WIELKIE PROBLEMY 

GERIATRYCZNE

ZESPOŁY NIESPRAWNOŚCI 

STAREGO CZŁOWIEKA

  wiele przyczyn
  trudne do leczenie
  stopniowa utrata niezależności
  pogorszenie jakości życia pacjenta
  z uwagi na częstość występowania, 
następstwa, koszty opieki medycznej i 
społecznej → poważny problem w  
aspekcie zdrowia publicznego

Nietrzymanie moczu 

(inkontynencja)  

mimowolne 

oddawanie moczu 

Przyczyny przejściowego 
nietrzymania 
moczu

1. Brak motywacji i kontroli  ►  splątanie,     
  

      ►  psychoza

                                               ►  depresja
2.Ograniczenie możliwości poruszania się
                                               ► słaba 
kondycja             

       

fizyczna
                                               ► choroby 
stawów
                                               ► hipotonia 
ortost.
                                               ► 
niedowidzenie
                                               ► zaburz.   

                

równowagi
                                               ► udar 
mózgowy
                                               ► choroby stóp

3. Czynnik środowiskowy ► mała ilość 
toalet,
                                           ► daleko            

            

umiejscowiona
                                           ► brak         

   udogodnienień

                                           ► zły wygląd 
toalet
4. Schorzenia dolnych dróg moczowych
                                           ► infekcje 
                                           ► kałowe 
zatkanie
                                           ► atroficzne zap.  
            

                              błony 

śluzowej 

                              cewki i 

pochwy
                                                

5.Uboczne działanie leków ► moczopędne
                                             ► hipotensyjne
                                             ► opioidy
                                             ► uspakajające,  
    

              nasenne

6. Nadmierna objętość wydalonego moczu
                                             ► nadmiar 

                                

przyjmowanych 
                                                  płynów
                                             ► używki: 
alkohol,
                                                  kofeina, 
kawa
                                             ► stany z        

     

przewodnieniem

Utrwalone nietrzymanie 
moczu –                

przyczyny

Zaburzenia funkcjonowania mięśni 
pęcherza moczowego lub drogi 
odpływu moczu
↑ pobudliwości lub ↓ pobudliwość 
mięśnia wypieracza.
Wysiłkowe nietrzymanie moczu → w 
czasie kichania, kaszlu, skłonów, 
śmiechów. 
Przerost stercza.

Nietrzymanie moczu 
prowadzi do:

- 

izolacji społecznej 

- zwiększonego ryzyka 
instytucjonalizacji 
- niekorzystne konsekwencje 
zdrowotne (infekcje       dróg 
moczowych, zmiany skórne, odleżyny)
- zaburzenia snu (w przypadku 
nykturii)
- zwiększenia ryzyka upadków 
- obciążenia finansowe 
- obciążenia personelu 
pielęgniarskiego 

Mała objętość 
moczu 
zalegającego w 
pęcherzu, dobra 
sprawność, 
zachowana 
motywacja

Duża objętość 
moczu 
zalegającego w 
pęcherzu

Metody behawioralne: 
ćwiczenia mięśni dna 

macicy (ćwiczenia Kegla, 
biofeedback, 

elektrostymulacja), 
ćwiczenia pęcherza, 

właściwe zasady 
oddawania moczu w 

ciągu doby i podaż 
płynów

Rozważenie potrzeby 
cewnikowania 

(okresowe-po interwencji 
chirurgicznej, ogólnym 

znieczuleniu, lekach), 
leczenie chorób 

współistniejących (np. 
przerost prostaty-

operacja; estrogeny u 
kobiet), ocena/korekta 

farmakoterapii 

Farmakoterapia

Leczenie 
chirurgiczne 

Zależna od mechanizmu 

nietrzymania moczu.

Po wykluczeniu przyczyn 

odwracalnych, po próbie 
leczenia zachowawczego 

i poprzedzone badaniami 
urodynamicznymi. 

Pomocnicze 
środki 
higieniczne

Cewnik na stałe

Podpaski, 

pieluchomajtki, 
specjalna bielizna itp.

Rozwiązanie ostateczne 

(np. gdy odleżyny, ból 
przy ruchach u osób 

terminalnie chorych)

Cel postępowania 
pielęgniarskiego: 

- działanie dążące do zwiększenia 
samodzielności chorego w rozwiązywaniu 
problemów 
- umożliwienie regularnego wypróżniania w 
przewidywalnym dla pacjenta czasie 
- zaopatrzenie w środki ochrony osobistej 
oraz preparaty myjące dobrane 
indywidualnie dla każdego chorego 
- pielęgnacja skóry szczególnie narażonej na 
podrażnienia i zagrożonej ryzykiem 
wystąpienia odleżyn 
- edukacja chorych i ich rodzin 

       Higieniczny materiał 
chłonny

wybór zależny od: 

- stopnia i rodzaju inkontynencji
- płci
- aktywności fizycznej i zawodowej

                 Środki 
wchłaniające:

1. Wkładki anatomiczne
- różny rozmiar
- przeznaczone dla kobiet i mężczyzn
- zawierają system ograniczania 
nieprzyjemnego zapachu
- mocowane do bielizny za pomocą 
paska kleju, stosowane w przypadku 
lekkiej inkontynencji
 

2. Elastyczne majtki siatkowe
- wykonane z lekkiego materiału 
przeznaczonego do prania 
- przewiewne, trwałe, w różnych 
rozmiarach
3. Pieluchy anatomiczne
- przeznaczone dla osób aktywnych 
- stosowane w przypadku znacznej 
inkontynencji
razem z elastycznymi majtkami
4. Chłonne podkłady
- chronią bieliznę pościelową przed 
zabrudzeniem
- pokryte z jednej strony wkładem 
chłonnym, a z drugiej 
nieprzepuszczalną folią zewnętrzną

5. Majtki chłonne
- posiadają specjalny laminat 
przepuszczający powietrze
- stosowane u osób aktywnych i 
sprawnych fizycznie (zakłada się tak 
jak zwykłe majtki) stosowane u osób 
ze znacznym stopniem nietrzymania 
moczu
6. Pieluchomajtki (pampers)
- utrzymywane wokół bioder za 
pomocą taśmy i przylepców
- różne rozmiary i wersje 
- zawierają superabsorbent

     Rady dla pacjentów 
poprawiające 

 

komfort życia

1.stosuj regularnie ćwiczenia zalecone 
przez
rehabilitanta
2.ustal ilość przyjmowanych płynów
3.dostosuj środowisko do swoich potrzeb
4.nie wstrzymuj mikcji i defekacji, 
regularnie korzystaj z toalety,
5.ubranie łatwe do zdjęcia

6.dbaj o higienę narządów płciowych
7.stosuj środki pomocnicze
8.zrezygnuj z palenia
9.zmniejszenie nadwagi i otyłości
10.wyklucz z pożywienia pokarmy 
działające drażniąco na pęcherz 
moczowy (alkohol, napoje gazowane, 
mleko, kofeina, cytrusy, czekolada, 
ostre przyprawy)
11.pij codziennie szklankę soku 
żurawinowego lub przyjmuj Vit.C

Nietrzymanie stolca - 

sytuacja, w której 

osoba starsza z 

powodu niesprawności 

psychicznej lub 

fizycznej nie jest w 

stanie kontrolować 

wypróżnień

     Przyczyny nietrzymania 
stolca

- zaklinowanie mas kałowych 
- upośledzenie czynnościowe
•umysłowe (otępienie, splątanie)
•fizyczne (osłabienie, 
unieruchomienie)

-zmniejszona zdolność magazynowania
•starzenie się 
•napromienienie
•guz
•niedokrwienie
•resekcja chirurgiczna

-zmniejszone czucie odbytnicy
•cukrzyca
•megarectum
•zaklinowanie mas kałowych

- upośledzona funkcja zwieracza 
odbytu i mięśnia łonowo-odbytniczego
•idiopatyczne  (obniżenie krocza)
•uraz, zabieg chirurgiczny 
•uszkodzenie rdzenia kręgowego lub 
sromu

-biegunki
-niedostowanie WC do stopnia 
niepełnosprawności

                             

Postępowanie

 :

-próba identyfikacji przyczyny
dążenie do uzyskania przez chorego 
całkowitej lub częściowej kontroli 
wypróżnień

                      TRENING  JELITA  
GRUBEGO

Ocena:
sprawności psychicznej i fizycznej
funkcji jelit i zwieraczy
przyczyn, czasu trwania, stopnia zaburzeń
poziomu współpracy ze strony 
rodziny/opiekunów

                    WZORZEC 
WYPRÓŻNIEŃ

schemat czasowy
wielkość, okoliczności oraz związek z 
posiłkiem
i aktywnością chorego
identyfikacja bodzców stymulujących 
wypróżnienie
oraz stopnia odczuwania przez chorego
konieczności wypróżnienia

    PLANOWANIE KORZYSTANIA Z 
TOALETY

stosowanie  czopków  glicerynowych
na pół godz. przed wypróżnieniem

przyjęcie  pozycji  siedzącej(najlepiej 
poza łóżkiem, na sedesie pokojowym) 

głębokie oddechy i masaż powłok 
brzusznej podczas defekacji

OCENA PRÓB I EFEKTÓW 
POSTĘPOWANIA EWENTUALNA  
KOREKTA

                              UPADKI

Przyczyny:

-fizjologiczne zmiany inwolujące  
mechanizmów odpowiedzialnych za 
utrzymanie równowagi
(zmysł wzroku, słuchu i równowagi, układ 
nerwowy, mięśnie szkieletowe, stawy)
-chód starczy
-choroby ostre i przewlekłe:
•ch. OUN (udar, st. poudarowy, 
ch.Parkinsona,niewydolność tt.szyjnych i 
kręgowych, zespoły otępienne, 
polineuropatie obw.)
•ch. ukł. sercowo-naczyniowego(hipotonia 
ortostatyczna, zaburz. rytmu, niedokrwienie 
mięśnia sercowego)

•zespoły metaboliczne(hipoglikemia, 
zaburzenia wodno-elektrolitowe, 
niedobory pokarmowe)

•ch. narządu ruchu

•ch.narządów zmysłu

•ch. układu moczowego (nykturia, 
nietrzymanie moczu)

•polipragmazja –leki hipotensyjne, 
hipoglikemizujące, moczopędne, 
benzodiazepiny
 

•czynniki środowiskowe -
   nieprzymocowane dywany,
   śliskie,mokre posadzki
   strome uszkodzone schody,
   brak poręczy,wystające progi,
   niedostateczne lub nadmierne 
oświetlenie,
   niestabilne meble,
   niedostosowane do potrzeb buty,
   brak uchwytów w łazience,
   wysokie krawężniki ,zniszczone 
nawierzchnie ulic 
• używki  ( alkohol  )
•zmiana miejsca pobytu seniora  

                       Następstwa

-obrażenia tkanek miękkich: rany, 
krwiaki, skręcenia lub zwichnięcia 
stawów
-złamania najczęściej kości ramienia, 
przedramienia, żeber, najbardziej 
niebezpieczne 
złamanie szyjki udowej
-zespół poupadkowy (post fall 
syndrom)
-wzrost liczby osób niesprawnych co 
stanowi problem społeczny 
-zespół hipotermii 
-unieruchomienie
-wzrost śmiertelności 

Postępowanie

1.Wywiad
-czynności poprzedzające upadek 
-zwiastuny upadku
-miejsce upadku
-świadkowie
-poprzednie upadki
-przebyte choroby
-zażywane leki
2.Udział w badaniu przedmiotowym 
-dokonanie pomiarów 
-badanie chodu i równowagi: test Tinetti, 
skala Berga, test „wstań i idź”, test oceny 
ryzyka występowania kolejnych upadków 

3.Postępowanie przyczynowe
-terapia schorzeń 
-korekta farmakoterapii 
-oprotezowanie słuchu i wzroku 
-rehabilitacja: zwiększa siłę mięśniową, 
poprawia sprawność chodu i 
równowagi  
-pomoc psychologiczna 
-modyfikacja środowiskowych 
czynników ryzyka
-właściwy dobór sprzętu 
ortopedycznego (laska, balkonik)
-porady bezpiecznego zachowania np. 
w hipotonii ortostatycznej 

4.Działania profilaktyczne
-propagowanie wiedzy na temat 
przyczyn, skutków i profilaktyki 
upadków
-przygotowanie seniora do 
samoopieki i samopielęgnacji 
-edukacja opiekunów

                    
Unieruchomienie

Niesprawność-odnosi się do 
upośledzenia czynności 
motorycznych, którego przyczyną 
najczęściej są:
-zaburzenia postawy i 
zniekształcenia, nieraz pourazowe, 
oraz ograniczenia ruchomości 
stawów
-niedowłady, porażenia
-zanik mięśni
-ból

Niewydolność-zmniejszenie 
tolerancji wysiłku, spowodowane 
złym stanem ogólnym albo 
niewydolnością układu lub narządu 
wewnętrznego:
-niedożywienie lub pojedyncze 
niedobory
-niewydolność oddechowa lub 
krążeniowa
-przewlekłe zaburzenia 
metabolizmu spowodowane 
miażdżycą, cukrzycą lub 
chorobami gruczołów wydzielania 
wewnętrznego
-przewlekłe zakażenia bakteryjne, 
wirusowe, grzybicze

POSTĘPOWANIE PIELĘGNIARKI W 
ZAPOBIEGANIU POWIKŁAŃ 
UNIERUCHOMIENIA

1.ZAPALENIE PŁUC   

→ ułożenie półwysokie lub wysokie
→ dbanie o mikroklimat sali , wietrzenie 

,
            nie dopuszczać do przeciągów ,

→ stosowanie gimnastyki oddechowej ,
→ oklepywanie klatki piersiowej ,
     drenaż ułożeniowy ,
→ odpowiedni ubiór dostosowany do   
 

     temperatury otoczenia

→ ograniczenia wizyt w czasie nasilenia 
 

     zachorowań na grypę ,

     szczepienie p/grypie

2.ODLEŻYNY

→ ocena ryzyka wystąpienia odleżyn 

w/g skali

→ obserwacja miejsc szczególnie 

narażonych na      odleżyny

→ pielęgnacja skóry
→ zmiana pozycji ciała
→ stosowanie udogodnień
→ przygotowanie łóżka wg zasad
→ zapobieganie odwodnieniu , 
     dieta wg zaleceń
→ eliminowanie lub ograniczenie 

dodatkowych       czynników ryzyka rozwoju 
odleżyn

3. POWIKŁANIA ZAKRZEPOWO-ZATOROWYM

→ prowadzenie gimnastyki kończyn-

ruchy bierne       i czynne

→ masaż stóp i podudzi 
→ wysokie ,odbarczające ułożenie 

kk.dolnych 30-      40 stopni powyżej tułowia

→ nawodnienie
→ podawanie Heparyny 

drobnoczasteczkowej

4.USZTYWNIENIA I PRZYKURCZE STAWOWE

→ kompleksowe postępowanie 

usprawniające       dostosowane do stanu 
chorego , jego potrzeb

     i możliwości

→ ruchy bierne , czynne we wszystkich 

stawach       w pełnym zakresie ruchomości

→ odcinkowe ułożenie profilaktyczne i 
 

     korekcyjne , które zapobiegają 

tworzeniu się       przykurczy , a jeśli jest to 
nieuniknione-  

     ułożenia te mogą 

zminimalizować 

 

  

     

upośledzenie funkcji

→ zmiana ułożenia

5.ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH

→ założony cewnik do pęcherza 
 

  

     moczowego –

postępowanie wg 

 

     

standardu

→ pielęgnacja krocza
→ nawodnienie, sok żurawinowy 

,Vit.C

→ obserwacja diurezy , 

makroskopowych 

     cech moczu

6. ZAPARCIA

→ kontrola wydalania stolca
→ dieta bogatoresztkowa 

,wzbogacona w       soki owocowe , 
warzywne

→ nawodnienie
→ okrężny masaż powłok 

brzusznych

→ podawanie łagodnych środków 
 

     przeczyszczajacych

7.NEGATYWNY WPŁYW NA STAN 
PSYCHICZNY

→ psychoterapia elementarna
→ zapewnienie bezpieczeństwa 

fizycznego 

     i psychicznego
→ wyjaśnianie wszystkich 

czynności 

 

     wykonywanych 

przy chorym

     (wsparcie informacyjne)
→ przyzwolenie na wyrażanie 

uczuć

→ otwarta i życzliwa atmosfera na 

oddziale

→ zorganizowanie wolnego czasu
→ kontakt z bliskimi