DIAGNOSTYKA I
DIAGNOSTYKA I
FIZJOTERAPIA W PREWENCJI
FIZJOTERAPIA W PREWENCJI
BÓLÓW KRZYŻA
BÓLÓW KRZYŻA
DIAGNOSTYKA I
DIAGNOSTYKA I
FIZJOTERAPIA W PREWENCJI
FIZJOTERAPIA W PREWENCJI
BÓLÓW KRZYŻA
BÓLÓW KRZYŻA
Prewencja – profilaktyka –
Prewencja – profilaktyka –
promocja zdrowia
promocja zdrowia
Raport WHO z 1993 r. określa promocję
Raport WHO z 1993 r. określa promocję
zdrowia jako „
zdrowia jako „
działanie społeczne i
działanie społeczne i
polityczne na poziomie
polityczne na poziomie
indywidualnym i zbiorowym, którego
indywidualnym i zbiorowym, którego
celem jest podniesienie stanu
celem jest podniesienie stanu
świadomości zdrowotnej
świadomości zdrowotnej
społeczeństwa, krzewienie zdrowego
społeczeństwa, krzewienie zdrowego
stylu życia i tworzenie warunków
stylu życia i tworzenie warunków
sprzyjających zdrowiu”.
sprzyjających zdrowiu”.
Prewencja – profilaktyka –
Prewencja – profilaktyka –
promocja zdrowia
promocja zdrowia
Profilaktyka zdrowotna
Profilaktyka zdrowotna
– działania
– działania
mające na celu zapobieganie chorobom,
mające na celu zapobieganie chorobom,
poprzez ich wczesne wykrycie i leczenie.
poprzez ich wczesne wykrycie i leczenie.
Wyróżnia się następujące fazy:
Wyróżnia się następujące fazy:
profilaktyka wczesna
profilaktyka wczesna
– utrwalanie
– utrwalanie
prawidłowych wzorców zdrowego stylu
prawidłowych wzorców zdrowego stylu
życia
życia
profilaktyka pierwotna (I faza)
profilaktyka pierwotna (I faza)
–
–
zapobieganie chorobom poprzez
zapobieganie chorobom poprzez
kontrolowanie czynników ryzyka
kontrolowanie czynników ryzyka
Profilaktyka zdrowotna
Profilaktyka zdrowotna
c.d.
c.d.
profilaktyka wtórna (II faza)
profilaktyka wtórna (II faza)
–
–
zapobieganie konsekwencjom
zapobieganie konsekwencjom
choroby poprzez jej wczesne
choroby poprzez jej wczesne
wykrycie i leczenie (przesiewowe
wykrycie i leczenie (przesiewowe
badanie)
badanie)
profilaktyka III fazy
profilaktyka III fazy
–
–
zahamowanie postępu choroby oraz
zahamowanie postępu choroby oraz
ograniczenie powikłań
ograniczenie powikłań
Ból
Ból
Ból
Ból
. -
. -
dolor
dolor
,
. -
. -
algos
algos
,
,
odyne
odyne
) -
) -
wg
wg
Międzynarodowego Towarzystwa Bada
Międzynarodowego Towarzystwa Bada
to subiektywne przykre i negatywne
to subiektywne przykre i negatywne
wrażenie zmysłowe i emocjonalne
wrażenie zmysłowe i emocjonalne
powstające pod wpływem bodźców
powstające pod wpływem bodźców
uszkadzających
uszkadzających
(tzw.
(tzw.
nocyceptywnych)
nocyceptywnych)
lub zagrażających
lub zagrażających
ich uszkodzeniem.
ich uszkodzeniem.
Ból c.d.
Ból c.d.
Ból jest odczuciem subiektywnym, dlatego
Ból jest odczuciem subiektywnym, dlatego
jest nim wszystko to, co chory w ten
jest nim wszystko to, co chory w ten
sposób nazywa, bez względu na
sposób nazywa, bez względu na
obiektywne objawy z nim związane.
obiektywne objawy z nim związane.
Receptorami bólowymi są
Receptorami bólowymi są
.
Odczucie bólu może wyzwolić każdy
Odczucie bólu może wyzwolić każdy
supramaksymalny bodziec specyficzny dla
supramaksymalny bodziec specyficzny dla
danego receptora, np. silny impuls
danego receptora, np. silny impuls
świetlny powoduje ból gałek ocznych, silny
świetlny powoduje ból gałek ocznych, silny
bodziec akustyczny powoduje ból
bodziec akustyczny powoduje ból
lokalizowany w uchu.
lokalizowany w uchu.
Ból - diagnostyka
Ból - diagnostyka
Wizualna
Wizualna
– najbardziej popularna
– najbardziej popularna
jest tzw. skala wzrokowo – analogowa
jest tzw. skala wzrokowo – analogowa
(ang.
(ang.
Visual Analogue Score
Visual Analogue Score
- VAS).
- VAS).
Posługując się linijką długości 10 cm,
Posługując się linijką długości 10 cm,
określa się natężenie odczuwanego
określa się natężenie odczuwanego
bólu, gdzie 0 oznacza całkowity brak
bólu, gdzie 0 oznacza całkowity brak
bólu, natomiast 10 najsilniejszy ból,
bólu, natomiast 10 najsilniejszy ból,
jaki można sobie wyobrazić. Odmianą
jaki można sobie wyobrazić. Odmianą
stosowaną u dzieci jest tzw.
stosowaną u dzieci jest tzw.
The
The
Wong-Baker Faces Pain Rating Scale
Wong-Baker Faces Pain Rating Scale
przedstawiająca schematy twarzy
przedstawiająca schematy twarzy
wyrażających różne nasilenie bólu.
wyrażających różne nasilenie bólu.
Ból – ocena c.d.
Ból – ocena c.d.
Werbalna
Werbalna
– oceniająca ból w sposób
– oceniająca ból w sposób
opisowy. W skali tej chory może
opisowy. W skali tej chory może
opisywać ból posługując się czterema
opisywać ból posługując się czterema
stopniami jako: brak bólu, ból słaby,
stopniami jako: brak bólu, ból słaby,
ból umiarkowany, ból silny lub
ból umiarkowany, ból silny lub
dodatkowo, stopień piąty – ból nie do
dodatkowo, stopień piąty – ból nie do
zniesienia.
zniesienia.
Numeryczna
Numeryczna
– oceniająca ból w
– oceniająca ból w
skali liczbowej, gdzie 0 oznacza brak
skali liczbowej, gdzie 0 oznacza brak
bólu, a 10 najsilniejszy ból, jaki chory
bólu, a 10 najsilniejszy ból, jaki chory
może sobie wyobrazić.
może sobie wyobrazić.
Ból – klasyfikacja
Ból – klasyfikacja
neurofizjologiczna
neurofizjologiczna
Ból receptorowy - nocyceptywny
Ból receptorowy - nocyceptywny
-
-
powstaje w wyniku drażnienia receptorów
powstaje w wyniku drażnienia receptorów
nerwów czuciowych np. przez mediatory
nerwów czuciowych np. przez mediatory
zapalne.
zapalne.
Ból niereceptorowy - neuropatyczny
Ból niereceptorowy - neuropatyczny
-
-
powstaje w wyniku ucisku lub zniszczenia
powstaje w wyniku ucisku lub zniszczenia
struktur układu nerwowego. Typowym
struktur układu nerwowego. Typowym
objawem jest
objawem jest
, która określa
, która określa
nieprzyjemne doznania pacjenta przy
nieprzyjemne doznania pacjenta przy
dotykaniu przedmiotów (ból, pieczenie,
dotykaniu przedmiotów (ból, pieczenie,
parzenie).
parzenie).
Kręgosłup
Kręgosłup
składa się z dwóch części:
składa się z dwóch części:
przedkrzyżowej
przedkrzyżowej
(prawdziwej) oraz
(prawdziwej) oraz
krzyżowej (rzekomej).
krzyżowej (rzekomej).
W skład części prawdziwej
W skład części prawdziwej
wchodzą trzy odcinki
wchodzą trzy odcinki
kręgosłupa: szyjny (7
kręgosłupa: szyjny (7
kręgów), piersiowy (12
kręgów), piersiowy (12
kręgów) i lędźwiowy (5
kręgów) i lędźwiowy (5
kręgów). Część rzekoma
kręgów). Część rzekoma
zbudowana jest z kości
zbudowana jest z kości
krzyżowej (5 zrośniętych
krzyżowej (5 zrośniętych
kręgów) i guzicznej (4-5
kręgów) i guzicznej (4-5
szczątkowych kręgów).
szczątkowych kręgów).
Kręgosłup
Kręgosłup
Kręgosłup jest najbardziej istotnym
Kręgosłup jest najbardziej istotnym
składnikiem układu kostnego i
składnikiem układu kostnego i
stanowi oś szkieletu. Położony jest w
stanowi oś szkieletu. Położony jest w
linii pośrodkowej ciała będąc jego
linii pośrodkowej ciała będąc jego
osią mechaniczną. Kręgosłup
osią mechaniczną. Kręgosłup
podpiera ciało, dźwiga jego ciężar,
podpiera ciało, dźwiga jego ciężar,
spełnia funkcję amortyzującą,
spełnia funkcję amortyzującą,
ponadto jest ochroną dla rdzenia
ponadto jest ochroną dla rdzenia
kręgowego i korzeni nerwowych.
kręgowego i korzeni nerwowych.
Kręgosłup
Kręgosłup
Zbudowany jest z 33-34 kręgów,
Zbudowany jest z 33-34 kręgów,
pomiędzy nimi znajdują się krążki
pomiędzy nimi znajdują się krążki
międzykręgowe, elementami
międzykręgowe, elementami
wzmacniającymi strukturami są
wzmacniającymi strukturami są
różnego rodzaju więzadła. Połączenia
różnego rodzaju więzadła. Połączenia
międzykręgowe są stanowione są
międzykręgowe są stanowione są
przez stawy międzykręgowe.
przez stawy międzykręgowe.
Kręgosłup – funkcje
Kręgosłup – funkcje
Ochrona rdzenia kręgowego
Ochrona rdzenia kręgowego
Rola podporowa
Rola podporowa
Funkcja amortyzacyjna
Funkcja amortyzacyjna
Narząd ruchu
Narząd ruchu
Bóle krzyża - klasyfikacja
Bóle krzyża - klasyfikacja
Wyróżnia się 4 grupy bólów:
Wyróżnia się 4 grupy bólów:
1.
1.
Ból receptorowy
Ból receptorowy
– najbardziej
– najbardziej
naturalny (fizjologiczny), odbierany
naturalny (fizjologiczny), odbierany
jest przez receptory rozmieszczone na
jest przez receptory rozmieszczone na
całym ciele: powierzchowny i głęboki
całym ciele: powierzchowny i głęboki
2.
2.
Ból przewodowy
Ból przewodowy
– bodziec działa
– bodziec działa
bezpośrednio na nerwy lub drogi
bezpośrednio na nerwy lub drogi
przewodzenia nerwowego. Wyróżnia
przewodzenia nerwowego. Wyróżnia
się kilka typów: neuralgie, bóle
się kilka typów: neuralgie, bóle
korzeniowe, splotowe, kauzalgiczne
korzeniowe, splotowe, kauzalgiczne
oraz fantomowe
oraz fantomowe
Bóle krzyża - klasyfikacja
Bóle krzyża - klasyfikacja
3.
3.
Ból ośrodkowy
Ból ośrodkowy
– źródłem jest
– źródłem jest
centralny układ nerwowy, występuje
centralny układ nerwowy, występuje
najczęściej w przypadku udarów
najczęściej w przypadku udarów
4.
4.
Ból czynnościowy (psychogenny)
Ból czynnościowy (psychogenny)
-
-
bodźcem jest czynnik psychiczny, nie
bodźcem jest czynnik psychiczny, nie
ma podłoża organicznego, jest
ma podłoża organicznego, jest
najczęściej wyobrażeniem bólu,
najczęściej wyobrażeniem bólu,
występuje często w psychonerwicach
występuje często w psychonerwicach
zmęczeniowych.
zmęczeniowych.
Bóle krzyża – klasyfikacja wg
Bóle krzyża – klasyfikacja wg
Wyke
Wyke
Pierwotny ból krzyża
Pierwotny ból krzyża
– ból z mięśni,
– ból z mięśni,
stawów, więzadeł, okostnej, z naczyń,
stawów, więzadeł, okostnej, z naczyń,
opon.
opon.
Wtórny ból krzyża
Wtórny ból krzyża
– uszkodzenia
– uszkodzenia
zwyrodnieniowe i kompresyjne.
zwyrodnieniowe i kompresyjne.
Ból z przeniesienia
Ból z przeniesienia
– spowodowany
– spowodowany
unerwieniem segmentarnym.
unerwieniem segmentarnym.
Ból psychosomatyczny
Ból psychosomatyczny
– powodowany
– powodowany
niepokojem i obawą, histerią,
niepokojem i obawą, histerią,
symulacją.
symulacją.
Bóle krzyża - przyczyny
Bóle krzyża - przyczyny
Poważne uszkodzenia kręgosłupa
Poważne uszkodzenia kręgosłupa
wymagające natychmiastowej
wymagające natychmiastowej
interwencji
interwencji
(złamania, guzy,
(złamania, guzy,
osteoporoza)
osteoporoza)
Uszkodzenie kręgosłupa
Uszkodzenie kręgosłupa
przebiegające bez destrukcji
przebiegające bez destrukcji
kości z towarzyszącym deficytem
kości z towarzyszącym deficytem
neurologicznym
neurologicznym
(zespół ogona
(zespół ogona
końskiego, neuropatie)
końskiego, neuropatie)
Choroby reumatoidalne
Choroby reumatoidalne
(RZS,
(RZS,
ZZSK, dna moczanowa)
ZZSK, dna moczanowa)
Bóle krzyża - przyczyny
Bóle krzyża - przyczyny
Uciskowe uszkodzenia struktur
Uciskowe uszkodzenia struktur
nerwowych
nerwowych
(przepuklina krążka,
(przepuklina krążka,
stenoza kanału rdzenia,
stenoza kanału rdzenia,
spondylolisteza)
spondylolisteza)
Uszkodzenie nocyceptywnych
Uszkodzenie nocyceptywnych
struktur kręgosłupa
struktur kręgosłupa
(krążek
(krążek
międzykręgowy, stawy, mięśnie
międzykręgowy, stawy, mięśnie
przykręgowe i ścięgna, okostna)
przykręgowe i ścięgna, okostna)
Zespoły bólowe wywołane
Zespoły bólowe wywołane
czynnikami mechanicznymi
czynnikami mechanicznymi
(bóle
(bóle
mięśni, nieprawidłowy chód i
mięśni, nieprawidłowy chód i
postawa)
postawa)
Bóle krzyża - przyczyny
Bóle krzyża - przyczyny
Zaburzenia związane z
Zaburzenia związane z
nadwrażliwością nerwowo-
nadwrażliwością nerwowo-
mięśniową – hiperalgezja
mięśniową – hiperalgezja
(zespół
(zespół
mięśniowo-powięziowy)
mięśniowo-powięziowy)
Czynniki psychosocjalne
Czynniki psychosocjalne
(lęk,
(lęk,
depresja, czynniki psychosocjalne,
depresja, czynniki psychosocjalne,
kompensacja)
kompensacja)
Ból o nieznanej przyczynie
Ból o nieznanej przyczynie
Rodzaje bólów krzyża
Rodzaje bólów krzyża
Ból statyczno-mięśniowy
Ból statyczno-mięśniowy
–
–
przeciążenie i rozciągnięcie struktur
przeciążenie i rozciągnięcie struktur
kręgosłupa
kręgosłupa
Ból reflektoryczno-mięśniowy
Ból reflektoryczno-mięśniowy
–
–
odruchowe napięcie mięśni w
odruchowe napięcie mięśni w
następstwie podrażnienia korzeni
następstwie podrażnienia korzeni
nerwowych, procesu zapalnego lub
nerwowych, procesu zapalnego lub
nowotworu
nowotworu
Rodzaje bólów krzyża
Rodzaje bólów krzyża
Ból oponowy
Ból oponowy
– jest przewodzony
– jest przewodzony
przez gałęzie oponowe nerwów
przez gałęzie oponowe nerwów
rdzeniowych (kanał, kręgowy,
rdzeniowych (kanał, kręgowy,
więzadło, opony rdzenia, okostna
więzadło, opony rdzenia, okostna
trzonu kręgu)
trzonu kręgu)
Ból wegetatywny
Ból wegetatywny
– jest to ból
– jest to ból
kauzalgiczny, powstający z wyniku
kauzalgiczny, powstający z wyniku
podrażnienia włókien sympatycznych
podrażnienia włókien sympatycznych
Czynniki przyczyniające się
Czynniki przyczyniające się
do powstawania bóli krzyża
do powstawania bóli krzyża
Anomalie wrodzone i nowotwory
Anomalie wrodzone i nowotwory
Zmiany zwyrodnieniowe i stany zapalne
Zmiany zwyrodnieniowe i stany zapalne
Zakażenia i zaburzenia metaboliczne
Zakażenia i zaburzenia metaboliczne
Bóle przeciążeniowe i pourazowe
Bóle przeciążeniowe i pourazowe
Przyczyny mechaniczne
Przyczyny mechaniczne
Zaburzenia naczyniowe
Zaburzenia naczyniowe
Zaburzenia psychoneurotyczne oraz
Zaburzenia psychoneurotyczne oraz
problemy socjalne
problemy socjalne
Bóle krzyża -
Bóle krzyża -
postępowanie
postępowanie
1.Postępowanie lekarskie
1.Postępowanie lekarskie
2.Postępowanie fizjoterapeutyczne
2.Postępowanie fizjoterapeutyczne
3.Fizykoterapia
3.Fizykoterapia
4.Kinezyterapia
4.Kinezyterapia
5.Masaż
5.Masaż
6.Metody kinezyterapeutyczne –
6.Metody kinezyterapeutyczne –
terapia manualna
terapia manualna