Oogeneza, fazy cyklu
menstruacyjnego,
przebieg , hormonalna
regulacja cyklu
jajnikowego i macicznego
oraz rola estrogenów w
organiźmie
.
Oogeneza, fazy cyklu
menstruacyjnego,
przebieg , hormonalna
regulacja cyklu
jajnikowego i macicznego
oraz rola estrogenów w
organiźmie
.
Oogeneza
W jajniku powstają żeńskie komórki
płciowe , czyli oocyty II rzędu,
nazywane także komórkami jajowymi.
Proces
wytwarzania
komórek
jajowych nazywa się oogenezą. W
czasie oogenezy komórki dzielą się
mitotycznie
i
mejotycznie
oraz
różnicują.
Oogeneza
jest
długotrwałym procesem trwającym
wiele lat. Rozpoczyna się w życiu
embrionalnym
a
kończy
się
wytworzeniem
dojrzałej
komórki
jajowej, czyli oocytu II rzędu w cyklu
jajnikowym, u kobiety w okresie jej
życia rozrodczego.
Rys. Schemat oogenezy
Komórkami pregenitorowymi
komórek jajowych są komórki ,które
przez
ścianę
pęcherzyka
żółtkowego
oraz
ścianę
jelita
środkowego i tylnego wędrują do
grzebienia płciowego śródnercza, z
którego
powstaje
jajnik.
Tutaj
występują oogonie, które dzielą się
wielokrotnie,
zwiększając
swoją
liczbę w zawiązkach jajników. Do 6
miesiąca
rozwoju
płodowego
oogonie przekształcają się w oocyty
I rzędu.
Oocyty I rzędu wchodzą w profazę
mejozy I oogenezy i przechodzą jej
leptoten, zygoten, pachyten, w
którym dokonuje się crossing-over i
osiągają diploten. W diplotenie
zostają zahamowane przez czynnik
białkowy
nazywany
inhibitorem
dojrzewania oocytów, OMI. Jest to
pierwsze
zahamowanie
w
oogenezie.
Rys. Oocyt I rzędu we wzrastającym
pęcherzyku
Rys. Oocyt I rzędu we wzrastającym
pęcherzyku
Począwszy od okresu pokwitania
oocyty
I
rzędu
niektórych
pęcherzyków
nazywanych
pęcherzykami
jajnikowymi
wzrastającymi
zwalniają
zahamowanie w diktiotenie i kończą
mejozę I. Zwolnienie zahamowania
diktiotenie odbywa się za pomocą
czynnika
pobudzającego
dojrzewanie MPF. W wyniku mejozy I
powstaje oocyt II rzędu i mała
komórka
zwana
ciałkiem
kierunkowym I.
Oocyt II rzędu nie syntetyzuje DNA i
wchodzi w mejozę II .Przechodzi
przez jej profazę, a w metafazie
zostaje zahamowany. Jest to drugie
zahamowanie w orogenezie.
Zahamowanie to jest utrzymywane
przez kompleks białkowy- czynnik
cytoplazmatyczny, który hamuje
MPF.
Oocyt II rzędu zahamowany w
metafazie mejozy II jest gotową do
zapłodnienia komórką jajową.
Rys. Schemat przedstawiający wzrost pęcherzyka
jajnikowego
Rys. Przemiany pęcherzyka podczas cyklu
jajnikowego
W czasie zapłodnienia i tuż po nim
zwalnia się zahamowanie metafazy
mejozy II, oocyt przeprowadza
anafazę i telofazę, a następnie
cytokinezę. W wyniku mejozy II
powstaje także ciałko kierunkowe II.
Rys. Oocyt II rzędu i ciałko kierunkowe II rzędu
Spermatogeneza
Oogeneza
1. Rozpoczyna się w okresie dojrzewania płciowego.
2.Wytwarzanie spermatogonii i spermatocytów pierwotnych
zachodzi przez całe życie.
3.Mejoza u mężczyzn powoduje powstanie czterech
spermatyd, które w procesie spermiogenezy są
przekształcane w plemniki.
4. Brak przerw w mejozie
1.
Rozwój oogonii rozpoczyna się już w życiu płodowym.
2. U płodów żeńskich oogonie tworzą się tylko do 28 tygodnia
życia płodowego i dlatego kobiety cechuje stale obniżająca
się pula oocytów.
3. Mejoza u kobiet prowadzi do powstania jednego oocytu.
4. Procesy mejotyczne zahamowane dwukrotnie( w diplotenie
mejozy I i metafazie mejozy II)
Cykl miesiączkowy
jest zespół zmian
morfologicznych i objawów fizjologicznych
obejmujących ośrodki :
podwzgórze-
przysadka –jajnik-macica
. Za jego
początek przyjmuje się pierwszy dzień
krwawienia. W każdym cyklu obserwuje się
wiele zjawisk. Do dwóch podstawowych
zalicza się owulacje , czyli uwolnienie
komórki jajowej zdolnej do zapłodnienia,
oraz przygotowanie błony śluzowej macicy
do ewentualnego zagnieżdżenia
zapłodnionej komórki jajowej. Złuszczanie
się błony śluzowej macicy objawia się
krwawieniem miesiączkowym. Długość
cyklu prawidłowego trwa zwykle 28 dni..
Prawidłowy cykl miesiączkowy
można podzielić na:
1. złuszczenie się błony śluzowej
macicy
2. fazę cyklu folikularną, trwającą
zwykle 14-17 dni
3. owulację, występującą w czasie
jednej doby
4. fazę lutealną, bardziej stałą i
trwającą 1-14 dni.
Rys. Zmiany zachodzące podczas cyklu
miesiączkowego.
Cykl maciczny
faza złuszczania i krwawienie, czyli
faza miesiączkowa
faza wzrostu, czyli faza
proliferacyjna
faza wydzielnicza, czyli faza
sekrecyjna
Wpływ hormonów na mięśniówke
macicy
Estradiol i progesteron wykazują działanie
antagonistyczne na mięśniówkę macicy :
estrogeny zwiększają , a progesterony
hamują kurczliwość mięśniówki macicy.
Wpływ hormonów na błonę
śluzową macicy
Estradiol i progesteron wykazują działanie
synergistyczne na śluzówkę macicy
podczas fazy proliferacyjnej i
wydzielniczej.
Faza proliferacyjna (przedowulacyjna)
cyklu miesiączkowego odnosi się do
zmian w błonie śluzowej macicy w
następstwie działanie estradiolu.
Trwa do 14 dnia cyklu, czyli do
owulacji.
Estrogeny stymulują proces
angiogenezy
( neowaskularyzacji ) w warstwie
czynnościowej oraz pobudzają wzrost
gruczołów wydzielniczych. Naczynia
krwionośne, które perfunduja
warstwę czynnościową , stają się
kręte ( tętnice spiralne).
Nabłonek szyki macicy wydziela
wodnisty śluz w reakcji na estrogen.
Faza wydzielnicza (poowulacyjna)
charakteryzuje się wydzielaniem
przez ciałko żółte dużych ilości
zarówno progesteronu , jak i
estradiolu . Trwa od 14 dnia cyklu do
około 26 dnia cyklu. Błona śluzowa
macicy podczas fazy wydzielniczej
jest przekrwiona.
Progesteron ułatwia różnicowanie się
śluzówki macicy m.in. wydłużanie i
spiralne zwijanie się gruczołów
śluzowych (wydzielających gęsty,
lepki płyn, zawierający glikogen )
oraz skręcanie się naczyń
krwionośnych
.
Faza miesiączkowa
następuje pod
wpływem ciągłego zmniejszania
stężenia we krwi hormonów
steroidowych. Trwa zwykłe od 3-5
dni.
Rys. Zmiany zachodzące podczas cyklu
macicznego.
Cykl jajnikowy
• .
Faza przedowulacyjna
• Rozwój pęcherzyka pierwotnego rozpoczyna się
pod wpływem FSH i LH. Działa tych hormonów
się sumują: LH działa na komórki osłonki,
syntetyzując proestrogeny androgeniczne, zaś
FSH na komórki ziarniste, prowadzące do
aromatyzowania tych androgenów w
estrogeny(estradiol), powodując powolny wzrost
tego hormonu we krwi. W tej fazie dominuje FSH
i estradiol. Max. stężenie estradiolu we krwi
występuje ok.. 24 h przed wystąpienie max.
wydzialania LH lub 48 h przed owulacją.
Wzrastające stęż. estradiolu powoduje obniżenie
się wydzielania FSH, zaś stężenie LH wzrasta
nieznacznie w tej fazie
Ciag dalszy..
• Szczytowe stęznie estradiolu powoduje
wydzielania po 24h Gn-RH i jednoczesny
wzrost sekrecji (max.) hormonu LH - w 14
dniu cyklu, zaś obniżenie sekrecji FSH
.Następnie obserwuje się spadek poziomu
estradiolu-przed owulacją. Stężenie
progesteronu jest dość niskie w omawianej
fazie. Głównym progestydem wydzielanym
pod koniec fazy jest 17alfa -
hydroksyprogesteron
Faza owulacyjna
Owulacja w 14 dniu cyklu, czyli pęknięcie
pęcherzyka wtórnego i wyrzut
haploidalnego oocytu wtórnego do jamy
otrzewnej, skąd wędruje do jajowodu,
gdzie następuje zapłodnienie. Proces ten
poprzedza wyrzut LH pojawiający się 24
h wcześniej. Również dzięki temu
powstaje nowa tkanka endokrynną (tj.
ciałko żółte), które powoduje m.in.
proliferację komórek osłonki i komórek
ziarnistych, dlatego LH nazywany jest
hormonem luteotropowym cyklu
miesiączkowego.
Faza poowulacyjna
LH utrzymuje czynność ciałka żółtego podczas tej
fazy, które wydziela progesteron. Obniżenie poziomu
estradiolu przed owacją powoduje obniżenie poziomu
FSH i LH. Ok. 6 dnia po owulacji (w 21 dniu cykluu)
stężenie progesteronu i 17alfa-
hydroksyprogesteronu narastają jednocześnie z
drugim szczytem estradiolu w osoczu. Podczas
całego cyklu jajnikowego stężenie progesteronu jest
wyższe niż estradiolu. Podwyższenie stężenia
estradiolu i progesteronu wpływają na wydzielanie
FSH i LH. Progesteron hamuje wydzielanie LH, gdy
pojawia się drugi szczyt stężenia estradiolu. Stężenia
LH obniżają się w dalszym ciągu , natomiast stężenia
FSH zaczynają stopniowo wzrastać w póżnej części
tej fazy. Jeżeli brak zapłodnienia następuje inwolucja
ciałka żółtego i spadek wydzielania estradiolu i
progesteronu.
Estrogeny i ich rola w
organiźmie
Estrogeny należą do hormonów
płciowych. Jest to grupa związków
chemicznych o budowie sterydowej,
wydzielanych przede wszystkim
przez jajniki (cykl miesiączkowy), ale
również w niewielkich ilościach przez
jądra i korę nadnerczy.
•
Są odpowiedzialne za wzrost i rozwój
jajowodów,
macicy,
pochwy
oraz
zewnętrznych narządów płciowych , także
za utrzymanie tych narządów w wieku
dojrzałym.
•
wpływ na błonę śluzową macicy- pobudzają
regeneracje
warstwy
czynnościowej
śluzówki macicy podczas proliferacyjnej
fazy cyklu macicznego.
•
wpływ na błonę mięśniową macicy-
zwiększają ilość białek kurczliwych w
mięśniówce macicy i dzięki temu powodują
wzrost jej samoistnej kurczliwości.
•
wpływ na szyjkę macicy- pod ich wpływem
szyjka macicy wydziela w obfitej ilości
rzadki, wodnisty śluz.
•
wpływ na gruczoł sutkowy- ułatwiają rozwój
systemu
przewodów
kanalikowych
kanalikowych gruczołach sutkowych.
• wpływ na kości- powodują wzrost aktywności
osteoblastycznej , czego wynikiem jest skok
wzrostowy w okresie dojrzewania.
• przeciwdziałają przedwczesnym skurczom macicy,
a tym samym poronieniom;
• wpływ na wątrobę- pobudzają syntezę globulin
transportujących
m.in.
globuliny
wiążącej
tyroksynę.
• zwiększają poziom "dobrego" cholesterolu HDL, a
obniżają poziom "złego" cholesterolu LDL;
zwiększają też wydalanie cholesterolu z żółcią;
Źródła:
• John Bullock, Joseph Boyle, Michael
B. Wang „Fizjologia”
• Traczyk Władysław Z., Trzebski
Andrzej (red.) „Fizjologia człowieka z
elementami fizjologii stosowanej i
klinicznej”
• Wojciech Sawicki „Histologia”