AUTAKOIDY:
autos –
własny
i akos –
środek leczniczy
Związki endogenne wytwarzane
doraźnie przez komórki różnych
tkanek:
gdy procesy fizjologiczne osiągają
wartości graniczne
lub
gdy występują reakcje
patologiczne autakoidy wytwarzane
są w celu przywrócenia prawidłowej
czynności komórek lub obrony
przed szkodliwymi czynnikami
KLASYFIKACJA AUTAKOIDÓW
Aminy biogenne:
Histamina
Serotonina
Polipeptydy
Kininy osoczowe:
kalidyna i
bradykinina
Angiotensyna
Substancja P
Tlenek azotu
Autakoidy lipidowe:
Fosfolipaza A2
Kwas arachidonowy
Eikozanoidy:
tromboksan,
prostaglandyny,
leukotrieny,
izoprostany
Czynnik aktywujący
płytki (PAF)
Cytokiny:
TNF
Interleukiny
WSPÓLNĄ CECHĄ
AUTAKOIDÓW
JEST ICH UDZIAŁ W
PROCESACH
ZAPALNYCH !!!!!
HISTAMINA
Jest aminą biogenną pochodną imidazolu
Powstaje z aminokwasu histydyny przez jego
dekarboksylację
Najwięcej histaminy znajduje się w
skórze, płucach i błonie śluzowej nosa,
żołądka i jelit
Jest magazynowana w komórkach tucznych
(mastocytach) i bazofilach.
Histamina znajduje się w neuronach OUN,
komórkach naskórka, komórkach
chromafinopodobnych błony śluzowej
żołądka, komórkach szybko dzielących się
i ulegających regeneracji
HISTAMINA
Fizjologicznie w surowicy krwi znajduje
się niewielkie stężenie histaminy.
Stężenie autakoidu istotnie wzrasta w
czasie reakcji anafilaktycznej.
Wzrostowi stężenia histaminy towarzyszy:
Przyspieszenie czynności serca
Wzrost temperatury ciała
Spadek ciśnienia tętniczego
Skurcz mięśni gładkich oskrzeli i
przewodu pokarmowego
Zaczerwienienie, obrzęk i świąd skóry
HISTAMINA
Wywiera działanie receptorowe: H1, H2 i H3
Receptor H3 jest autoreceptorem hamującycm
uwalnianie histaminy
Pobudzenie receptorów H1 powoduje aktywację
cyklazy guanylowej i zwiększenie stężenia cGMP
w komórce efektorowej.
Pobudzenie receptorów H2 aktywuje cyklazę
adenylową i wzrost stężenia cAMP.
Pobudzenie receptorów H1
skurcz mięśni gładkich
jelit i oskrzeli
Pobudzenie receptorów H2
wzrost wydzielania
soku żołądkowego
Pobudzenie receptorów H1 i H2
reakcja naczyniowa
HISTAMINA
AKTYWNOŚĆ BIOLOGICZNA:
Rozszerzenie naczyń krwionośnych (małe tętniczki, naczynia
włosowate, małe żyły)
drastyczny spadek ciśnienia krwi
Zwiększona przepuszczalność naczyń
obrzęk
Dodatnie działanie batmotropowe i ujemne działanie
dromotropowe,
Spadek ciśnienia krwi indukuje przyspieszenie czynności
serca i wzrost objętości wyrzutowej serca
Skurcz mięśni gładkich oskrzeli i jelit
Wzrost wydzielania soku żołądkowego
Drażnienie receptorów czuciowych
ból i swędzenie
Indukcja uwalniania amin katecholowych z rdzenia nadnerczy
Autakoid
reakcji alergicznych i anafilaktycznych.
Równoczesny wzrost syntezy i uwalniania innych autakoidów
(
prostaglandyn, leukotrienów, kalikreiny, kinin, serotoniny
)
SEROTONINA
Jest syntetyzowana z tryptofanu
Jest magazynowana w komórkach
enterochromafinowych przewodu pokarmowego,
płytkach krwi i OUN
Kurczy
naczynia trzewi, nerek, płuc, macicy,
łożyska
Rozszerza
naczynia skórne i mięśni poprzecznie
prążkowanych
Trójfazowy wpływ na ciśnienie krwi:
spadek
odruchowe pobudzenie nerwu błędnego,
wzrost
wzrost objętości wyrzutowej serca i wzrost oporu
naczyniowego,
spadek
rozszerzenie naczyń
mięśni szkieletowych)
Wzrost
perystaltyki jelita cienkiego
Zahamowanie
perystaltyki żołądka i jelita grubego
SEROTONINA
Kurczy oskrzela u chorych na astmę !!!
Zmniejsza wydzielanie soku żołądkowego
indukowane histaminą lub acetylocholiną
Zwiększa wydzielanie śluzu żołądkowego
Pobudza czuciowe zakończenia nerwowe
indukcja reakcji bólowej.
Indukuje uwalnianie A i NA
Bierze udział w procesach snu i czuwania
KININY OSOCZOWE: kalidyna i
bradykinina
Powstają z nieczynnych prekursorów
stanowiących frakcję alfa2globulin (kininogenów)
pod wpływem enzymów proteolitycznych, które
są aktywne w ognisku zapalnym
Działają lokalnie wywołując ból, rozszerzenie
naczyń i wzrost przepuszczalności naczyń
Nasilają biosyntezę prostaglandyn
Indukują uwalnianie histaminy
Indukują syntezę IL-1 i TNF
cytokiny prozapalne
Aktywują osteoklasty i zwiększają resorbcję kości
towarzysząca przewlekłym stanom zapalnym
AUTAKOIDY LIPIDOWE
Autakoidy lipidowe powstają z kwasów tłuszczowych
uwalnianych z błon komórkowych przez fosfolipazy.
Fosfolipaza A2 uwalnia
kwas kwas arachidonowy i PAF
4 drogi przemian kwasu arachidonowego:
1.
Cyklooksygenacja
prostaglandyny,
prostacykliny i tromboksan
2.
Lipooksydacja
leukotrieny
3.
Reakcje katalizowane przez enzymy zawierajace
cytochrom P450
EDHF (czynnik hiperpolaryzacyjny
ze śródbłonka naczyń epoksygenazy
4.
Utlenianie kwasu arachidonowego przez wolne
rodniki powstajace z tlenu
izoprostany
PROSTAGLANDYNY
Rozszerzenie naczyń krwionośnych
zwolnienie
przepływu krwi i powstawanie obrzęku
Stymulacja uwalniania IL-1 (endogenny pirogen)
Stymulacja ośrodka termoregulacji
gorączka
Obniżanie progu pobudliwości nocyceptorów dla
substancji bólowych np. bradykininy
Ułatwienie przewodzenia impulsu bólowego w
rdzeniu kręgowym i rdzeniu przedłużonym
Hamowanie wydzielanie soku żołądkowego,
stymulacja syntezy dwuwęglanów i śluzu,
pobudzenie perystaltyki
Regresja ciałka żółtego
Indukcja erytropoezy
Hamowanie agregacji płytek
LEUKOTRIENY
LTB4
działa chemotaktycznie; najsilniej na
neutrofile, znacznie słabiej na eozynofile
stymuluje uwalnianie enzymów
lizosomalnych oraz rodników nadtlenkowych
przez neutrofile
zwiększa przepuszczalność naczyń
Leukotrieny
cysteinylowe
(LTC4, LTD4, LTE4)
kurczą mięśnie gładkie dróg oddechowych
zwiększają nadreaktywność oskrzeli
stymulują wydzielanie śluzu przez komórki
kubkowe oskrzeli
zwiększają przepuszczalność naczyń
działają chemotaktycznie (
LTD4 swoisty
czynnik chemotaktyczny dla eozynofilów
)
EPOKSYGENAZY
Funkcja biologiczna
uwalnianie hormonu peptydowego
zmiany napięcia mięśniówki gładkiej
naczyń krwionośnych
rozszerzenie naczyń
transport jonów
(np. układy transportowe w
nerkach)
regulacja proliferacji komórek
udział w procesach zapalenia i hemostazie
udział w szlakach wewnątrzkomórkowej
sygnalizacji
IZOPROSTANY - „zepsute prostaglandyny”
Funkcje biologiczne izoprostanów:
indukcja mitogenezy w komórkach mięśni
gładkich naczyń krwionośnych
działanie naczynioskurczowe – na naczynia
krwionośne nerek
efekt natriuretyczny
modulowanie funkcji płytek krwi
PAF (czynnik aktywujący płytki)
Agregacja płytek krwi
Wzmożona synteza izoprostanów:
w chorobach mięśnia sercowego
choroba niedokrwienna,
zawał,
wady zastawkowe
miażdżyca – stężenie izoprostanów
koreluje dodatnio z czynnikami ryzyka
choroby wątroby
(marskość)
cukrzyca
choroby układu oddechowego
(astma,
sarkoidoza),
choroby tkanki łącznej
(toczeń
rumieniowaty układowy).