Nieruchomości
Wybrane przepisy z Kodeksu
Cywilnego
Nieruchomości
Wybrane przepisy z Kodeksu
Cywilnego
1. Nieruchomości
• Art. 46. § 1. Nieruchomościami są części
powierzchni ziemskiej stanowiące
odrębny przedmiot własności (grunty),
jak również budynki trwale z gruntem
związane lub części takich budynków,
jeżeli na mocy przepisów szczególnych
stanowią odrębny od gruntu przedmiot
własności.
• § 2. Prowadzenie ksiąg wieczystych
regulują odrębne przepisy.
• Art. 461. (21) Nieruchomościami
rolnymi (gruntami rolnymi) są
nieruchomości, które są lub mogą
być wykorzystywane do prowadzenia
działalności wytwórczej w rolnictwie
w zakresie produkcji roślinnej i
zwierzęcej, nie wyłączając produkcji
ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.
• Art. 48. Z zastrzeżeniem wyjątków
w ustawie przewidzianych, do części
składowych gruntu należą w
szczególności budynki i inne
urządzenia trwale z gruntem
związane, jak również drzewa i inne
rośliny od chwili zasadzenia lub
zasiania.
• Art. 49. Urządzenia służące do
doprowadzania lub odprowadzania
wody, pary, gazu, prądu
elektrycznego oraz inne urządzenia
podobne nie należą do części
składowych gruntu lub budynku,
jeżeli wchodzą w skład
przedsiębiorstwa lub zakładu
• Art. 50. Za części składowe
nieruchomości uważa się także
prawa związane z jej własnością.
2. Przedsiębiorstwo
• Art. 551. (22) Przedsiębiorstwo jest
zorganizowanym zespołem
składników niematerialnych i
materialnych przeznaczonym do
prowadzenia działalności
gospodarczej.
• Obejmuje ono w szczególności:
•
1)
oznaczenie indywidualizujące
przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione
części (nazwa przedsiębiorstwa);
•
2)
własność nieruchomości lub
ruchomości, w tym urządzeń, materiałów,
towarów i wyrobów, oraz inne prawa
rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
•
3)
prawa wynikające z umów najmu i
dzierżawy nieruchomości lub ruchomości
oraz prawa do korzystania z nieruchomości
lub ruchomości wynikające z innych
stosunków prawnych;
•
4)
wierzytelności, prawa z papierów
wartościowych i środki pieniężne;
•
5)
koncesje, licencje i zezwolenia;
•
6)
patenty i inne prawa własności
przemysłowej;
•
7)
majątkowe prawa autorskie i
majątkowe prawa pokrewne;
•
8)
tajemnice przedsiębiorstwa;
•
9)
księgi i dokumenty związane z
prowadzeniem działalności gospodarczej.
3. Gospodarstwo rolne
• Art. 553. (24) Za gospodarstwo
rolne uważa się grunty rolne wraz z
gruntami leśnymi, budynkami lub ich
częściami, urządzeniami i
inwentarzem, jeżeli stanowią lub
mogą stanowić zorganizowaną całość
gospodarczą, oraz prawami
związanymi z prowadzeniem
gospodarstwa rolnego.
• Art. 554. (25) Nabywca przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny
solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania
związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa
lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia
nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo
zachowania należytej staranności.
Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do
wartości nabytego przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa według stanu w chwili nabycia,
a według cen w chwili zaspokojenia
wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można
bez zgody wierzyciela wyłączyć ani
ograniczyć.
4. Prawo własności
• Art. 44. (19) Mieniem jest własność i inne
prawa majątkowe.
• Art. 441. (20) § 1. Własność i inne prawa
majątkowe, stanowiące mienie państwowe,
przysługują Skarbowi Państwa albo innym
państwowym osobom prawnym.
• § 2. Uprawnienia majątkowe Skarbu
Państwa względem państwowych osób
prawnych określają odrębne przepisy, w
szczególności regulujące ich ustrój
5. Prawo użytkowania
wieczystego
• Art. 235. § 1. (106) Budynki i inne urządzenia
wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub
gruncie należącym do jednostek samorządu
terytorialnego bądź ich związków przez
wieczystego użytkownika stanowią jego własność.
To samo dotyczy budynków i innych urządzeń,
które wieczysty użytkownik nabył zgodnie z
właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o
oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
• § 2. (107) Przysługująca wieczystemu
użytkownikowi własność budynków i urządzeń na
użytkowanym gruncie jest prawem związanym z
użytkowaniem wieczystym
6. Użytkowanie przez rolnicze
spółdzielnie produkcyjne
• Art. 271. (124) Użytkowanie gruntu
stanowiącego własność Skarbu
Państwa może być ustanowione na
rzecz rolniczej spółdzielni
produkcyjnej jako prawo terminowe
lub jako prawo bezterminowe. W
każdym razie użytkowanie takie
wygasa z chwilą likwidacji spółdzielni.
• Art. 272. § 1. (125) Jeżeli rolniczej spółdzielni
produkcyjnej zostaje przekazany do użytkowania
zabudowany grunt Skarbu Państwa, przekazanie
budynków i innych urządzeń może nastąpić albo
do użytkowania, albo na własność.
• § 2. (126) Budynki i inne urządzenia wzniesione
przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na
użytkowanym przez nią gruncie Skarbu Państwa
stanowią własność spółdzielni, chyba że w decyzji
o przekazaniu gruntu zostało zastrzeżone, iż mają
się stać własnością Skarbu Państwa.
• § 3. Odrębna własność budynków i innych
urządzeń, przewidziana w paragrafach
poprzedzających, jest prawem związanym z
użytkowaniem gruntu.
• Art. 273. (127) Jeżeli użytkowanie
gruntu Skarbu Państwa przez rolniczą
spółdzielnię produkcyjną wygasło,
budynki i inne urządzenia trwale z
gruntem związane i stanowiące
własność spółdzielni stają się
własnością Skarbu Państwa.
Spółdzielnia może żądać zapłaty
wartości tych budynków i urządzeń w
chwili wygaśnięcia użytkowania, chyba
że zostały wzniesione wbrew społeczno-
gospodarczemu przeznaczeniu gruntu.
• Art. 277. § 1. Jeżeli statut rolniczej
spółdzielni produkcyjnej lub umowa z
członkiem spółdzielni inaczej nie
postanawia, spółdzielnia nabywa z chwilą
przejęcia wniesionych przez członków
wkładów gruntowych ich użytkowanie.
• § 2. Do wniesienia wkładów gruntowych
nie stosuje się przepisów o obowiązku
zachowania formy aktu notarialnego przy
ustanowieniu użytkowania nieruchomości
• Art. 278. Statut rolniczej spółdzielni
produkcyjnej może postanawiać, że -
gdy wymaga tego prawidłowe
wykonanie zadań spółdzielni -
przysługuje jej uprawnienie do
zmiany przeznaczenia wkładów
gruntowych oraz uprawnienie do
naruszenia ich substancji albo jedno
z tych uprawnień.
• Art. 279. § 1. Budynki i inne
urządzenia wzniesione przez
rolniczą spółdzielnię produkcyjną
na gruncie stanowiącym wkład
gruntowy stają się jej
własnością. To samo dotyczy
drzew i innych roślin
zasadzonych lub zasianych przez
spółdzielnię.
• § 2. W razie wygaśnięcia użytkowania
gruntu działka, na której znajdują się
budynki lub urządzenia będące
własnością spółdzielni, może być
przez spółdzielnię przejęta na
własność za zapłatą wartości w chwili
wygaśnięcia użytkowania. Drzewa i
inne rośliny zasadzone lub zasiane
przez spółdzielnię stają się
własnością właściciela gruntu.
7. Służebności gruntowe
• Art. 285. § 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz
właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej)
prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel
nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym
zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że
właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w
możności dokonywania w stosunku do niej określonych
działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości
obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień,
które mu względem nieruchomości władnącej przysługują
na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności
(służebność gruntowa).
• § 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu
zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej
oznaczonej części.
• Art. 286. Na rzecz rolniczej spółdzielni
produkcyjnej można ustanowić służebność
gruntową bez względu na to, czy
spółdzielnia jest właścicielem gruntu.
• Art. 287. Zakres służebności gruntowej i
sposób jej wykonywania oznacza się, w
braku innych danych, według zasad
współżycia społecznego przy uwzględnieniu
zwyczajów miejscowych.
• Art. 288. Służebność gruntowa powinna
być wykonywana w taki sposób, żeby jak
najmniej utrudniała korzystanie z
nieruchomości obciążonej.
8. Posiadanie
• Art. 336. Posiadaczem rzeczy jest
zarówno ten, kto nią faktycznie
włada jak właściciel (posiadacz
samoistny), jak i ten, kto nią
faktycznie włada jak użytkownik,
zastawnik, najemca, dzierżawca lub
mający inne prawo, z którym łączy
się określone władztwo nad cudzą
rzeczą (posiadacz zależny
• Art. 337. Posiadacz samoistny nie traci
posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w
posiadanie zależne.
• Art. 338. Kto rzeczą faktycznie włada za kogo
innego, jest dzierżycielem.
• Art. 339. Domniemywa się, że ten, kto rzeczą
faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.
• Art. 340. Domniemywa się ciągłość posiadania.
Niemożność posiadania wywołana przez
przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.
• Art. 341. Domniemywa się, że posiadanie jest
zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to
dotyczy również posiadania przez poprzedniego
posiadacza.
• Art. 342. Nie wolno naruszać samowolnie
posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze.
• Art. 343. § 1. Posiadacz może zastosować obronę
konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie
posiadania.
• § 2. Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po
samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić
własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu
jednak stosować przy tym przemocy względem
osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu
niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może
natychmiast po samowolnym pozbawieniu go
posiadania zastosować niezbędną samopomoc w
celu przywrócenia stanu poprzedniego.
• § 3. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje
się odpowiednio do dzierżyciela.
9. Dzierżawa
• Art. 693. § 1. Przez umowę dzierżawy
wydzierżawiający zobowiązuje się oddać
dzierżawcy rzecz do używania i pobierania
pożytków przez czas oznaczony lub nie
oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się
płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.
• § 2. Czynsz może być zastrzeżony w
pieniądzach lub świadczeniach innego
rodzaju. Może być również oznaczony w
ułamkowej części pożytków.
• Art. 694. Do dzierżawy stosuje się odpowiednio
przepisy o najmie z zachowaniem przepisów
poniższych.
• Art. 695. § 1. (249) Dzierżawę zawartą na czas
dłuższy niż lat trzydzieści poczytuje się po upływie
tego terminu za zawartą na czas nie oznaczony.
• Art. 696. Dzierżawca powinien wykonywać swoje
prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej
gospodarki i nie może zmieniać przeznaczenia
przedmiotu dzierżawy bez zgody
wydzierżawiającego.
• Art. 697. Dzierżawca ma obowiązek dokonywania
napraw niezbędnych do zachowania przedmiotu
dzierżawy w stanie nie pogorszonym.
• Art. 698. § 1. Bez zgody
wydzierżawiającego dzierżawca nie
może oddawać przedmiotu dzierżawy
osobie trzeciej do bezpłatnego
używania ani go poddzierżawiać.
• § 2. W razie naruszenia powyższego
obowiązku wydzierżawiający może
dzierżawę wypowiedzieć bez
zachowania terminów wypowiedzenia
• Art. 704. W braku odmiennej umowy
dzierżawę gruntu rolnego można
wypowiedzieć na jeden rok naprzód na
koniec roku dzierżawnego, inną zaś
dzierżawę na sześć miesięcy naprzód przed
upływem roku dzierżawnego.
• Art. 705. Po zakończeniu dzierżawy
dzierżawca obowiązany jest, w braku
odmiennej umowy, zwrócić przedmiot
dzierżawy w takim stanie, w jakim powinien
się znajdować stosownie do przepisów o
wykonywaniu dzierżawy.
• Art. 706. Jeżeli przy zakończeniu dzierżawy
dzierżawca gruntu rolnego pozostawia zgodnie ze
swym obowiązkiem zasiewy, może on żądać zwrotu
poczynionych na te zasiewy nakładów o tyle, o ile
wbrew wymaganiom prawidłowej gospodarki nie
otrzymał odpowiednich zasiewów przy rozpoczęciu
dzierżawy.
• Art. 707. Jeżeli dzierżawa kończy się przed upływem
roku dzierżawnego, dzierżawca obowiązany jest
zapłacić czynsz w takim stosunku, w jakim pożytki,
które w tym roku pobrał lub mógł pobrać, pozostają
do pożytków z całego roku dzierżawnego.
• Art. 708. Przepisy działu niniejszego stosuje się
odpowiednio w wypadku, gdy osoba biorąca
nieruchomość rolną do używania i pobierania
pożytków nie jest obowiązana do uiszczania czynszu,
lecz tylko do ponoszenia podatków i innych ciężarów
związanych z własnością lub z posiadaniem gruntu
