Rodzina

dr Dariusz Dudzik

Wykład V

Co wiemy na temat rodziny?

Rodzina  –  to  grupa  złożona  z  osób  połączonych 
stosunkiem  małżeńskim  i  rodzicielskim;  najstarsza  i 
najpowszechniejsza forma życia społecznego, spełniająca 
kilka podstawowych funkcji:

Funkcje rodziny:

-

funkcja prokreacyjna,

-

funkcja seksualna,

-

funkcja ekonomiczna,

-

funkcja opiekuńczo-zabezpieczająca,

-

funkcja socjalna,

-

funkcja stratyfikacyjna,

-

funkcja rekreacyjna,

-

funkcja kulturowa.

Problemy współczesnej 

rodziny:

-

pogorszenie położenia ekonomicznego,

-

patologie – alkoholizm, molestowanie 
nieletnich, bezrobocie, narkomania, 

-

konflikt pokoleń,

Rodzina i prawo:

Prawo rodzinne i opiekuńcze:

25 lutego 1964 roku

Dz.U. nr 9, poz. 59

Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

17 czerwca 2004 roku

Dz.U. Nr 62, poz. 1691

Małżeństwo:

Usankcjonowany prawnie, trwały, 
równoprawny związek pomiędzy kobietą i 
mężczyzną, zawarty przed kierownikiem 
urzędu stanu cywilnego i w obecności 
dwóch pełnoletnich świadków.

Obecnie można zawrzeć tzw. 

małżeństwo konkordatowe

Przeszkody w zawarciu 

związku:

Osoba która:

-

nie ukończyła 18 lat,

-

jest całkowicie ubezwłasnowolniona,

-

pozostaje w innym związku małżeńskim,

-

jest krewnym w linii prostej (ojciec, syn 

lub matka, córka),

-

jest powinowatym w linii prostej (zięć – 

teściowa),

Unieważnienie  małżeństwa  –  uznanie 
za  nieważne  od  samego  początku,  jakby 
nigdy  nie  istniało.  Takie  uprawnienia  ma 
tylko sąd.

Ustanie małżeństwa:

-

uznanie za zmarłego,

-

rozwód:

-

przesłanki rozwodu,

-

wina w rozwodzie,

-

wyrok rozwodowy,

-

nazwisko po rozwodzie,

-

obowiązek alimentacyjny,

Separacja:

Orzeczenie  separacji  na  wniosek  stron, 
przez  sąd,  pociąga  za  sobą  wszelkie 
konsekwencje  prawne  taki  jak  przy 
rozwodzie.  Różnica  polega  na  tym,  że 
żadna ze stron w czasie separacji

nie może zawrzeć nowego związku 

małżeńskiego.

Z punktu widzenia socjologii:

Uniwersalizm rodziny

Rodzina  jest  instytucją  ogólnoludzką,  spotykaną  we 
wszystkich epokach i kulturach. (J. Sirjamaki)

W  każdym  społeczeństwie  od  najbardziej  pierwotnych  i 
prostych do najbardziej rozwiniętych i złożonych niezależnie 
od  sposobu  zdobywania  środków  do  życia  i  form 
gospodarowania, a więc niezależnie od ustroju społecznego, 
rodzina  jest  komórką  zaspokajająca  podstawowe  potrzeby 
swych członków (J. Piotrowski)

Typy rodziny:

+

+

Rodzina współczesna (nuklearna lub 

mała).

Typy rodziny – familia

Seniorzy rodu

Ogłaszamy przerwę w 

zajęciach:

10 minut

Ewolucja życia rodzinnego

Zmiana w rodzinie spowodowana jest przez 

procesy społeczne które rozgrywają się po za nią i 

w szerszych strukturach (instytucje społeczne, 

kategorie zawodowe).

Rodzina jest kształtowana przez procesy 

ekonomiczno – społeczne (zmiana struktury 

zatrudnienia,konflikt) i kulturowe zachodzące w 

społeczeństwie.

Ewolucja życia rodzinnego 

według Morgana, Bahofena i 

Engelsa

- bezład płciowy,
- rodzina poligamiczna,
- rodzina parzysta,
- rodzina monogamiczna

prehistoria

czasy współczesne

Układ zanegowany przez antropologów w świetle badań na przełomie XIX i XX wieku.

  

Feudalizm:

-

prywatna własność feudalna – fundament patriarchatu,

-

patriarchat jako klasyczny przykład preindustrialnych 
rodzin monogamicznych,

-

„...podstawą rodziny była władza ojcowska...”, zarówno 
w rodzinach szlacheckich, mieszczańskich jak i 
chłopskich,

-

miejsce pracy było ściśle zespolone z rodziną, a role 
produkcyjne z ich rolami w rodzinie.

Kapitalizm

-

nowa instytucja pracy: zakład przemysłowy,

-

niewielka przestrzeń, znacznie większa liczba 

pracowników,

-

przemysł oddziela rodzinę od miejsca pracy,

-

zasada indywidualnego zatrudniania się 

poszczególnych członków rodziny,

-

każdy musi się dostosować do rytmu zakładu pracy, 

poświęcając domowe obowiązki,

-

za pracą idzie również kobieta,

-

degradacja z „kierownika rodzinnego interesu”na 

podrzędnego robotnika, z czasem wykwalifikowanego.

Socjalizm:

-

klasa robotnicza,

-

zmniejszenie dzietności,

-

dominujący styl – rodziny małe,

-

wzrasta pozycja dzieci i młodzieży,

-

wpływ industrializacji i urbanizacji,

-

oraz duży wpływ indoktrynacji ustrojowej.

Współczesna rzeczywistość

Rodzina nuklearna (mała),
Rodzina niepełna,
Rodzina zrekonstruowana,
Rodzina patologiczna,
Rodzina zastępcza,

Rodzina homoseksualna (???),

Kultura singli, „singiel” (osoba samotna) – 

pojęcie z lat 90, XX wieku. 

Socjalizacja

Uspołecznianie, przekształcanie jednostki w 

osobowość społeczną przez instytucje społeczne.

socjalizacja pierwotna – obejmuje okres dzieciństwa i 
wczesnej młodości, jednostka przyswaja główne i 
podstawowe informacje oraz umiejętności;

socjalizacja wtórna – ostatni (trwający do końca naszych dni) 
i zasadniczy okres uspołeczniania, poznajemy złożoność 
świata społecznego, modele wariantów życia.

Pojęcia:



Małżeństwo - typy



Rodzina - typy



Familia – patriarchat, matriarchat



Socjalizacja

Literatura:

Szacka  Barbara,  Wprowadzenie  do  socjologii,  Oficyna  Naukowa, 
Warszawa 2003;
Jędrzejewski  Stanisław,  Wybór  tekstów  z  socjologii  wychowania, 
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1981;
Kosiński Stanisław, Socjologia ogólna, PWN, Warszawa 1987;
Sztompka Piotr, Socjologia, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2002;
Tyszka  Zbigniew,  Socjologia  rodziny,  Wydawnictwo  Naukowe 
PWN, Warszawa 1979;
Woskowski  Jan,  Socjologia  wychowania,  Wydawnictwo  Szkolne  i 
Pedagogiczne, Warszawa 1983;
Znaniecki 

Florian, 

Socjologia 

wychowania, 

Wydawnictwo 

Naukowe PWN, Warszawa 2001;