Fizjologia przewodu pokarmowego - 

II

          

            Dariusz Nowak

Katedra Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej 
UM w Lodzi

 

 

 

Połykanie

•

Jest to złożony mechanizm – bo gardło służy do 

oddychania i połykania

•

Gardło zamienia się na kilka sekund w drogę do 

transportu jedzenia – ale ma to jednocześnie nie 

upośledzać oddychania 

Połykanie dzielimy na 3 fazy:

1.

Faza świadoma (zależna od woli) – zapoczątkowuje

2.

Faza gardłowa (nieświadoma, odruchowa) – 

przejście jedzenia przez gardło do przełyku.

3.

Faza przełykowa (etap) – transport jedzenia z 

gardła do żołądka (odruchowa, nie zależna od 

woli)   

 

 

 

 

Połykanie

• Ad 1 (Faza 1) – zależna od woli, jedzenie 

uciskane i rolowane do tyłu do gardła przez 

nacisk języka pod górę i do tyłu do 

podniebienia. Od tego momentu – połykanie 

staje się automatyczne i nie można go 

zatrzymać

• Ad 2 (faza gardłowa) – gdy ładunek jedzenia 

dotrze do tylnej części jamy ustnej i gardła 

to zaczyna pobudzać „epithelial swallowing 

receptor areas” – wokół wejścia do gardła, 

szczególnie okolice łuków podniebiennych 

 

 

Połykanie

• Ad 2 impulsy z tych pól idą do pnia mózgu, 

następuje inicjacja serii skurczów mięśni gardła

• a/- podniebienie miękkie idzie do góry  i 

zamyka nozdrza tylne – zapobiega cofaniu się 
jedzenia do jamy nosowej.

• b/ - fałdy podniebienno-gardłowe 

(palatopharyngeal folds) przesuwają się  
dośrodkowo i zbliżają się do siebie  - tworzy się 
pionowa szczelina – tędy musi przejść jedzenie 
do tylnej części gardła. Tu przejdzie tylko 
dobrze przeżute jedzenie, trwa to < 1s 

 

 

Połykanie

• c/-  struny głosowe w krtani silnie się 

przybliżają, krtań idzie do góry i do przodu 
(mięśnie karku). Z tym współdziałają 
więzadła, które uniemożliwiają ruch nagłośni 
do góry i to powoduje wahnięcie nagłośni do 
tyłu i zamknięcie tchawicy – zapobiega 
dostaniu się jedzenia do tchawicy i nosa   

• Najważniejsze jest tu zbliżenie strun 

głosowych , nagłośnia pełni role pomocniczą 

• Uszkodzenie strun głosowych lub związanych 

z nimi mięśni – krztuszenie , dławienie.

 

 

Połykanie

• Ruch krtani do góry – pociągniecie do góry i 

rozszerzenie wejścia do przełyku, w tym czasie 

zwieracz górny przełyku (górne 3-4 cm ściany 

mięśniowej) rozluźnia się – ułatwienie wejścia 

jedzenia do przełyku

• Pomiędzy epizodami połykania – zwieracz 

zamknięty – zapobiega wejściu powietrza do 

przełyku w czasie oddychania 

• Ruch krtani do góry podnosi tez głośnię poza 

główny strumień przepływu pokarmu  - jedzenie 

idzie po bokach nagłośni a nie po jej powierzchni 

– dodatkowy mechanizm zabezpieczający

 

 

Połykanie

• Kiedy krtań jest podniesiona, zwieracz rozluźniony to cała 

ściana mięśniowa  gardła się kurczy – zaczynając od góry 

do dołu – naśladuje falę perystaltyczną i popycha jedzenie 

do przełyku

• Podsumowanie tej fazy – tchawica zamknięta, przełyk 

otwarty, fala perystaltyczna zainicjowana przez układ 

nerwowy, jedzenie wchodzi do przełyku , t < 2s

• Droga odruchu: pole czuciowe – nerw trójdzielny i 

językowo-gardłowy – rdzeń przedłuzony (tractus solitarius) 

(ośrodek połykania) – włókna ruchowe n V, IX, X, XII

• Ta faza jest odruchowa, inicjowana przez świadome 

przesunięcie jedzenie do tyłu jamy ustnej – pobudzenie pól 

czuciowych i dalej odruch.

 

 

Połykanie

• Całkowity czas trwania tej fazy < 6 s, 

minimalnie przerywa oddychanie

• Pobudzony ośrodek połykania hamuje 

oddychanie w dowolnym punkcie cyklu 
oddechowego

• Nawet gdy mówimy to połykanie to zatrzyma 

 

 

Połykanie

• Ad 3 faza przełykowa – przeprowadzić jedzenie z 

gardła do żołądka 

• 2 typy ruchów perystaltycznych przełyku:
• Pierwotne ( kontynuacja skurczu z gardła) – 

dochodzi do żołądka w ciągu 8-10 s

• Gdy połykamy w pozycji pionowej – jedzenie 

dojdzie do żołądka w ciągu 5-8 s bo pomaga 
grawitacja

• Wtórne fale – pojawią się gdy jedzenie nie 

przejdzie w wyniku fali pierwotnej, jedzenie 
rozciąga przełyk i indukuje wtórna falę 

 

 

Połykanie

• Wtórne fale w dużym stopniu indukowane przez 

sploty nerwowe w ścianie mięśniowej przełyku 
(też przez nerwy błędny i językowo-gardłowy)

• To powoduje że gdy jest uszkodzony pień mózgu i 

ośrodek połykania to można karmić przez 
zgłębnik i faza przełykowa jest OK.

• Gdy fala dochodzi do żołądka to się on rozluźnia 

(nawet trochę dwunastnica) 

• Dolny zwieracz przełyku – cały czas obkurczony 

( daje ciśnienie 30 mmHg) – dochodzi fala to się 
rozluźnia 

 

 

Połykanie

• Zamknięty dolny zwieracz – zapobiega 

refluksowi treści z żołądka 

• Dodatkowe zabezpieczenie – wzrost ciśnienia 

w jamie brzusznej zakrzywia przełyk przy 
wpuście – naśladuje zastawkę – gdyby tego nie 
było to przy kaszlu, chodzeniu, schylaniu się, 
silnym oddychaniu kwaśna treść mogłaby 
przejść do przełyku