Najczęściej spotykane objawy w praktyce lekarza rodzinnego

Najczęściej spotykane

objawy w praktyce

lekarza rodzinnego

lek. med. Piotr Gutknecht

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej

AMG

KASZEL

Kaszel

jest jedną z najczęstszych

przyczyn wizyt pacjentów u lekarzy

pierwszego kontaktu.

Polega na

odruchowej odpowiedzi

organizmu na podrażnienie receptorów

znajdujących się w drogach oddechowych.

Jest to mechanizm obronny pozwalający na

pozbycie się ciała obcego bądź wydzieliny.

KASZEL

Kaszel można podzielić na:



suchy

– bez odkrztuszania plwociny



wilgotny

– następuje odkrztuszanie

śluzowej plwociny



kaszel napadowy

– trwający 30-60

sekund o dużym nasileniu



kaszel przewlekły

– trwający co

najmniej 8 tygodni

KASZEL

Podstawowe choroby, w których występuje kaszel:



przeziębienie, zapalenie oskrzeli



astma oskrzelowa



ciało obce lub zalegająca wydzielina w drogach

oddechowych



refluks żołądkowo-przełykowy



zapalenie płuc, gruźlica



rak płuca



przewlekła obturacyjna choroba płuc – powikłanie u

palaczy tytoniu



kaszel polekowy



kaszel psychogenny

KASZEL

Podstawowe badania:



wywiad



zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej



badanie bakteriologiczne wydzieliny



spirometria (badanie wydolności płuc)



bronchoskopia

KASZEL

Pacjent powinien być skierowany do lekarza, gdy:



kaszel trwa przez

kilka dni

mimo samodzielnego leczenia



pojawiają się

bóle w klatce piersiowej

w czasie oddychania

lub kaszlu



oddychaniu towarzyszą

świsty



wykrztuszana jest

żółto-zielona bądź krwista plwocina



kaszlowi towarzyszy gorączka, nadmierna potliwość,

dreszcze



utrata wagi ciała



kaszel wystąpił po

zażyciu pewnych leków



występują męczące nocne napady kaszlu

DUSZNOŚĆ

Duszność według definicji to

subiektywne

odczucie braku powietrza, trudności w

oddychaniu, często połączone ze

wzmożonym wysiłkiem mięśni

oddechowych.

Może być spowodowana

chorobą, zaburzeniami funkcji

metabolicznych organizmu, dużym

wysiłkiem fizycznym, przeszkodą w

drogach oddechowych lub przyczyna jest

psychogenna.

DUSZNOŚĆ



Duszność może być

ostra lub przewlekła.



Ostra duszność może wystąpić na przykład

w przypadku

zaaspirowania ciała obcego

do górnych dróg oddechowych lub obrzęku

krtani spowodowanego reakcją alergiczną.



Przewlekła duszność występuje u

pacjentów z

chorobami płuc, zastoinową

niewydolnością serca, w nowotworach

płuc.

DUSZNOŚĆ

Duszność objawia się:



przyspieszonym oddechem,



niemożnością nabrania wystarczającej ilości

powietrza



wdechowym ustawieniem klatki piersiowej



poruszaniem skrzydełkami nosa.

Dodatkowo tym objawom towarzyszy

często lęk.

Nasilenie dolegliwości może zależeć też od

ułożenia ciała

, na przykład w przewlekłej

obturacyjnej chorobie płuc (która często dotyka

palaczy) pozycja leżąca przynosi chorym ulgę.

DUSZNOŚĆ

Duszność towarzyszy takim chorobom jak:



astma oskrzelowa



zapalenie krtani i oskrzeli



choroby płuc (zapalenie płuc, przewlekła obturacyjna

choroba płuc - POChP)



zator płucny



choroba wieńcowa serca



zawał serca



alergia



aspiracja ciała obcego



otyłość



stany lękowe

DUSZNOŚĆ

Pacjenta należy skierować do lekarza, gdy występuje:



ucisk w klatce piersiowej



krótki i przyspieszony oddech w spoczynku lub nawet po

małym wysiłku



duszność utrudniającą spanie w nocy



świszczący oddech



trudności w oddychaniu po połknięciu ciała obcego



trudności w oddychaniu po ukąszeniu przez owada lub po

przyjęciu jakiegoś leku lub pokarmu



ucisk w gardle, silny kaszel

DUSZNOŚĆ

Podstawowe badania:



badanie krwi

(w celu zrobienia gazometrii, czyli

oznaczenia stężenia tlenu i dwutlenku węgla we

krwi)



zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej

(zapalenie płuc, podejrzenie nowotworu,

przewlekła obturacyjna choroba płuc)



spirometrię

(określa wydolność płuc)



próbę wysiłkową

(pomiar parametrów po

wysiłku)



tomografię komputerową

klatki piersiowej



echokardiografię serca

BÓLE GŁOWY

Ból głowy

to według definicji

niespecyficzny,

subiektywny objaw

charakteryzujący się występowaniem

bólu zlokalizowanego w obrębie

głowy. Może być on łagodny lub silny.

BÓLE GŁOWY

Bóle głowy mogą być spowodowane:



nadciśnieniem tętniczym



zapaleniem zatok



zaburzeniami wzroku



przyczynami stomatologicznymi



guzami mózgu



zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych



nerwobólami nerwów czaszkowych



neuralgią nerwu twarzowego



zatruciami

BÓLE GŁOWY

Bóle głowy mogą być także pierwotne

(czyli samoistne):



w migrenie



napięciowe



klastrowe

BÓLE GŁOWY

Bóle głowy mogą występować pod

różnymi postaciami.

Obejmują całą

głowę, połowę lub dotyczą tylko

określonej okolicy.

W zależności od umiejscowienia bólu

można wnioskować co do

prawdopodobnej przyczyny

dolegliwości.

BÓLE GŁOWY

migrenie

pulsujący ból występuje

najczęściej

po jednej stronie głowy

, ma

średnie lub duże nasilenie,

wzmaga się po

wysiłku fizycznym

. Napad bólu trwa od 4

do 72 godzin, towarzyszą mu nudności

(wymioty), nadmierna wrażliwość na

dźwięki oraz światłowstręt.

Stopy i dłonie mogą robić się zimne.

BÓLE GŁOWY

Bóle napięciowe

występują

po obu

stronach głowy

. Mogą być

powodowane przez stres,

przemęczenie, brak snu.

W 90% samoistnych bólów głowy

dominuje właśnie ten typ.

BÓLE GŁOWY

Klastrowe

bóle głowy występują

rzadko. Ból obejmuje

najczęściej

okolicę oka i pojawia się napadowo.

BÓLE GŁOWY

Przy

nadciśnieniu tętniczym

ból

występuje często

w okolicy

potylicznej lub ponad brwiami.

BÓLE GŁOWY

Zapalenie zatok

daje

charakterystyczny tępy ból

w okolicy

szczęki lub czoła

. Może nasilać się

przy pochylaniu do przodu, kaszlu i

wysiłku.

BÓLE GŁOWY

Bóle spowodowane

przyczynami

stomatologicznymi

występują

okolicy szczęki.

Neuralgia nerwu twarzowego

powoduje nawracające, krótkotrwałe

bóle połowy twarzy.

BÓLE GŁOWY

Podstawą ustalenia przyczyny bólu

głowy może być

wywiad

. Na

podstawie zadanych pytań ustala się

m. in.

okoliczności, nasilenie, czas

trwania dolegliwości.

W dalszej kolejności pacjenta można

skierować do specjalistów, np.

neurologa, okulisty, laryngologa,

stomatologa.

BÓLE GŁOWY

Każdy nawracający, silny ból należy

diagnozować, szczególnie jeśli trwa ponad

24 godziny. Często bólom głowy

towarzyszą też dodatkowe objawy takie

jak

utrata przytomności, sztywność karku,

wyciek z nosa, ból ucha, gorączka.

Szczególnie niebezpieczne może być

pojawienie się bólu głowy u osoby, która

wcześniej nie miała takich dolegliwości lub

ból pojawił się po urazie lub dużym wysiłku

fizycznym.

BÓLE BRZUCHA

Bóle brzucha są często zgłaszaną

dolegliwością w praktyce lekarza

rodzinnego. Ich przyczyny mogą być

bardzo różne –

od błędu dietetycznego po

choroby nowotworowe.

Na podstawie charakteru i umiejscowienia

bólu lekarz może „podejrzewać” któryś z

narządów jamy brzusznej jako źródło

choroby.

Może się jednak okazać, że ból

promieniuje w kierunku jamy brzusznej

np. z klatki piersiowej.

BÓLE BRZUCHA

Ból brzucha najczęściej określa się

jako:



spastyczny (kurczowy)



stały

BÓLE BRZUCHA

Ból spastyczny

pojawia się nagle i może

być spowodowany na przykład

zapaleniem

wyrostka robaczkowego, zapaleniem

pęcherzyka żółciowego, kamicą żółciową,

niedrożnością jelit.

Stały ból

, często określany przez

pacjentów jako pieczenie w żołądku lub

uczucie ucisku, mogący promieniować do

pleców występuje na przykład

w chorobie

wrzodowej.

BÓLE BRZUCHA

Natężenie bólu

niekoniecznie musi być

związane ze stopniem niebezpieczeństwa

choroby.

Proces nowotworowy toczący się

w jamie brzusznej lub wczesne zapalenie

wyrostka robaczkowego mogą powodować

niewielki ból lub nie powodować go wcale

natomiast zdarza się, że

silne dolegliwości

pojawiają się na przykład przy niegroźnym

wirusowym zapaleniu żołądka i jelit.

BÓLE BRZUCHA

Przyczyny bólu brzucha:



niestrawność



zatrucie pokarmowe



błąd dietetyczny



zespół jelita nadwrażliwego



zapalenie wyrostka robaczkowego



choroba wrzodowa



zapalenie trzustki



kamienie żółciowe



kamienie nerkowe

BÓLE BRZUCHA

Przyczyny bólu brzucha c.d.:



stan zapalny żołądka i jelit



zapalenie wątroby



niedrożność jelit



nowotwór zlokalizowany w jamie brzusznej



zawał serca



zapalenie narządów rodnych



refluks żołądkowo - przełykowy



choroba Leśniowskiego-Crohna

BÓLE BRZUCHA

Natychmiastową pomoc medyczną, należy

wezwać, gdy:



pojawi się

nagły

, ostry, rozdzierający ból



bólowi brzucha towarzyszy

ból w klatce piersiowej

(w szczególności promieniujący do ramienia lub

żuchwy)



pojawiają się

krwawe wymioty

lub krew w stolcu



brzuch staje się

twardy

, niepodatny na ucisk i

bolesny



występuje

niemożność oddania stolca

towarzyszącymi wymiotami



bóle brzucha występują

po urazie

BÓLE BRZUCHA

Do lekarza należy udać się, gdy:



występuje

wzdęcie

trwające ponad 2 dni



biegunka

trwa ponad 5 dni



ból brzucha trwa ponad tydzień



bólowi brzucha towarzyszy gorączka



występuje

ból lub pieczenie w trakcie oddawania

moczu



pojawia się nagły i trudny do wytłumaczenia

spadek masy ciała



istnieje

podejrzenie ciąży

BÓLE BRZUCHA

Badania:



krew



mocz



kał



USG jamy brzusznej



zdjęcie rentgenowskie jamy brzusznej

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Ból w klatce piersiowej

jest jedną z

najczęściej zgłaszanych dolegliwości w

gabinecie lekarza rodzinnego.

Zazwyczaj

kojarzony jest z sercem

, mimo że

przyczyny tego typu dolegliwości mogą

być zupełnie inne. Należą do nich choroby

w obrębie płuc, opłucnej, przełyku, jamy

brzusznej. Zdarzają się również

dolegliwości na tle psychogennym.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Ból pochodzenia sercowego

umiejscowiony

jest

najczęściej zamostkowo

, daje tępy,

gniotący, rozdzierający ból,

często

promieniujący do żuchwy, bądź lewej

kończyny górnej

, któremu towarzyszy silne

uczucie lęku. Nasila się przy wysiłku

fizycznym, natomiast po jego zaprzestaniu

maleje.

Ustępuje zwykle po zażyciu

nitrogliceryny.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Ból w

zawale serca

jest mocniej

nasilony,

nie ustępuje

zaprzestaniu wysiłku i podaniu

nitrogliceryny.

Konieczna natychmiastowa pomoc

medyczna!

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Zapalenie osierdzia

daje ostry lub

tępy ból zlokalizowany zamostkowo.

Charakterystyczne jest tu

zmniejszanie się dolegliwości

bólowych

po pochyleniu ciała do

przodu.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Zator tętnicy płucnej

powoduje nagły

i silny ból, zazwyczaj za mostkiem z

dusznością, przyspieszonym

oddechem, spadkiem ciśnienia krwi.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Zapalenie płuc

przebiega z ostrym,

kłującym bólem najczęściej

po jednej

stronie klatki piersiowej

zlokalizowanym w jednym punkcie

lub w obrębie całej klatki piersiowej.

Często towarzyszą mu objawy

infekcji, gorączka, kaszel.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Choroba wrzodowa

powoduje ból

ostry lub tępy, najczęściej

w dołku

podsercowym.

Może nasilać się bądź

ustępować po posiłkach. Ulgę

przynosi przyjęcie leków

obniżających poziom kwasu

żołądkowego.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Choroby pęcherzyka żółciowego

są

przyczyną bólu po prawej stronie na

granicy klatki piersiowej i jamy

brzusznej.

Jest to ból ostry lub tępy występujący

po zjedzeniu tłustego posiłku.

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Dolegliwości bólowe w klatce piersiowej

towarzyszą takim chorobom jak:



choroba wieńcowa



zawał serca



tętniak rozwarstwiający aorty



zatorowość płucna



zapalenie płuc i opłucnej



zapalenie osierdzia



zapalenie przełyku

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

c.d. Dolegliwości bólowe w klatce piersiowej

towarzyszą takim chorobom jak:



odma płucna



załamanie żeber



półpasiec



zapalenie trzustki



wrzody trawienne żołądka lub dwunastnicy,

choroba refleksowa przełyku



zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa



tło psychogenne – nerwica



zapalenie pęcherzyka żółciowego

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Podstawowe badania:



badania biochemiczne krwi



EKG



rentgen klatki piersiowej



echokardiografię serca



próba wysiłkowa



tomografia komputerowa klatki piersiowej



USG jamy brzusznej



gastroskopia

GORĄCZKA

Gorączka

, czyli podwyższenie

temperatury ciała powyżej 38 stopni

Celsjusza, jest odpowiedzią

organizmu na działanie szkodliwych

czynników. Zakres

między 37°C a

38°C

nazywamy

stanem

podgorączkowym.

GORĄCZKA

Gorączka nie jest chorobą lecz

reakcją obronną

organizmu

GORĄCZKA

Temperaturę mierzy się:



pod pachą

(najczęściej)



w jamie ustnej



w odbytnicy

(jest ona o ok. 0,5°C

wyższa)

GORĄCZKA

Gorączka występuje między innymi:



w infekcjach wirusowych, bakteryjnych,

pasożytniczych



w chorobach nowotworowych



w chorobach naczyń krwionośnych



w chorobach przewodu pokarmowego



w chorobach układu krążenia



w chorobach układu nerwowego



w chorobach autoimmunologicznych

GORĄCZKA

Gorączka występuje między innymi c.d.:



po urazach, oparzeniach



po przyjęciu pewnych leków



w zatruciach



w zaburzeniach hormonalnych



po przegrzaniu organizmu



po szczepieniach



w niedoborze witaminy B12

GORĄCZKA

Poniżej 38°C należy podawać

dużą

ilość płynów, robić chłodne okłady na

czoło i kark.

Jeśli temperatura

przekroczy 38°C można

włączyć

dodatkowo lek przeciwgorączkowy,

na przykład paracetamol, ibuprofen.

GORĄCZKA

Najbezpieczniejszym lekiem jest

paracetamol.

Można stosować go już

we wczesnym dzieciństwie.

Dawka musi być dobrana

indywidualnie w zależności od wieku i

wagi ciała (u niemowląt 15 mg/kg

m.c., u starszych dzieci 20-25 mg/kg

m.c.)

GORĄCZKA

Pacjenta należy skierować do lekarza, gdy:



temperatura ciała wynosi

powyżej 40 °C



gorączka

nie ustępuje w ciągu kilki dni

, mimo

samodzielnego leczenia



gorączce towarzyszą inne objawy takie jak

wymioty, nudności, biegunka



starszy wiek pacjenta lub

małe dziecko



następuje

pogorszenie stanu

chorego



gorączce towarzyszy kaszel i wykrztuszanie

zielono zabarwionej plwociny

GORĄCZKA

c.d. Pacjenta należy skierować do lekarza, gdy:



gorączce towarzyszy ból głowy, senność,

sztywność karku, światłowstręt – podejrzenie

zapalenia opon mózgowych



wysoka temperatura może być spowodowana

przegrzaniem organizmu



gorączka pojawiła się po przyjęciu nowego leku

lub nieznanej substancji



podczas oddawania moczu występuje piekący

ból lub bolesność w dolnej części pleców –

podejrzenie zapalenia nerek

BIEGUNKA

Biegunka

jest objawem chorobowym

polegającym na częstym

(co najmniej

trzy razy dziennie)

oddawaniu

płynnego stolca.

Dolegliwości trwające

poniżej 10 dni

określa się jako ostre

, a trwające

powyżej 10-14 dni jako przewlekłe.

BIEGUNKA

Biegunka pojawia się najczęściej w

odpowiedzi na:



zakażenie bakteryjne, wirusowe,

pasożytnicze,



nietolerancję niektórych leków i pokarmów



zatrucie



choroby przewodu pokarmowego



nerwice

BIEGUNKA

Biegunka według definicji to częste oddawanie

płynnego stolca. Tym objawom towarzyszą także:



nudności



wymioty



bóle brzucha (zarówno pod- jak i nadbrzusza)



spadek masy ciała przy przewlekłej biegunce



gorączka



odwodnienie



nadmierna potliwość



bóle mięśni i stawów



w stolcu może pojawić się krew

BIEGUNKA

Choroby przebiegające z biegunką:



zatrucie pokarmowe



choroby jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego,

choroba Leśniowskiego-Crohna



zakażenie bakteryjne, wirusowe lub pasożytami



choroby trzustki



zaburzenia hormonalne – np. nadczynność tarczycy



przeziębienie



alergia pokarmowa



podczas kuracji niektórymi lekami – np. antybiotyki, środki

przeczyszczające



na tle nerwicowym

BIEGUNKA

Przyczynę biegunki udaje się często ustalić

na podstawie

wywiadu

z pacjentem.

Z badań dodatkowych lekarz może zlecić:



pobranie kału

do badania w kierunku

zakażenia bakteriami lub pasożytami. Gdy

w stolcu pojawia się krew, wtedy pacjenci

są z reguły kierowani na



kolonoskopię

czyli wziernikowanie dolnej

części przewodu pokarmowego.

BIEGUNKA

Pilna wizyta u lekarza jest zalecana, gdy:



w stolcu widać krew, bądź jest czarny



występuje silny ból brzucha



występują objawy odwodnienia (skąpa ilość

moczu, przyspieszone bicie serca, skóra staje się

zwiotczała) – bardzo niebezpieczny objaw



jest wysoka gorączka



inne osoby z otoczenia również mają biegunkę



powodem biegunki jest rozpoczęcie przyjmowania

leku

BIEGUNKA

Podstawowe zalecenia:



zastosować ścisłą dietę ograniczoną

wyłącznie do

potraw lekkostrawnych

, np.

kleiki, ryż.



Należy

pić dużo płynów

– przegotowana

woda, herbata, aby nie dopuścić do

odwodnienia.



Unikać mleka i cukrów

, ponieważ często

wywołują nietolerancję i pogorszenie

dolegliwości.

OSŁABIENIE OGÓLNE

Ogólne osłabienie

znajduje się

pierwszej dziesiątce najczęściej

zgłaszanych dolegliwości

w gabinecie

lekarza rodzinnego.

PENTOR w swoich danych

statystycznych podaje, że w 2006 r.

62% ankietowanych osób odczuwało

osłabienie.

OSŁABIENIE OGÓLNE

Przyczyny ogólnego osłabienia:



anemia



zaburzenia snu



infekcje wirusowe i bakteryjne



cukrzyca



choroby wątroby i nerek



choroby reumatyczne



choroby autoimmunologiczne (np. toczeń)

OSŁABIENIE OGÓLNE

c.d. Przyczyny ogólnego osłabienia:



nowotwór



niedoczynność tarczycy



depresja



przewlekły lęk



niedożywienie (np. anoreksja)



przyjmowane leki (np. przeciwalergiczne,

przeciwnadciśnieniowe, uspokajające –

pacjent powinien zapoznać się z ulotką

dołączoną do leku)

OSŁABIENIE OGÓLNE

Pacjent powinien zostać skierowany do lekarza,gdy

osłabieniu towarzyszą:



zawroty głowy, zamazane widzenie



spadek masy ciała



gorączka



bezsenność



bóle głowy, brzucha lub w klatce piersiowej



objawy depresji



po zażyciu pewnych leków



osłabienie pojawiło się nagle bez wyraźnej

przyczyny

Document Outline