Leki stosowane w
chorobach przewodu
pokarmowego
Dr n. farm. Anna Wiktorowska-
Owczarek
Leki stosowane w
chorobach przewodu
pokarmowego
Dr n. farm. Anna Wiktorowska-
Owczarek
Podstawowe funkcje przewodu
pokarmowego
Produkcja soku żołądkowego
Wymioty
Perystaltyka jelit i usuwanie kału
Synteza i uwalnianie żółci
Objawy chorób przewodu
pokarmowego
Ostry ból brzucha – jest objawem
chorób o ostrym przebiegu, które
mogą być niebezpieczne dla zdrowia
i życia. Ból pojawia się nagle lub jego
natężenie narasta w ciągu kilku dni.
Często wymaga doraźnego leczenia
operacyjnego (tzw. ostry brzuch).
Objawy chorób przewodu
pokarmowego
Przewlekły ból brzucha – ma
zwykle charakter trzewny i trwa
miesiącami lub latami. Może być stały
o zmiennym natężeniu lub – częściej
– pojawia się okresowo, utrzymując
się dniami lub tygodniami.
Jest objawem przewlekłej choroby
organicznej lub zaburzeń czynnościowych
przewodu pokarmowego.
Przyczyny bólu przewlekłego
Przyczyny czynnościowe:
Zespół jelita drażliwego
Dyspepsja czynnościowa
Przewlekły czynnościowy ból brzucha
Przyczyny organiczne:
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka
i dwunastnicy, choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy, choroba refluksowa przełyku
Przyczyny bólu przewlekłego
Kamica pęcheżyka i dróg żółciowych
Przewlekłe zapalenie trzustki
Nowotwory narządów jamy brzusznej
Nieinfekcyjne zapalenie jelit – choroba
Leśniewskiego i Crohna, wrzodziejące
zapalenie jelita grubego, niedokrwienne i
popromienne zapalenie jelit
Choroby infekcyjne i pasożytnicze jelit –
gruźlica, promienica, tasiemczyca,
glistnica, włośnica
Przyczyny bólu przewlekłego
Przewlekłe zapalenie wątroby
Celiakia
Zaburzenia trawienia dwucukrów i inne
stany prowadzące do fermentacji
Choroby układu nerwowego –
stwardnienie rozsiane, półpasiec,
nerwoból
Nudności i wymioty/nausea,
vomiting
Nudności – to nieprzyjemne,
niebolesne, subiektywne uczucie
potrzeby zwymiotowania
Wymioty – to gwałtowne wyrzucenie
treści żołądka przez usta, w wyniku
silnych skurczów mięśni brzucha i
klatki piersiowej.
Nudności i wymioty/nausea,
vomiting
Nudności i wymioty powstają w
odpowiedzi zarówno na bodźce
fizjologiczne jak i patologiczne.
Jako odruch fizjologiczny mają
znaczenie w ostrych zatruciach i
innych sytuacjach klinicznych, gdy
chronią ustrój przed szkodliwymi
substancjami, które zostały połknięte.
Nudności i wymioty/nausea,
vomiting
Zwykle jednak przewlekłe nudności i
wymioty są objawem chorób
przewodu pokarmowego lub innych
narządów.
Nudności i wymioty
Odruch wymiotny pozostaje pod
kontrolą 2 ośrodków:
Ośrodka wymiotnego położonego w
rdzeniu przedłużonym
Strefy chemoreceptorowej (spustowej),
umiejscowionej w dnie komory IV
Nudności i wymioty
Ośrodek wymiotny otrzymuje bodźce z:
Narządów jamy brzusznej i klatki piersiowej
Narządu przedsionkowego zlokalizowanego
w uchu środkowym (błędnik), który odgrywa
rolę w występowaniu wymiotów związanych
z ruchem (choroba lokomocyjna)
Ośrodków korowych – odgrywających rolę w
występowaniu wymiotów związanych z
bodźcami zapachowymi, smakowymi i
wzrokowymi
Nudności i wymioty
Strefy chemoreceptorowej w polu
najdalszym (area postrema) w dnie komory
IV jest pobudzana przez wiele substancji
chemicznych, w tym przez leki i toksyny
bakteryjne. Uczestniczy ona w obronie
ustroju przed substancjami szkodliwym i
znajdującymi się w krwiobiegu, np. inicjuje
wymioty w mocznicy, kwasicy ketonowej,
przy przedawkowaniu leków (np. digoksyny)
oraz podczas chemioterapii.
Strefa chemoreceptorowa
Pobudzane receptory:
Dopaminowe, Serotoninowe
Histaminowe, Muskarynowe, Wazopresynowe
Leki przeciwdopaminergiczne
Antagoniści receptorów serotoninowych
Narząd przedsionkowy - błędnik
Pobudzane receptory:
Histaminowe, Muskarynowe
Leki przeciwhistaminowe, i przeciwcholinergiczne
Bodźce z narządów jamy brzusznej,
czynniki drażniące żołądek, bodźce pozażołądkowe,
chemioterapia, napromienianie brzucha
Pobudzane receptory:
Serotoninowe
Antagoniści receptorów serotoninowych
Leki przeciwwymiotne
Antagoniści receptora
dopaminergicznego w strefie
chemoreceptorowej pnia mózgu
Metoklopramid
Leki neuroleptyczne:
Chlorpromazyna
Tietylperazyna
Leki przeciwwymiotne
Leki przeciwhistaminowe
Dimenhydrynat - Aviomarin
Prometazyna – Diphergan
Leki przeciwwymiotne
Leki cholinolityczne
Hioscyna - skopolamina
Leki przeciwwymiotne
Antagoniści receptora
serotoninergicznego 5-HT
3
Ondansetron – Zofran
Tropisetron
Granisetron
Kanabinoidy
Dronabinol
Podstawowe funkcje przewodu
pokarmowego ważne z farmakologicznego
punktu widzenia
Produkcja soku żołądkowego
Wytwarzanie i wydzielanie śluzu i
jonów dwuwęglanowych
Endogenne substancje pobudzające
wydzielanie HCl przez histaminę,
acetylocholinę i gastrynę
Prostaglandyny pobudzają
wydzielanie śluzu oraz dwuwęglanów
Wydzielanie soku żołądkowego
Sok żołądkowy zawdzięcza kwaśny odczyn
kwasowi solnemu, wydzielanemu przez
komórki okładzinowe żołądka.
Sok żołądkowy zawiera pepsynę – enzym
proteolityczny o optimum działania w pH 2.
Wytwarzanie kwasu solnego wymaga
energii, potrzebnej do wytworzenia jonu
wodorowego, do jego transportu wbrew
gradientowi stężeń do światła żołądka i
wymiany na jon potasowy.
Choroby zależne od kwasu
solnego
Wrzód trawienny
Choroba refluksowa z zapaleniem
przełyku
Bez i niestrawność
Leki pobudzające wydzielanie soku
żołądkowego
Kwas solny stosowany z pepsyną jako
Mixtura pepsini
lub
Citropepsin
(kwas
cytrynowy+ pepsyna +
jednozasadowy fosforan sodowy)
Gorycze
Ziele tysięcznika – Herba Centauri
Korzeń goryczki – Radix Gentianae
Kłącze tataraku – Rhizoma Calami
Tinctura Amara
Amarosal
Leki pobudzające wydzielanie soku
żołądkowego
Histamina, gastryna – próba
czynnościowa wydzielania
żołądkowego
Kofeina
Alkohol etylowy (max 5%)
Leki pobudzające wydzielanie soku
żołądkowego
Zastosowanie
Niedokwaśność, bezsoczność
Zaburzenia trawienia
Brak łaknienia
Choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy
Choroba wrzodowa to cykliczne
pojawienie się wrzodów trawiennych
w żołądku lub dwunastnicy.
Jest ograniczony ubytkiem
sięgającym w głąb poza blaszkę
mięśniową błony śluzowej, z
naciekiem zapalnym i martwicą
skrzepową w otoczeniu.
Choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy
Wrzody trawienne powstają tylko w
tych odcinkach przewodu
pokarmowego, których błona śluzowa
ma kontakt z kwasem solnym i
pepsyną.
Chorobowość szacuje się na 5 – 10 %
populacji dorosłej.
Choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy
Etiologia i patogeneza
Zakażenie Helicobacter pylori
NLPZ
Zespół Zollingera i Ellisona
Choroba Leśniewskiego i Crohna
Kortykosteroidy (w skojarzeniu z NLPZ)
Leki: chlorek potasu, bisfosfoniany
Napromienianie
Chemioterapia np. fluorouracyl
Leki zmniejszające kwaśność treści
żołądkowej
Leki neutralizujące – zobojętniające
Fosforan glinu –
Gelatum Aluminii
phosphorici
związki magnezu
Węglan wapnia
Rennie
(węglan wapnia i magnezu)
Kompleksy glinowo-magnezowe –
Magaldrat
Manti
(z dodatkiem simetikonu)
Leki zmniejszające kwaśność treści
żołądkowej
Inhibitory pompy protonowej
Omeprazol
Lansoprazol
Pantoprazol
Rabeprazol
Esomeprazol
Leki zmniejszające kwaśność treści
żołądkowej
Antagoniści receptora H2
Cymetydyna
Ranitydyna
Famotydyna
Leki cholinolityczne
pirenzepina
Leki zmniejszające kwaśność treści
żołądkowej
Leki osłąniające
Sukralfat –
Venter, Ulcogant
Mizoprostol –
Cytotec 2-4 x 200 μg
Cytrynian potasowo-bizmutawy –
Ventrisol,
De-nol
Choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy
H. pylori
↓ somatostatyny
↑ gastryny
↑ HCl
Leczenie zakażenia H. pylori
Klarytomycyna
500 mg 2 x dz.
Amoksycylina
1000 mg 2 x dz.
Metronidazol
500 mg 2 x dz.
IPP 2 x
dz.
Leki prokinetyczne
Blokują
receptory
dopaminergiczne
Blokują
receptory
serotoninergiczne
Leki prokinetyczne
Antagoniści receptora
dopaminergicznego
Metoklopramid, Domperidon – zamykają
zwieracz wpustu żołądka,rozkurcz
odźwiernika
Antagoniści receptora
serotoninergicznego 5-HT4
Cizaprid
•
Działaniem niepożądanym są zaburzenia rytmu
serca
Leki przeczyszczające
Zaparcie
Oznacza zbyt małą częstotliwość
wypróżnień <2/ tydzień lub stolce
twarde,oddawane z wysiłkiem
Etiologia
Zespół jelita drażliwego
Leki – znieczulające, opioidy, zawierające wapń
lub glin, żelazo, p/depresyjne, p/drgawkowe,
p/nadciśnieniowe (diuretyki)
Choroby okrężnicy, odbytu, odbytnicy
Choroby oun
Ciąża
Zaparcia
Są wynikiem nieprawidłowej diety
„Siedzący” tryb życia
Spożywanie posiłków o różnych
porach
Czynniki psychologiczne
Leki przeczyszczające
Środki zwiększające objętość mas
kałowych
Pektyny, błonnik
Otręby pszenne lub żytnie
Jabłka
Suszone śliwki, morele
Leki przeczyszczające
Osmotyczne leki przeczyszczające
Siarczan magnezu – Magnesium sulfuricum – sól
gorzka w dawce 5 – 10 g w 200 ml wody
Siarczan sodu – sól glauberska w dawkach 10 –
30g na szkl. wody
Fosforan sodu w dawce 8g – wlewka
doodbytnicza-
Enema
Laktuloza –
Lactulosum, Duphalac –
disacharyd,
stosowany w encefalopatii wątrobowej, gdyż
wiąże jony amonowe.
Laktitol
Macrogol – glikol polietylenowy –
Forlax, Fortrans
Leki przeczyszczające
Leki działające miejscowo –
Gliceryna
– działanie hiperosmotycznie i
miejscowo drażniące.
Środki zmiękczające kał – środki
poślizgowe
Parafina ciekła –
Mentho-paraffinol
Olej rycynowy
Dokuzan sodu lub potasu –
Laxol,Laxopol
Leki przeczyszczające
Środki kontaktowe – drażniące jelito
grube
pobudzają skurcze podłużne okrężnicy
Aloes – jako nalewka z Aloesu
Kora Kruszyny pospolitej – Cortex Frangulae
Kłącze Rzewienia – Rhizoma Rhei
Liście starca szerokolistnego – Folia Salviae
Zawierają związki antrachinonowe
Xenna, Alax, Altra,Regulax, Agiolax, Neonormacol
Bisacodyl
Leki zapierające
Środki ściągające
Garbniki
Kora Dębu – Cortex Quercus
Galasówki czyli dębianki – Gallae
Liście borówki brusznicy – Folium Vitis idea
Jagody borówki czernicy –
Białczan taniny – Tanninum albuminatum
Związki bizmutu:
•
Zasadowy węglan bizmutawy –
Zasadowy węglan bizmutawy –
Bismuthum
Bismuthum
subcarbonicum
subcarbonicum
•
Zasadowy azotan bizmutawy – Bismuthum subnitricum
•
Zasadowy galusan bizmutawy – Bismuthum subgallicum
Leki przeciwbiegunkowe
Biegunki
To stan, w którym pacjent oddaje
stolce o nadmiernie luźnej
konsystencji, w zwiększonej ilości
Etiologia
Zakażenia przewodu pokarmowego lub
spożycie toksyn bakteryjnych
Działanie niepożądane leków
Nadwrażliwość pokarmowa
Zapalenie okrężnicy
Leki zapierające
Środki adsorpcyjne
Węgiel leczniczy –
Carbo medicinalis
Smektyn dioktanościenny -
Smecta
Leki zapierające
Środki wpływające na mięśnie
gładkie – pobudzające receptory
opioidowe
Loperamid
Difenoksylat
Leki zapierające
Leki przeciwbakteryjne
Kolistyna
Co-trimoksazol
Nifuroksazyd
Leki żółciopędne i
żółciotwórcze
Leki żółciopędne i żółciotwórcze
Kwas dehydrocholowy i deoksycholowy
Raphacholin
– kwas + wyciąg z czarnej
rzepy, olejek miętowy + węgiel
Osalmid
– pochodna kwasu
salicylowego
Hydroksymetylonikotynamid -
Cholamid
Hymekromon -
Cholestil