Karolina Nowak

Idee poprzedzające



Platonizm: idealistyczny pogląd



Arystotelizm: Bóg PP, 
teleologizm



Stoicyzm: świat materialny 
przesycony duchem



Cynizm: apatheia



Sceptycyzm: poznanie prawdy

PATRYSTYKA



APOLOGETYKA 



SYSTEMATYKA



Wschodu i Zachodu



GNOSTYCYZM: dualizm 
świata; historyczna konc. 
Świata, alegoria

ŚW. AUGUSTYN



354-430r.; 387, 395 biskup Hippony



„Wyznania”, „O Trójcy”, „O państwie 
bożym”



Teoria poznania: myśl (Wejdź w 
samego siebie, we wnętrzu człowieka 
mieszka prawda”); fenomenalizm (Nie 
twierdź nic więcej jak to, co tobie 
rzeczy się takimi przedstawiają, a nie 
będziesz miał zawodu”); oświecenie 
przez Boga

ŚW. AUGUSTYN cd.



Teocentryczna metafizyka: 

1. przewaga Boga nad światem: 

-

Bóg najwyższy byt, przyczyna

-

Najwyższy przedmiot poznania

-

Najwyższe dobro (cel) >> szczęście

2. przewaga duszy nad ciałem

-

Substancja samoistna

-

Znamy ją lepiej niż ciało

-

Dbanie

3. przewaga uczucia i woli nad rozumem

ŚW. AUGUSTYN cd.

Heteronomiczna 

etyka

Unde malum?
Civitas Dei vs. civitas 

terrena

KIERUNKI



SCHOLASTYCZNY



MISTYCZNY



PANTEISTYCZNY



DIALEKTYCZNY



HUMANIŚCI

JAN SZKOT ERIUGENA



IX w., Brytania



Znał grekę



Traktat „O przeznaczeniu”; traktat „O 

podziale natury”



Konc. Boga: Bog jest niczym



Konc. Stworzenia: emanacja, 4 

emanacje bytu (tworząca i stworzona)



Teocentryczna konc. poznania



predestynacja

ANZELM Z CANTERBURY



1033-1109



FIDEIZM+RACJONALIZM >> fides 
quaerens intellectum



Skrajny realizm pojęciowy



Dowody istnienia Boga: dobra 
względne i bezwględne; dowód 
ontologiczny (istota najdoskonalsza 
w myśli)

SPÓR O UNIWERSALIA



CZY POJĘCIOM OGÓLNYM 
ODPOWIADAJĄ PRZEDMIOTY 
RZECZYWISTE?



REALIZM POJĘCIOWY (Eriugena, 
Anzelm)



NOMINALIZM  (Eryk z Auxerre, 
Roscelin)



SERMONIZM (Abelard)

ŚW. TOMASZ Z AKWINU



1225-1274



Summa filozoficzna, Summa teologiczna



Wiara i wiedza to różne dziedziny



Rzeczy jednostkowe są substancjami 

(samoistnymi bytami), powszechniki 

istnieją w substancjach (universale in re, 

post rem, ante rem); jednostkowe 

przedmioty złożone są z istoty (essentia) 

i istnienia (existentia) >>Bóg bytem 

koniecznym i niezależnym

ŚW.TOMASZ cd.



5 dowodów na istnienie Boga:

1.

Ex motu – z ruchu

2.

Ex ratione causae efficientis – z 
niesamoistności

3.

Ex possibili et necessario – z 
przypadkowości rzeczy

4.

Ex gradibus perfectionis

5.

Ex gubernatione rerum – z celowości

Dziękuję