Terapia w resocjalizacji
Aspekty terapii
Rodzaje psychoterapii (psychoanaliza,
terapia poznawczo-behawioralna)
Terapia w resocjalizacji
Aspekty terapii
Rodzaje psychoterapii (psychoanaliza,
terapia poznawczo-behawioralna)
Terapia w resocjalizacji rozpatrywana
jest w trzech aspektach:
zastosowanie psychoterapii jako procedury
leczenia przy pomocy środków psychologicznych
wobec dorosłych oraz nieletnich sprawców
przestępstw i dzieci z zaburzeniami zachowania
aplikowanie niektórych elementów procedury
psychoterapeutycznej do wychowania
resocjalizującego
wprowadzanie form postępowania
psychokorekcyjnego (psychoedukacja i
socjoterapia) nawiązujących do doświadczeń
psychoterapeutycznych (Urban, Stanik, 2007, s.
164)
Zastosowanie psychoterapii
jako procedury leczenia przy
pomocy środków
psychologicznych wobec
dorosłych oraz nieletnich
sprawców przestępstw i dzieci
z zaburzeniami zachowania
Psychoterapia:
Pojęcie wywodzi się z dwóch greckich
określeń: psyche (dusza) i
therapein (leczyć).
Psychoterapia w ujęciu
potocznym:
jest traktowana jako pewien rodzaj
rozmowy przeprowadzonej przez
życzliwie
ustosunkowaną
osobę
(dawanie
rad,
wspieranie,
pocieszanie,
uspakajanie
itp.)
(Grzesiuk, 2005)
Psychoterapia w szerokim
ujęciu:
jest traktowana jako dziedzina
kultury, która skupia w sobie
najogólniejsze pytania dotyczące
natury ludzkiej, zdrowia i choroby
człowieka oraz koncentruje się na
cierpiącej, poszukującej pomocy
jednostce
(Rosińska,
Oleander-
Dmowska, 1997)
Definicje:
Jean Laplanche, Jean-Bertrand
Pontalis (1996)
Sheldon J. Korchin (1976)
Stanisław Kratochvil (1974)
Psychoterapią jest każda
metoda leczenia zaburzeń
psychicznych lub
somatycznych stosująca środki
psychologiczne (Jean
Laplanche, Jean-Bertrand
Pontalis 1996);
Psychoterapia jest bliższą
psychologicznemu leczeniu formą
konwersacji, mającą
terapeutyczny cel, polegającą na
intencjonalnym zastosowaniu
psychologicznych technik przez
klinicystę, by doprowadzić do
zmiany osobowości lub
zachowania pacjenta (Sheldon J.
Korchin 1976)
Stanisław Kratochvil (1974) ujmuje
psychoterapię jako:
lecznicze oddziaływanie na chorobę,
zaburzenie lub anomalię środkami
psychologicznymi
zamierzone korygowanie zaburzeń czynności
organizmu środkami psychologicznymi
zamierzone i celowe oddziaływania
psychoterapeuty na pacjenta przez kontakt
psychoterapeutyczny
zamierzone psychologiczne oddziaływanie na
zaburzenia za pomocą bodźców wynikających
z istnienia interakcji społecznej (Grzesiuk,
2005, s.14).
Podział nurtów
psychoterapeutycznych
(wg Sheldon Korchin) :
psychoanalityczna
behawioralna
humanistyczno-egzystencjalna
Twórca psychoanalizy:
Zygmunt Freud
(1922)
Psychoanaliza:
metoda badania i/lub leczenia zaburzeń,
która polega na wydobywaniu na jaw
przeniesień istniejących w stosunku do
ludzi z otoczenia i analityka,
ujawniających się dzięki rozwijającej się
regresji, wywołanej naturalną,
nienarzucającą, niekierującą pozycją
psychoanalityka oraz na stopniowym
usuwaniu przeniesienia, uświadamianiu
idei i emocji nieświadomych, zmniejszaniu
oporów wyłącznie drogą interpretacji,
klaryfikacji, konfrontacji (Grzesiuk, 2005,
s.31)
Psychoanaliza wg Freuda:
jest to procedura badania procesów
umysłowych niedostępnych w inny
sposób
jest to metoda leczenia zaburzeń
psychicznych oparta na tym badaniu
termin ten odnosi się także do teorii
psychologicznych opartych na tej
metodzie badania i tworzących nową
dyscyplinę naukową.
Fazy terapii:
wyznanie
wyjaśnianie
edukacja
transformacja
TERAPIA POZNAWCZO –
BEHAWIORALNA:
Główne założenie: dzięki zmianie
sposobu myślenia jednostki można
zmienić jej system wartości, a to z
kolei powoduje zmianę zachowania
PODEJŚCIE BEHAWIORALNE
PODEJŚCIE POZNAWCZE
PODEJŚCIE BEHAWIORALNE:
główne założenia
stosowane techniki
Główne założenia tego podejścia
są następujące:
Wszelkie zachowania są zdeterminowane przez
środowisko (bodźce).
Zachowanie jest kształtowane (zasada gradacji) i
podtrzymywane przez swoje konsekwencje.
Zdarzenia bezpośrednio poprzedzające
zachowanie mają silniejszy wpływ na nie niż
zdarzenia odległe w czasie.
Zachowanie, które spotyka się ze wzmocnieniem
konkretnym lub społecznym, pojawi się
ponownie z większym prawdopodobieństwem
niż zachowanie, które nie jest wzmacniane.
Główne założenia tego podejścia
są następujące:
Wzmocnienie pozytywne ma większą moc
warunkowania niż wzmocnienie negatywne.
Wzmocnienie musi następować bezpośrednio po
pojawieniu się zachowania.
Wzmocnienie może być specyficzne lub
społeczne.
Zachowanie może wygasnąć na skutek braku
wzmocnienia.
Zachowania można kształtować przez
wzmacnianie kolejnych przybliżeń zachowania
pożądanego.
Terapia powinna zostać poprzedzona
diagnozą, która powinna zawierać dane
o:
sytuacji problemowej pacjenta na początku psychoterapii
– jakie zachowania stwarzają problem,
okolicznościach, w jakich zachowania te się pojawiają oraz
o prawdopodobnych skutkach zmiany zachowań,
zdarzeniach i obiektach, które mogą służyć jako
wzmocnienie dla pacjenta,
ograniczeniach fizjologicznych, bieżących
doświadczeniach społeczno – kulturowych,
metodach i stopniu samokontroli, jakiej doświadcza
pacjent w życiu codziennym,
znaczących osobach w otoczeniu pacjenta, które mogą
wywierać wpływ na jego stwarzające problem zachowania,
ze względu na ich ewentualny udział w terapii,
normach i ograniczeniach, z jakimi spotyka się pacjent w
społeczno – kulturowo – fizycznym otoczeniu.
Techniki:
Techniki oparte na warunkowaniu
klasycznym
Techniki oparte na warunkowaniu
sprawczym
Techniki oparte na teorii
społecznego uczenia się
Techniki oparte na
warunkowaniu klasycznym:
Systematyczna desensytyzacja –
najczęściej stosowana wobec
neurotycznych pacjentów z objawami
fobii.
Terapia implozywna – jest nastawiona
na wygaszanie lęku pacjenta.
Awersyjne przewarunkowanie – ma
zastosowanie wobec pacjentów
przejawiających niepożądane
zachowania typu: nałogowe palenie
papierosów, alkoholizm, nadmierne
objadanie się itp.
Techniki oparte na
warunkowaniu sprawczym:
Techniki oddziaływań
terapeuty wobec tzw.
zachowania obranego za cel
Ekonomia żetonowa (polityka
żetonów)
Techniki oparte na teorii
społecznego uczenia się:
Modelowanie – pozwala na
wytworzenie u pacjenta
zachowania, którego dotychczas
nie miał w swoim repertuarze.
Ponadto mogą zostać zahamowane
zachowania niepożądane i
rozhamowane przystosowawcze.
Trening asertywności
PODEJŚCIE POZNAWCZE:
Terapia racjonalno – emotywna
Ellisa
Terapia poznawcza Becka
Terapia racjonalno – emotywna
Ellisa:
podstawowe twierdzenia i poglądy
stosowane techniki
Podstawowe twierdzenia:
Przyczyną problemów są irracjonalne przekonania, które
prowadzą do dysfunkcji.
Ludzie są zdolni do zmiany swych systemów przekonań i
mogą nauczyć się odrzucania przekonań irracjonalnych.
Ludzie są predysponowani biologicznie i kulturowo do
dokonywania wyborów, twórczej aktywności,
nawiązywania więzi z innymi i doznawania satysfakcji,
mają jednak również wrodzone inklinacje do
autodestrukcji, eskapizmu, egoizmu i nietolerancji (stąd
przede wszystkim uczą się irracjonalności, włączając
irracjonalność świata w obręb swoich systemów
przekonań).
Zaburzenia emocjonalne powstają w wyniku trwałego
myślenia irracjonalnego, odmowy akceptacji
rzeczywistości, uporu w naginaniu rzeczywistości do
własnych przekonań oraz zaabsorbowania samym sobą.
Warunkiem pozytywnej zmiany w
psychoterapii (tj. zbliżenia się przez
pacjenta do właściwości
charakteryzujących osobę zdrową
psychicznie) jest uzyskanie wglądu
Wgląd polega na zrozumieniu
trzech podstawowych faktów:
sposób reagowania na bodźce zdeterminowany
jest biologicznie i zależy od specyficznego dla
danego organizmu poziomu reaktywności,
obecne nieprzystosowawcze zachowania
pacjenta wynikają z faktu, iż reaguje on w
sposób podobny jak w przeszłości, gdy
zachowania te kształtowały się,
destrukcyjne myślenie, uczucia i zachowania
mają charakter nawyku – zostały nabyte w toku
kontaktów społecznych; można je zmienić przez
pracę i ćwiczenie.
Stosowane techniki:
techniki terapeutyczne nastawione na
zmianę dysfunkcjonalnych przekonań –
dyskusje z pacjentem, psychoedukację
(demonstrację określonych przypadków i
problemów w toku wykładu, filmu oraz ich
omówienie),
techniki umożliwiające odreagowanie
techniki umożliwiające odreagowanie
destrukcyjnych emocji
destrukcyjnych emocji – swobodne skojarzenia,
odgrywanie ról,
techniki behawioralne, oddziałujące na
nieprzystosowawcze reakcje człowieka –
modelowanie, zadania domowe.
Terapia poznawcza Becka:
założenia terapii
fazy terapii
Założenia terapii Becka:
Terapia ta koncentruje się na
systematycznych błędach
rozumowania, które są podłożem
problemów psychologicznych. Beck
przedstawił 3 główne składniki
zaburzeń emocjonalnych.
Trzy główne składniki zaburzeń
emocjonalnych wg Becka:
Automatyczne negatywne myśli, które
zakłócają nastrój jednostki i powodują pojawianie
się kolejnych takich myśli, co daje efekt opadającej
spirali myśli – uczucia.
Zniekształcanie rzeczywistości oparte na
systematycznych błędach logicznych (myślenie
dychotomiczne, wyolbrzymianie, pomniejszanie,
nadmierna generalizacja, itp.)
Schematy depresyjne, w których założenia
jednostki na temat świata odzwierciedlają jej
sposób organizacji wcześniejszych doświadczeń i
tworzą system klasyfikacji napływających
informacji.
Powstawanie zniekształconych
emocji:
Według Becka źródłem problemów są
zniekształcenia rzeczywistości
spowodowane przyjmowaniem błędnych
przesłanek i założeń. Te zniekształcone
oceny prowadzą do określonych emocji,
toteż reakcja emocjonalna jednostki jest
spójna ze zniekształceniem, a nie z
rzeczywistością.
Schemat tworzenia
zniekształconych emocji:
2.Myśl automatyczna
3.Emocja (smutek, depresja, złość)
1.Sytuacja
Trzy główne fazy terapii
poznawczej wg. Becka to:
Ujawnianie myśli, dialogu wewnętrznego (self –
talk) i ich interpretacji dokonywanych przez klienta.
Wspólne z klientem gromadzenie argumentów za
lub przeciw jego interpretacjom (ponieważ pacjent
ma tendencję do tzw. myślenia dychotomiczego).
Projektowanie eksperymentów (do
przeprowadzenia w ramach pracy domowej), które
sprawdzą trafność interpretacji klienta i dostarczą
podstaw do dalszej dyskusji.
Ujawnianie myśli, dialogu wewnętrznego
(self – talk) i ich interpretacji
dokonywanych przez klienta (stosowane
techniki):
technika identyfikacji myśli automatycznej
„przewinięcie kasety wstecz” – połączenie emocji z
sytuacją i zastanowienie się „jaka myśl przeszła mi
wtedy przez głowę”;
technika „dialogu sokratyjskiego” (dochodzenie do
założenia rdzennego, np. „jestem do niczego”) – jeśli
założymy, że to prawda, to co to dla pani / pana
znaczy? (Jeśli byłaby to prawda, że po zjedzeniu
kawałka tortu przytyje pani 10 kg, to co to dla pani
znaczy? Jeśli byłaby pani gruba jak szafa, to co by to
dla pani znaczyło? Jeśli to prawda, że nie ma pani
kontroli nad jedzeniem, to co to dla pani znaczy?)
technika skalowania – ustalenie intensywności
emocji na skali (0-10, 0-100); pytanie – jak silnie
uwierzł(a) pan / pani w tę myśl?
Wspólne z klientem gromadzenie
argumentów za lub przeciw jego
interpretacjom
(stosowana technika):
Przekonanie Jak bardzo
wierzę w to
przekonanie
?
(0-100)
Fakty
przemawiaj
ące za tym
przekona-
niem
Fakty
przemawiaj
ące przeciw
temu
przekonaniu
Ponowna
analiza – jak
bardzo
wierzę w to
przekonanie
? (0-100)
Projektowanie eksperymentów
(stosowane techniki):
pytanie – na ile jest pan / pani w stanie
zaakceptować ten eksperyment? (skala 0-
100), co musiało by się stać, żeby ten %
był większy? (jeżeli jest mały);
technika wyciągania średniej między
propozycją pacjenta i terapeuty – dla
pani 100% realizacji planu jest sukcesem,
dla mnie 60% (na podstawie badań);
ustalmy, że 80% realizacji planu oznacza
sukces;
Charakterystyka terapii
Becka:
Jest to terapia aktywna, w której terapeuta
współpracuje z klientem, koncentrując się na „tu
i teraz”.
Opiera się na kontakcie werbalnym; podczas
każdej sesji ustala się harmonogram,
strukturalizuje czas przeznaczony na terapię,
dokonuje okresowego podsumowania przebiegu
procesu.
Pomagający zadaje klientowi pytania, zaleca mu
prace domowe oraz prosi go o podsumowanie
sesji.
Kładzie się nacisk na potrzebę ciepła, empatii i
autentyczności w relacji oraz podkreśla się wagę
więzi, współpracy i wzajemnego zrozumienia.