Opieka nad dzieckiem z
cukrzycą
Pielęgniarstwo pediatryczne
Opieka nad dzieckiem z
cukrzycą
Pielęgniarstwo pediatryczne
Cukrzyca
DEFINICJA
Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, charakteryzująca się
hiperglikemią, wynikającą z defektu wydzielania i/lub
działania insuliny.
Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy jest głównym
czynnikiem odpowiedzialnym za zaburzenie funkcji i trwałe
uszkodzenie narządów, takich jak: narząd wzroku, nerki,
układu nerwowego, serca i układu krążenia.
Cukrzyca
Podział cukrzycy
Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, rozwijającą
się w następstwie ekspozycji predysponowanego genetycznie
dziecka na czynnik wyzwalający, np. zakażenie wirusowe
Cukrzyca typu 1 (zwana także cukrzycą młodzieńczą bądź
insulinozależną) - wywołana jest zniszczeniem komórek beta
trzustki, odpowiedzialnych za produkcję i wydzielanie insuliny.
Cukrzyca typu 2 - w tym rodzaju cukrzycy przyczyną
podwyższonego poziomu glukozy we krwi nie jest brak
insuliny, ale jej nieprawidłowe działanie w organizmie
(oporność na działanie insuliny). Najczęściej cukrzycy typu 2
towarzyszy otyłość oraz nadciśnienie tętnicze.
Diagnostyka
Badania krwi
Prawidłowa glikemia na czczo jest mniejsza niż 110 mg%
(6,1 mmol/l).
Doustny test obciążenia glukozy - 75,0 g rozpuszczonej w wodzie
120. minut glikemia ≥ 200 mg%, ( ≥ 11,1 mmol/l) – osoby
chore
120. minut glikemia nie przekracza 140 mg%. – osoby
zdrowe
Glikemia przygodna - 2-krotnie o dowolnej porze niezależnie od
posiłku (≥ 200 mg%, czyli ≥ 11,1mmol/l).
Badanie moczu - cukromoczu, czyli glikozurii
Objawy cukrzycy
Zmniejszenie masy ciała - glukoza krążąca we krwi jest
wydalana przez nerki z moczem
Wielomocz , częste oddawanie moczu, również w nocy
Wzmożone pragnienie
Narastające uczucie zmęczenia, ogólne osłabienie
Cukier w moczu, gdy cukier we krwi przekroczy granicę
progu nerkowego, czyli ok. 160 mg% (8,9 mmol/l).
Zmiany zapalne i ropne na skórze i narządach
moczowo-płciowych.
Leczenie cukrzycy
Insulina zapewniająca równowagę meteboliczną
Dieta odpowiadająca wymogom prawidłowego
żywienia dziecka zdrowego
Samokontrola
Aktywność ruchowa
Regularny tryb życia
Higiena i pielęgnacja zdrowia
Edukacja terapeutyczna
Rola insuliny
INSULINA
Hormon wytwarzany przez komórki beta
trzustki
Pomaga glukozie wniknąć do komórek
Stymuluje magazynowanie glukozy w wątrobie
Pobudza wytwarzanie tłuszczu z nadwyżki
węglowodanów
Pobudza wytwarzanie związków białka.
Leczenie cukrzycy insuliną
Metody insulinoterapii:
tradycyjna ( 2x na dobę),
funkcjonalna (intensywna insulinoterapia):
–
wielokrotnych wstrzyknięć insuliny,
–
stały podskórny wlew insuliny z pompy insulinowej
Metoda insulinoterapii zależy od:
zapotrzebowania na insulinę, trybu życia dziecka, diety dziecka,
samokontroli i edukacji terapeutycznej.
Insulinoterapia funkcjonalna to dostosowanie podawania insuliny do
aktualnej diety dziecka i poziomów cukru we krwi.
Metoda wielu wstrzyknięć insuliny i stałego podskórnego wlewu insuliny
została wprowadzona celem naśladowania naturalnego rytmu
wydzielania insuliny w zdrowym organizmu.
Metoda ta, jako jeden ze składników intensywnego leczenia cukrzycy
(wynikającej z całkowitego niedoboru insuliny endogennej) umożliwia
normalizację glikemii i zapobiega powikłaniom cukrzycy
Dieta w cukrzycy
1. węglowodany – powinny pokrywać 50 – 60 % potrzeb
energetycznych
Powinny to by głównie węglowodany złożone, węglowodany proste
powinny być ograniczane do minimum
Do obliczania ilości węglowodanów służą wymienniki
węglowodanowe (WW)
WW jest to pewna ilość produktu, wyrażona w gramach, w
której zawarte jest 10 gram węglowodanów
2. Białka powinny pokrywać 15 – 20% zapotrzebowania
energetycznego
3. Tłuszcze powinny stanowić około 30% zapotrzebowania
energetycznego
Błonnik składnik pokarmowy nie ulegający trawieniu, zwalniając
wchłanianie glukozy z jelit, tym samym wpływa na zmniejszenie
poposiłkowych glikemii
Rozkład posiłków musi współgrać z insulinoterapią
Samokontrola w cukrzycy
Samokontrola to zespół zachowań, dzięki którym może dziecko i
rodzice kontrolować stan swojego zdrowia oraz skuteczność
leczenia. Pomaga zrozumieć jak leki, dieta i aktywność fizyczna
wpływają na poziom glukozy we krwi.
Samokontrola ma na celu:
Uzyskanie lepszych wartości glikemii
Uniknięcie powikłań cukrzycy (retinopatia, nefropatia,
neuropatia).
Zapewnienie bezpieczeństwa poprzez niedopuszczenie do spadku
stężenia glukozy (hipoglikemia) jak i wzrostu (hiperglikemia)
Pomoc lekarzowi w doborze insuliny i jej dawek oraz odpowiedniej
diety,
Umożliwienie pacjentowi modyfikację leczenia (w granicach
określonych przez lekarza) odpowiednio do zmieniających się
potrzeb.
Aktywność ruchowa
Aktywność fizyczna
Wysiłek fizyczny stanowi ważny element leczenia cukrzycy
insulinozależnej.
Aktywność fizyczna to bardzo ważny element życia nie tylko
osób chorych na cukrzycę ale taż ludzi zdrowych.
Zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę, a zwiększa
przyswajanie glukozy w tkankach, także zwiększa
insulinowrazliwość.
Nie można wykonywać ćwiczeń fizycznych:
–
jeżeli poziom cukru we krwi jest poniżej 80mg%,
bezpośrednio po incydencie niedocukrzenia,
–
jeżeli stężenie glukozy wynosi powyżej 250mg% z
towarzyszącą ketonurią, chyba że wzrost glukozy we krwi
stanowi błąd dietetyczny wtedy wysiłek może być podjęty.
Ostre powikłania w cukrzycy
hipoglikemia
Hipoglikemia to stan gdy stężenie glukozy we krwi spada
poniżej 55 mg% (3,1 mmol/l).
Przyczyny hipoglikemii:
błędy dietetyczne (błędy w odżywianiu)
nadmierne dawkowanie insuliny
nadmierny wysiłek fizyczny
Objawy hipoglikemii:
Bóle i zawroty głowy, niepokój, wzmożona potliwość
Uczucie głodu, drętwienie warg, języka
Zaburzenia widzenia, uwagi, pamięci, mowy
Drżenie ciała, zaburzenia ruchów, drgawki, utrata
świadomości
Ostre powikłania w cukrzycy
hipoglikemia
Postępowanie w hipoglikemii:
U chorego przytomnego:
w zależności hipoglikemii doustne podanie 10-20 g glukozy
(tabletki zawierające glukozę, żele) lub napoju słodzonego;
glukoza powoduje krótkotrwały wzrost glikemii po około 10–20
min.
aby uniknąć wystąpienia ponownej hipoglikemii, należy spożyć
węglowodany złożone, a pomiar glikemii powtórzyć po 60 min. i
dalej monitorować glikemię
U chorego nieprzytomnego lub u osoby mającej zaburzenia
świadomości i nie mogącej połykać:
Należy podać domięśniowo 1 mg glukagonu, w przypadku braku
poprawy po 10 minutach - ponowne wstrzyknięcie glukagonu;
po uzyskaniu przytomności podanie doustnych węglowodanów,
do chwili całkowitego ustąpienia ryzyka nawrotu hipoglikemii
Ostre powikłania w cukrzycy
hiperglikemia
Hiperglikemia to stan, kiedy poziom cukru we krwi wzrasta ponad
poziom prawidłowy, bardzo wysokie poziomy cukru mogą być
przyczyną stanu zagrożenia życia.
Przyczyny hiperglikemii:
małe dawki insuliny, opuszczanie dawek
zbyt obfity posiłek
choroba, gorączka, stres
mniejszy wysiłek fizyczny
Objawy hiperglikemii:
Zwiększone pragnienie i wielomocz
Nudności, wymioty, bóle brzucha
zmęczenie, senność
kwasica ketonowa – odwodnienie, zaburzenia świadomości i śpiączka
Ostre powikłania w cukrzycy
hiperglikemia
Postępowanie w hiperglikemii:
Badanie poziomu glukozy we krwi
Skorygowanie dawki insuliny
Zbadanie moczu na obecność ketonów
Popijanie wody mineralnej niegazowanej
Postępowanie w hiperglikemii z kwasicą
Dożylne podawanie płynów i insuliny
Monitorowanie poziomu glukozy, elektrolitów i
równowagi kwasowo-zasadowej
Prowadzenie bilansu płynów
Monitorowanie parametrów życiowych
Przewlekłe powikłania
cukrzycy
Powikłania dzielimy na dwie kategorie:
Mikroangiopatia –uszkodzenie małych naczyń krwionośnych:
retinopatia (uszkodzenie siatkówki)
nefropatia (uszkodzenie nerek)
neuropatia (uszkodzenie nerwów)
Makroangiopatia – uszkodzenie dużych naczyń krwionośnych
choroba niedokrwienna naczyń mózgowych
choroba niedokrwienna serca
niedokrwienie kończyn dolnych (martwica stopy)
Diagnozy pielęgniarskie
I Nieprawidłowy stan odżywienia
organizmu
II Ryzyko uszkodzenia skóry i błon
śluzowych
III Ryzyko odwodnienia
IV Ryzyko urazu
V Niedostateczna wiedza
VI Nieprawidłowe radzenie sobie rodziny z
problemem choroby
Diagnoza pielęgniarska I
Nieprawidłowy stan odżywienia organizmu
Przyczyny: Niezdolność do metabolizowania glukozy
Cechy charakterystyczne:
Utrata masy ciała przy prawidłowym odżywianiu
Brak apetytu, przyjmowanie zmniejszonej ilości
pokarmu,
Niewystarczająca podaż insuliny
Nadmierna podaż insuliny
Cel opieki: Dziecko będzie miało zapewnione prawidłowe
odżywianie (odpowiednią ilość kalorii)
Diagnoza pielęgniarska I
- plan
Ocena łaknienia u dziecka
Ocena przyczyn utraty apetytu
Ocena ilości i jakości spożywanych pokarmów
Ocena stanu odżywienia (masa ciała)
Ocena stylu życia dziecka (zwiększenie
aktywności)
Ocena zaplanowanej diety dla dziecka
Ocena dawkowania insuliny
Zachęcanie dziecka do spożywania pokarmów
Nadzorowanie spożywania pokarmów
Diagnoza pielęgniarska II
Ryzyko uszkodzenia skóry i błon śluzowych
Przyczyny: wstrzyknięcia insuliny i monitorowanie stężenia
glukozy we krwi, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia
czucia, nieprawidłowy stan odżywienia
Cechy charakterystyczne:
Uszkodzenie powierzchni skóry przez codzienne
wstrzyknięcia, niezmienianie miejsc wstrzyknięć
Słabe gojenie się ran, suchość skóry
Spadek masy ciała
Cel opieki: U dziecka nie wystąpią zmiany na skórze i
błonach śluzowych
Diagnoza pielęgniarska II -
plan
Miejsca ukłuć (do pobrania krwi i podania insuliny):
Przestrzeganie zasad aseptyki i antyseptyki
Prawidłowe przechowywanie insuliny i sprzętu
Zmiana miejsc ukłuć do pobrania i podania
Przestrzeganie terminów ważności
Przestrzeganie jakości sprzętu
Higiena skóry, błon śluzowych i paznokci:
Codzienna ocena stanu skóry, błon śluzowych i paznokci
Mycie, osuszanie, natłuszczanie i pudrowanie między
palcami
Higiena błon śluzowych jamy ustnej i narządów płciowych
Higiena bielizny, odzieży, otoczenia dziecka
Higiena paznokci, skarpet, obuwia (wielkość, rodzaj)
Diagnoza pielęgniarska III
Ryzyko odwodnienia
Przyczyny: Diureza osmotyczna
Cechy charakterystyczne:
Utrata płynów większa niż popyt
Sucha skóra i błony śluzowe
Zmniejszone napięcie skóry
Odwodnienie z niedoborem elektrolitów i z kwasicą
ketonową
Poliuria (wielomocz), polidypsja (nadmierne pragnienie)
Cel opieki: U dziecka nie dojdzie do odwodnienia
Diagnoza pielęgniarska IV
Ryzyko urazu (ostrych powikłań cukrzycy)
Przyczyny: hiperglikemia, hipoglikemia
Cechy charakterystyczne:
Hiperglikemia: zmęczenie, drażliwość, bóle głowy, bóle brzucha,
poliuria, polidypsja, polifagia (uczucie głodu), odwodnienie,
zamazane widzenie
Hipoglikemia: nerwowość, pocenie się, głód, palpitacje, osłabienie,
zawroty głowy, bladość, zmiany zachowania, zaburzenia
koordynacji chodu
Cel opieki: Dziecko nie dozna urazu w trakcie napadu hipreglikemii
lub hipoglikemii
Diagnoza pielęgniarska IV – plan
1/2
Zapobieganie hiperglikemii:
Ocena obecności objawów hiperglikemii:
–
krew stężenie glukozy, poziom elektrolitów, pH krwi
–
mocz obecność glukozy i ciał ketonowych
Podawanie insuliny podskórnie wg zaleceń (dawkowanie wg
potrzeb)
Zapewnienie diety o odpowiedniej kaloryczności (ma współgrać
z insuliną
–
Podaje się 6 posiłków – 3 posiłki główne + 3 przekąski
–
Przekąski powinny stanowi owoce, na drugą II kolację dziecko
powinno otrzyma węglowodany złożone.
Wspieranie programu ćwiczeń zgodnego z zaleceniami dla
dziecka
Diagnoza pielęgniarska IV – plan
2/2
Zapobieganie hipoglikemii:
Ocena obecności objawów hipoglikemii i poziomu glukozy we krwi
Zapewnienie odpoczynku dziecku
Podanie prostych węglowodanów (miód, słodki sok itd..)
Podanie produktów zawierających węglowodany złożone
Jeżeli nie może pić:
Podanie glukagonu domięśniowo
Następnie podanie produktów zawierających węglowodany
doustnie
Edukacja rodziców i dziecka:
Przyczyny ostrych powikłań w cukrzycy
Objawy hiperglikemii i hipoglikemii
Zapobieganie i postępowanie w hipoglikemii
Diagnoza pielęgniarska V
Niedostateczna wiedza
Przyczyny: Brak informacji dotyczących choroby
Cechy charakterystyczne:
Świeże rozpoznanie choroby
Leczenie insuliną
Wymagania dietetyczne
Zapotrzebowanie na aktywność
Badania krwi i moczu
Higiena osobista i pielęgnacja zdrowia
Cel opieki: Rodzice i dziecko otrzymają informacje na
temat choroby i sposobu leczenia cukrzycy u dziecka
Diagnoza pielęgniarska V – plan
1/2
Ocena wiedzy rodziców i dziecka na temat cukrzycy (przyczyn,
objawów, leczenia, profilaktyki powikłań)
Ocena wykształcenia, zdolności do uczenia, wykonywania
procedur
Ocena możliwości w zakresie opieki nad dzieckiem
Edukacja rodziców i dziecka na temat:
Przyczyn, objawów i powikłań
Aseptyka i antyseptyka
Podawania insuliny penem (przechowywanie, nabieranie,
dawkowanie, wstrzykiwanie, zmiana miejsc)
Używania automatycznej pompy insulinowe
Badania krwi za pomocą nakłuwacza i glukometru
Diagnoza pielęgniarska V – plan
2/2
cd.
Edukacja rodziców i dziecka na temat:
Diety dziecka (liczba posiłków, ilość kalorii, liczba wymienników –
zapewnienie materiałów edukacyjnych)
Roli ćwiczeń fizycznych i potrzebie wprowadzania zmian w
odżywianiu i dawkowaniu insuliny
Zmian na skórze i błonach śluzowych w cukrzycy
Higieny osobistej skóry, błon śluzowych, włosów, paznokci rąk i
nóg
Regularnej kontroli stomatologicznej
Zapobiegania zakażeniom
Prowadzenia zeszytu samokontroli (wyniki badań, dawki i rodzaj
insuliny, dieta, ćwiczenia fizyczne, uwagi o zachowaniach
prozdrowotnych i antyzdrowotnych, dodatkowe choroby)
Zachęcanie dziecka do noszenia dowodu tożsamości i zeszytu
kontroli
Diagnoza pielęgniarska VI
Nieprawidłowe radzenie sobie rodziny z problemem
choroby
Przyczyny: nieprawidłowe informacje lub zrozumienie,
wydłużony czas choroby, postępujące upośledzenie
sprawności dziecka, wyczerpanie możliwości opiekunów
Cechy charakterystyczne:
Wyrażanie i/lub potwierdzanie niepokoju i
niedostatecznej wiedzy na temat wymagań
długoterminowej opieki
Wyrażanie lęku i poczucia winy
Cel opieki: Rodzina będzie skutecznie radzić sobie z
chorobą dziecka