,

treści stereotypowe, ambisententne, mało komunikatywne,



urojenia są słabo uchwytne i pozostają na drugim planie - dereizm i autyzm

przeżywania powodują znaczną gotowość do przejawiania w

wypowiedziach i zachowaniu składników urojeniowej postawy wobec

otoczenia i siebie, jednak mimo takiej gotowości rzadko dochodzi do ich

krystalizacji w postaci trwalszych i motywujących do działania urojeń,



omamy - analogicznie jak w przypadku urojeń pozostają na drugim planie

przeżyć.



autyzm, bogaty lub ubogi, zaznacza się zwykle bardzo wyraźnie,



uderza znaczna dezintegracja osobowości - wymienione dotąd cechy

zespołu można uważać za jej różne przejawy.

Zespół maniakalny (mania)

Definicja. Zespół afektywny, w którym objawem dominującym jest wzmożenie

nastroju.

Typowe objawy:



podwyższenie nastroju (o charakterze maniakalnym) czasem uzupełniane

mniej

charakterystycznymi objawami, które mogą zacierać typowy obraz,



często motywowane impulsywnie (podwyższeniem nastroju) zachowania

ryzykowne dla zdrowia, pozycji społecznej, bezpieczeństwa materialnego,



przyspieszenie - dotyczące wszystkich procesów psychicznych, ale

najłatwiej dostrzegalne w zakresie różnych form aktywności oraz toku

myślenia,



czasem złość (dysforia) - o cechach zmiennie nasilonej, słabo

kontrolowanej gniewliwości powodowanej licznymi wewnętrznymi i

zewnętrznymi okolicznościami

ograniczającymi wzmożoną ekspansywność,



bagatelizowane problemy somatyczne, zwłaszcza objawy ośrodkowej

dysregulacji

popędów (skrócenie snu, obniżenie łaknienia, wzmożenie libido), rytmów

biologicznych (wahania nastroju i aktywności w ciągu doby, zakłócenia

cyklu miesięcznego) oraz czynności układu autonomicznego.

Odmiany



Hipomania



Mania gniewna



Mania splątana



Mania zahamowana



Mania psychotyczna

Zespoły konwersyjne

Definicja. Zespół nerwicowy z charakterystycznymi

(konwersyjnymi) zaburzeniami ruchu i czucia.

Typowe objawy:



objawy konwersyjne (pseudoneurologiczne) ruchu

lub czucia o bardzo zróżnicowanym charakterze,

czasem zmieniającym się,



dynamika powstawania objawów jest często

gwałtowna, zależna od wydarzeń stanowiących

stres, a dalszy ich przebieg - zróżnicowany,



częste współistnienie cech osobowości

histrionicznej.

Odmiany z. konwersyjnych



Scena dysocjacyjna

gwałtowny nadmiar ekspresji oraz silnych, słabo

kontrolowanych emocji



Amnezja dysocjacyjna niepamięć okresu o silnym znaczeniu

emocjonalnym



Osłupienie dysocjacyjne brak lub ograniczenie kontaktu oraz

demonstracyjne znieruchomienie



Fuga dysocjacyjna zborne działanie o niecodziennym charakterze i

kierunku,

pokryte niepamięcią



Trans

utrata kontroli nad rytmicznym, symbolicznym

zachowaniem o cechach rytuału



Opętanie (owładnięcie) poczucie wrogiego lub chwalebnego owładnięcia

przez obcą istotę, często nadprzyrodzoną



Osobowość mnoga naprzemienne zachowanie odpowiadające

różnym

wzorcom

osobowościowym lub

przypominającym osobowość,

czasem skrajnie

odmiennym



Otępienie rzekome

jaskrawo opaczne odpowiedzi i brak orientacji -

zachowanie naśladujące otępienie



Zespół Gansera jaskrawo niedostosowane, nieuporządkowane

zachowanie, przy ograniczeniu kontaktu, orientacji

i komunikacji



Puerylizm

niedostosowane zachowanie naśladujące

zachowanie

małego dziecka

Zespoły o postaci somatycznej

(somatoformiczne)

Definicja. Zespół nerwicowy ze skargami i dolegliwościami

somatycznymi nie znajdującymi potwierdzenia ani

uzasadnienia w wynikach przedmiotowego badania

lekarskiego.

Typowe objawy:



skargi lub dolegliwości dotyczące różnych narządów i

układów ciała (somatyzacyjne), podejrzeń groźnej choroby

(hipochondryczne), objawów dysfunkcji układu

autonomicznego lub bólu, które



nie znajdują ani uzasadnienia, ani potwierdzenia w

badaniach lekarskich,



objawy silnie motywują do licznych prób diagnostycznych

lub diagnostycznych i terapeutycznych,



często współwystępowanie zaburzeń osobowości, zwłaszcza

cech histrioniczności, lękliwości, zależności.

Odmiany z.

somatoformicznych



Zespół somatyzacyjny - liczne, zmienne skargi

somatyczne nie znajdujące pokrycia w wynikach

sumiennego badania lekarskiego



Zespół hipochondryczny przekonanie o groźnej,

przewlekłej lub zagrażającej życiu chorobie

somatycznej motywujące do ponawiania badań i

niekonsekwentnych prób leczenia



Zespół dysfunkcji autonomicznych - objawy

wzbudzenia autonomicznego interpretowane jako

objawy choroby somatycznej



Zespół bólu psychogennego - uporczywy ból

części ciała nieuzasadniony stanem obiektywnym

Zespół derealizacyjno-

depersonalizacyjny

Definicja. Zespół, w którym dominują

objawy derealizacji lub

depersonalizacji.

Typowe objawy:



derealizacja lub depersonalizacja - o

różnej intensywności,



czasem towarzyszące zaburzenia

osobowości.

Specyficzne odmiany

osobowości

Definicja. Utrwalone, rozwijające się od wczesnego wieku, dezadaptacyjne

wzorce wewnętrznego przeżywania oraz zachowania społecznego -

prowadzące do indywidualnego cierpienia lub konfliktów interpersonalnych,

albo do obu tych następstw.

Typowe objawy:



dezadaptacyjne cechy aktywności złożonej - szczególne wzorce ekspresji,

komunikacji i intencjonalności,



często przewaga słabo kontrolowanej, kierowanej emocjami lub popędami

aktywności impulsywnej nad aktywnością intencjonalną,



niewspółmierność w zakresie spostrzegania, oceniania, wartościowania

okoliczności



i osób oraz w zakresie reakcji emocjonalnych, które nie odpowiadają

oczekiwanym,



dysfunkcjonalność postaw wobec siebie i innych osób oraz sposobów

komunikowania się z otoczeniem,



trwałość i sztywność tych zaburzonych wzorców oraz ich odmienność od

przeciętnych zachowań, typowych dla danej kultury i środowiska

społecznego,



nieprzystosowanie społeczne o różnym stopniu głębokości.

Klasyfikacja DSM-IV

wyodrębnia trzy wiązki

specyficznych odmian

osobowości skupiające typy o

podobnych cechach



wiązka A znaczne trudności w zakresie ekspresji i

komunikacji, które sprawiają wrażenie niezwykłych lub

ekscentrycznych - osobowości schizoidalne, schizotypowe,

paranoiczne



wiązka B znaczne nieuporządkowanie emocji, które wyraża

się zachowaniami o cechach dramatycznych, zmiennych lub

chaotycznych - osobowości dyssocjalne, impulsywne, z

pogranicza (borderline), histrioniczne, narcystyczne



wiązka C znaczna lękliwość i bojaźliwość, silnie

upośledzające skuteczność i kompetencję społeczną -

osobowości anankastyczne, lękliwe/unikające i zależne

Organiczne zaburzenia

osobowości (charakteropatia,

encefalopatia)

rozsiane lub ograniczone uszkodzenia mózgu

- do bardziej specyficznych należą:



ograniczenia wytrwałości,



chwiejność ze słabą kontrolą emocji,

dysforie (z zachowaniami agresywnymi)



euforia lub apatia, rozhamowanie kontroli

nad aktywnością impulsywną (łaknienie,

pragnienie, sen, libido), nieufność i

sztywność postaw poznawczych,



zubożenie i mniejsza płynność wypowiedzi

(drobiazgowość, rozwlekłość, lepkość),

zmiana zachowań seksualnych

Zmiany osobowości :

Definicja. Trwała, dezadaptacyjna zmiana cech osobowości

występująca po przebyciu szczególnie traumatycznych

doświadczeń - prowadząca do indywidualnego cierpienia lub

konfliktów interpersonalnych, albo do obu tych następstw.

Typowe objawy:

•

dezadaptacyjna zmiana aktywności złożonej - nowe wzorce

ekspresji, komunikacji i intencjonalności - np. nieufność,

wycofywanie się, bierność, dyssocjalność, związek z

substancjami uzależniającymi,

•

niewspółmierność poznawczych i emocjonalnych wyobrażeń

oraz wartościowania w odniesieniu do traumatycznych

okoliczności,

•

dysfunkcjonalność postawy wobec siebie i innych oraz sposobu

komunikowania się z otoczeniem - np. poczucie pustki,

zobojętnienia, bezradności, nieufności, agresja lub zależność,

•

silne poczucie zmiany i odmienności cech obecnej osobowości,

•

nieprzystosowanie społeczne o różnym stopniu głębokości,

•

trwałość i sztywność tych zaburzonych wzorców oraz ich

odmienność w stosunku do osobowości poprzedzającej

traumatyczne wydarzenie.

Document Outline