Wykład: Metodyka wychowania i nauczania 

integracyjnego;

Czynniki warunkujące 

sukcesy szkolne uczniów

Dr Katarzyna Ćwirynkało

Podstawowe pojęcia:

• Powodzenie szkolne uczniów
• Powodzenie dydaktyczne
• Powodzenie wychowawcze

Czynniki warunkujące 

sukcesy szkolne uczniów

• Biopsychiczne – tkwiące w uczniu
• Społeczno – środowiskowe – 

tkwiące w środowisku

• Dydaktyczne
• Cechy osobowości nauczyciela

Czynniki biopsychiczne

1)

Sprawność analizatorów (wzroku, 

słuchu, aparatu ruchowego)

2)

Stan zdrowia: somatycznego i 

psychicznego

3)

Ogólny poziom rozwoju 

intelektualnego

4)

Podstawowe zdolności szkolne

5)

Optymalna motywacja sukcesu

6)

Cechy osobowości ucznia

Ad. 1: Sprawność 

analizatorów

• Sprawność receptorów: wzroku, 

słuchu i innych, nerwów 
dośrodkowych i reprezentacji 
korowych oraz 

• sprawność aparatu ruchowego 

(brak porażeń, niedowładów)

Ad. 2: Stan zdrowia

• Brak poważnych, przewlekłych chorób 

(np. padaczki, cukrzycy i in.),

• Brak zaburzeń emocjonalnych: 

depresji, zaburzeń lękowych, 
nerwicowych, autyzmu, schizofrenii, 
dysleksji, dysgrafii, dysortografii, 
dyskalkulii, nadruchliwości i 
impulsywności, zaburzeń zachowania, 
uzależnień

Choroba 

• Obejmuje całą osobowość 

człowieka, nie tylko jego ciało (stan 
somatyczny), ale też psychikę (stan 
psychiczny), samopoczucie, emocje, 
motywacje, system wartości, 
potrzeby, cele życiowe

• Rodzaje chorób: ostre 

(przebiegające szybko) i przewlekłe

Ad. 3: Ogólny poziom 

rozwoju intelektualnego

• Przeciętny I.I.: 90-109
• Badania J. Strelau oraz badania 

J.D. Matarazzo: I.I. a zdobywane 
wykształcenie

Uczniowie znajdujący się 

na granicy normy

• Jednostki zaniedbane pedagogicznie
• Jednostki z parcjalnymi deficytami
• Jednostki o powolnym, ale prawidłowym 

przebiegu procesów intelektualnych

• Jednostki niepełnosprawne intelektualnie z 

b. dobrych środowisk społecznych

• Jednostki, które nie można zakwalifikować 

do żadnej z wymienionych grup

Ad. 4: 

Poziom rozwoju 

podstawowych zdolności 

szkolnych

• Poziom rozwoju percepcji 

wzrokowej, słuchowej

• Integracja wzrokowo-słuchowa
• Pamięć wzrokowo-słuchowa
• Pamięć logiczna i mechaniczna
• Płynność słowna
• Rozumienie słów

• Łatwość operowania liczbami
• Zdolność koncentracji uwagi, jej 

trwałość i podzielność

• Wyobraźnia
• Myślenie przyczynowo-logiczne
• Wnioskowanie indukcyjne, 

dedukcyjne, przez analogię

• Zdolność do abstrakcji

Ad. 5: Optymalna 

motywacja sukcesu

• Motyw a cel
Motyw – racja, powód, dla którego 

podejmujemy działanie

Cel – to, ku czemu zmierza nasze 

działanie

Motywacja – proces regulacji, który 

tak kieruje naszymi czynnościami, 
by osiągnąć zamierzony cel

Ad. 6: Cechy osobowości 

ucznia

• Silne zainteresowania szkolne
• Dojrzałość emocjonalna
• Stabilność emocjonalna
• Samokontrola, spokojne zachowanie 

się, rozwaga

• Odporność na zagrożenie
• Adekwatna samoocena, wiara we 

własne siły

• Dobre przystosowanie, uspołecznienie
• Dążenie do przyjęcia ogólnie uznanych 

wartości

• Sumienność, wytrwałość, 

systematyczność

• Aktywność szkolna
• Odpowiedzialność
• Samodzielność w pracy

Czynniki społeczno - 

środowiskowe

1) Korzystne postawy wychowawcze 

rodziców

2) Status ekonomiczno – społeczny 

rodziców

Ad. 1: Korzystne postawy 

wychowawcze rodziców

• kierowanie dzieckiem bez 

akcentowania swojej przewagi, 

• radzenie sobie z problemami 

wychowawczymi,

• stawianie dziecku zadań adekwatnych 

do możliwości, 

• zrównoważony stosunek emocjonalny 

do dziecka, 

• bliski kontakt emocjonalny z dzieckiem.

Ad. 2: Status ekonomiczno 

– społeczny rodziców

• wykształcenie rodziców, 
• życie kulturalne czynne i bierne 

rodziny,

• warunki bytowe
Badania L.J. Horwood, B.A. Darlow, 

N. Mogridge (2001)

Czynniki dydaktyczne

1) Rozwijanie zainteresowań uczniów,
2) Wzmacnianie korzystnych 

zachowań uczniów,

3) Wyrównywanie u uczniów braków 

programowych,

4) Odpowiednie przygotowanie przez 

nauczyciela lekcji i jej właściwa 

organizacja

Cechy osobowości 

nauczyciela

1) Odpowiedzialność, 

dokładność, sumienność, 

pomysłowość, wrażliwość na potrzeby ucznia,

2) Mądrość, 

trzeźwe myślenie, dojrzałość emocjonalna, 

brak uprzedzeń, uczynność, poczucie humoru, bogata 
wyobraźnia

3) Opanowanie, 

zrównoważenie, umiejętność łagodzenia 

sporów, cierpliwość, spokój, samokontrola emocjonalna,

4) Wnikliwość psychologiczna, 

empatia, łatwość 

nawiązywania kontaktu psychicznego z uczniem,

5) Pomoc 

udzielana uczniom, takt, ciepło, serdeczność,

6) Umiejętność podejmowania właściwych 

decyzji,

 energia, pewność siebie, umiejętność 

wywierania wpływu na ucznia.

Nie sprzyja sukcesom szkolnym 

tolerancja i konformizm nauczyciela