Udar mózgu

nagle występujące objawy uszkodzenia 

mózgu

w postaci:



niedowładu



afazji czuciowej



afazji ruchowej



niedowidzenia



niedoczulicy



utraty przytomności 



bólu głowy, nudności, wymiotów

Udar mózgu



Jest on jednym z powikłań miażdżycy 
naczyń.



Objawy są wynikiem zaburzenia 
krążenia mózgowego.

Udar mózgu



niedokrwienny



krwotoczny / krwotok śródmózgowy, 
krwotok podpajęczynówkowy/

Udar mózgu

Przyczyny udaru niedokrwiennego:



otyłość



dieta bogata w tłuszcze zwierzęce



palenie tytoniu



alkoholizm



brak aktywności  fizycznej

Udar mózgu

Przyczyny udaru krwotocznego :



nadciśnienie tętnicze    



pęknięcie tętniaka, naczyniaka



uraz głowy 



skaza krwotoczna

Zalecenia żywieniowe



zaburzenia  świadomości  



zaburzenia  połykania /dysfagia/



niewydolność  oddechowa

Uniemożliwiają karmienie  chorego przez 

usta i prowadzą do niedożywienia.

 

Zalecenia żywieniowe



dieta płynna,  dokładnie zmiksowana 
podawana  przez   zgłębnik nosowo 
-żołądkowy



przygotowana z produktów naturalnych   



pokarm podawany do sondy za pomocą  
strzykawki o poj. 100 ml 



porcje pokarmowe o obj.300-500ml

lub



zbilansowana dieta przemysłowa  



może  być podawana z  użyciem pompy

Zalecenia żywieniowe



posiłki muszą być o odpowiedniej 
wartości kalorycznej i odżywczej, aby 
nie doszło do niedoborów 
pokarmowych i wyniszczenia 
organizmu.

Wartość  energetyczna 
diety

ustalana  indywidualnie w zależności 

od:



masy ciała pacjenta



kondycji  fizycznej



stanu zdrowia

Zapotrzebowanie 
kaloryczne

zazwyczaj  jest zwiększone ze względu 

na:



stany pobudzenia,



niepokoju,



bólu,



ograniczenia sprawności  ruchowej i



wzmożonego  wysiłku oddechowego, 
ruchowego

Zalecenia żywieniowe



Białko                               15 – 20 %  

energii 



Tłuszcze                          25 – 30 %  energii



Węglowodany              45  - 50 %  energii

 



objętość diety   1500 - 2500ml



1 ml pożywienia  -  1 kcal ( 4,2kJ)



minimum 4 posiłki dziennie 

      (co  3,5 - 4 godz.)



posiłki o temp. 37 ° C

Zalecenia żywieniowe

Pacjentom wyniszczonym:

podawać  6  posiłków :



3 w postaci zup z produktów naturalnych i



3 w postaci diet przemysłowych – 

wysokokalorycznych.

 
Pomiędzy posiłkami i po posiłkach:



bardzo małe porcje herbaty, wody 

przegotowanej, wody mineralnej 

niegazowanej, soków, mleka.

Zalecenia żywieniowe

W miarę poprawy stanu zdrowia:

-

chory świadomy, 

-

wydolny oddechowo, 

-

prawidłowe wydzielanie śliny, 

-

nie krztusi się 



przechodzi się na  żywienie doustne:

-

pokarmy papkowate - miksowane, najczęściej w 

postaci 

      gęstych zup.
-    małymi porcjami  ( przez rurkę, łyżeczką lub 

specjalnym dzbanuszkiem ) soki przecierowe o 

półpłynnej konsystencji

Zalecenia żywieniowe



następnie  potrawy przecierane, mielone,  łatwo 
strawne



do  posiłków można podawać  pieczywo pszenne, 
pokrojone w cienkie kromki,   posmarowane 
masłem, pastą z sera, ryb, mięsa, szynki, jaj



stopniowo wprowadza się do diety potrawy 

     o konsystencji stałej 



 dieta jak w profilaktyce udaru mózgu

Zalecenia żywieniowe



Płyny i elektrolity dożylnie w trakcie 
leczenia na zlecenie lekarza.

Zalecenia żywieniowe 

W późniejszym okresie – chory rehabilitowany:



 w przypadku kłopotów z poruszaniem się 

       (ograniczona aktywność fizyczna) 
       potrzebna jest mniejsza porcja energii, 
        aby nie spowodować nadwagi.



osoba z nadwagą  - dieta 1000-1500 kcal,   

      w zależności od stanu zdrowia i stopnia 

nadwagi.

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu



Niedopuszczanie do rozwoju 
miażdżycy.

Czynniki ryzyka miażdżycy:



otyłość



zaburzenia lipidowe / nadmiar LDL, TG/



nadciśnienie tętnicze



palenie tytoniu

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu

 



Masa ciała powinna być 
utrzymywana przez całe życie w 
granicach normy.

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu



Tłuszcze



zmniejszyć spożycie tłuszczów zwierzęcych

     Tłuszcze powinny stanowić do 25-30% energii 

z całodziennego pożywienia



NKT do 7 % energii



WNKT  6 - 10%  



omega -3 w rybach -> zmniejszają TG, hamują procesy 

krzepnięcia krwi  ryby 2-3 x tyg 

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu



ograniczyć: masło, śmietanę 



wykluczyć:  smalec, tłuste mięsa, wieprzowinę, 

wołowinę, kaczki, gęsi, tłuste wędliny, zabielacze 

do kawy, tłuste sery, twarde margaryny



 zalecane: kurczaki, cielęcinę, indyki.



zrezygnować ze smażenia i duszenia potraw z 

dodatkiem tłuszczu.

 

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu



Białko:



powinno sie wybierać produkty 
niskotłuszczowe



masło zastąpić miękkimi margarynami



białko jest źródłem aminokwasów [ tryptofan, 
fenyloalanina,  tyrozyna, kwas glutaminowy ] 

      rola w pracy OUN, ponieważ  powstają z 

nich neuroprzekaźniki  : SER, NA, A, Ach, DA

Żywienie w profilaktyce 
udaru mózgu



Węglowodany

      

ograniczyć:  sacharozę, fruktozę  

     - cukier, słodycze, wyroby  cukiernicze 

      wzrost TG i syntezy CH

.

Sól kuchenna 



ograniczyć ilość soli używanej do przyrządzania posiłków 

oraz spożycie produktów zawierających jej dużą ilość.



 zaleca się spożycie do 3 g soli na dobę ( ½ płaskiej 

łyżeczki do herbaty), wliczając w to sól z produktów 

spożywczych



posiłków nie powinno się dosalać 

      (50-70% sodu zawartego w diecie pochodzi z 

przetworzonych produktów spożywczych).



najwięcej soli zawierają wędliny ( konserwy, wędliny 

podrobowe), kiełbasy, sery żółte, produkty wędzone,

      ryby solone.

Sól kuchenna



zrezygnować z dań błyskawicznych (zupy w 

proszku) chipsów, chrupek, hamburgerów i 

sosu sojowego.



Uwaga ! gotowe mieszanki przyprawowe mogą 

zawierać dużo soli.



 sól zastąpić mieszankami ziołowymi (bazylia, 

estragon, majeranek).

 

Sól kuchenna



 nadmiar soli  nadmiar sodu 

       wzrost BP  udar mózgu

Warzywa i owoce



powinny stanowić podstawę diety



75 dag/dobę 



źródło  antyoksydantów: 

      
       witamina C, beta-karoten, flawonoidy, witamina  

E



 chronią naczynia mózgowe przed uszkodzeniem 

     / unieszkodliwiają wolne rodniki  tlenowe 

uszkadzające naczynia krwionośne i przyczyniające 
się do rozwoju miażdżycy i jej powikłań/

Warzywa i owoce



witamina C: cytrusy, truskawki, czarna 

porzeczka, brokuły, pomidory, papryka, natka 

pietruszki



beta - karoten: marchew, sałata, czerwona 

papryka, szpinak, brokuły, pomidor, morele, 

brzoskwinie.



witamina E: oleje roślinne (zwłaszcza olej 

słonecznikowy) , margaryny, kiełki, nasiona, 

orzechy, pełnoziarnisty chleb i płatki oraz 

awokado, brzoskwinie, brokuły.

Warzywa i owoce



 

flawonoidy i  izoprotenoidy znajdujące się w 

warzywach i   

       owocach      chronią przed zawałem oraz 
       udarem niedokrwiennym mózgu 
      / obniżają  BP, mają działanie p/krzepliwe /



 flawonoidy:  zielona herbata, czerwone wino, 
czarne jagody, aronia,  buraki czerwone, 
brokuły, soja, oliwki, czekolada, przyprawy-
majeranek, rozmaryn

Kwas foliowy



kwas foliowy , witaminy B 12.B6

      chronią przed nadmiarem homocysteiny, 

która wpływa na rozwój miażdżycy



ilość homocysteiny we krwi zmniejszają   
warzywa, owoce, produkty zbożowe, rośliny 
strączkowe.

Mikroelementy  K, Ca, Mg



wywierają korzystny wpływ na naczynia mózgowe

K : warzywa, orzechy, suszone owoce, ziemniaki, ryby, ryż 
 

-    reguluje  rytm serca, 
-    obniża BP, 

-

zmniejsza podatność naczyń mózgowych na 

uszkodzenia



za mała ilość potasu w diecie ~~> wzrost BP

Mikroelementy  K, Ca, Mg

Ca-  mleko i produkty mleczne. 



Tyle samo wapnia dostarczają produkty 

mleczne odtłuszczone i pełnotłuste.



Dziennie każda dorosła osoba, aby dostarczyć 

swojemu organizmowi odpowiednią ilość tego 

pierwiastka, powinna :

 



wypić 2 i ½ szklanki mleka, kefiru lub jogurtu 

oraz dodatkowo  zjeść 50 g białego sera.

Mikroelementy  K, Ca, Mg

Mg- pełnoziarniste produkty zbożowe, zielone 

warzywa,

          orzechy
 
-  obniża BP
-  wpływa korzystnie na pracę serca
-   zapobiega zlepianiu się płytek krwi.

Błonnik pokarmowy



szczególne znaczenie 

w obniżaniu poziomu 

cholesterolu 

ma jego 

frakcja rozpuszczalna w 

wodzie

, do której należą takie związki, jak 

pektyny i beta-glukany.  



pektyny

 : groch, soja, fasola, czarne porzeczki, 

marchew, dynia, banany, jabłka



 

beta- glukany 

:otręby, płatki owsiane

 

Ogólne zasady w 
profilaktyce udaru 
mózgu:



ograniczyć tłuszcze zwierzęce



ograniczyć   CH   w diecie



unikać soli



unikać słodyczy



zwiększyć spożycie  warzyw i owoców, roślin 

strączkowych



spożywać mleko, jego przetwory, z obniżoną 

zawartością tłuszczu



2-3 x tyg. ryby morskie



1 szklanka zielonej herbaty dziennie



zmienić styl życia – zwiększyć aktywność fizyczną, 

nie palić papierosów, unikać stresów

Choroba Parkinsona 



występuje u 1 % osób powyżej 65 r.ż



pierwsze objawy między 50-60r.ż



proces zwyrodnienia komórek nerwowych 
rozpoczyna się od neuronów wytwarzających 
DA



spadek liczby neuronów  niski poziom DA



hist-pat : wtręty cytoplazmatyczne w 
neuronach tzw. ciałka Lewy’ego

Choroba Parkinsona 
-etiologia



 Czynnik wywołujący zmiany zwyrodnieniowe nie 

został    wykryty. 



 Bierze się pod uwagę:

~ czynniki genetyczne 

~ neurotoksyny (tlenek węgla, mangan, 

neuroleptyki),    

        działające uszkadzająco na  komórki istoty czarnej 

~ czynniki infekcyjne ( Parkinsonizm pozapalny)

~ wielokrotne urazy

Choroba Parkinsona - 
objawy 



drżenie spoczynkowe dłoni



wzmożone napięcie mięśni (plastyczne  zwiększenie 

napięcia mięśniowego, twarz maskowata- brak 

mimiki twarzy) 



bóle i sztywność mięśni



spowolnienie i zubożenie ruchów 



trudności z  wykonywaniem ruchów precyzyjnych 



chód szurający, drobnymi kroczkami



brak fizjologicznych ruchów  (balansowania kończyn 

górnych) podczas chodzenia 



przodopochylenie tułowia (spowodowane znacznie 

wzmożonym napięciem mięśniowym



trudności w rozpoczęciu ruchów ( akinezja)



niestabilność postawy

Choroba Parkinsona - 
objawy 



propulsja (tendencja do padania do przodu)



retropulsja (ku tyłowi)



lateropulsja (w bok)



niewyraźna, cicha mowa



trudności w połykaniu (dysfagia)



rzadkie mruganie



spowolniony przebieg procesów psychicznych, 



osłabiona pamięć i zdolność przypominania. 



zmiana pisma- coraz mniejsze litery  (mikrografia)

Choroba Parkinsona - 
objawy 



objawy depresyjne



zaburzenia seksualne



ortostatyczne spadki  BP



objawy wegetatywne (ślinotok, łojotok, 

napadowe pocenie się)



zaburzenia termoregulacji – wzmożone pocenie 

się



zaparcia - z powodu uszkodzenia nerwów 

wpływających na czynność mięśni okrężnicy



zaburzenia w oddawaniu  i nietrzymanie moczu



łojotok skóry głowy, twarzy i szyi



wychudzenie

Choroba Parkinsona-
leczenie

I.

Farmakoterapia:



 leki hamujące rozkład dopaminy ( DA) w mózgu

        (np. Segan, Selerin, Jumex, Niar, Selenor, Selgin, Selgres), 

-

Nie stosować w trakcie lub bezpośrednio po posiłku – nasila

-

Ograniczyć w diecie produkty zawierające tyraminę –

przełom nadciśnieniowy



 leki naśladujące działanie dopaminy

        (np. Bromergon, Parlodel, Bromocorn,L-Dopa) 



leki naśladujące również atropinę i hamujące działanie

       tzw. aminokwasów pobudzających  (np.V iregyt-K, 

Amantix). 

Choroba Parkinsona-
leczenie

II.

Rehabilitacja i fizykoterapia



zmniejsza parkinsonizm w początkowym okresie 
choroby, 



korzystnie wpływa na stan psychiczny, 



ogranicza bóle towarzyszące chorobie, 



poprawia równowagę i chód, 



utrzymuje prawidłową sylwetkę ciała 



opóźnia wystąpienie zmian zwyrodnieniowych 
kręgosłupa

Choroba Parkinsona-
leczenie



ruch pomaga w zwalczaniu zaparć i jest potrzebny 
dla prawidłowego działania wielu narządów 
wewnętrznych



spośród metod fizykoterapeutycznych największe  
znaczenie mają :

-   zabiegi przeciwbólowe
     (jonoforezy ksylokainowe i hydrokortyzonowe),
-   zabiegi rozgrzewające (tzw. solux) 
-   masaże.

Choroba Parkinsona-
leczenie

III.

Metody neurochirurgiczne:



metody stereotaktyczne - niszczenie tkanki mózgowej, 

       niosą pewne ryzyko  wystąpienia zaburzeń 

neurologicznych, szczególnie przy obustronnej operacji



stymulacja elektryczna elektrodą wszczepioną do części 
mózgu zwanej wzgórzem, nie wiąże się z niszczeniem, 
lecz polega na czasowym zablokowaniu funkcji  
określonego miejsca,

       sposób leczenia  wysoko oceniany,
       poprawia stan ruchowy pacjenta, zmniejsza dyskinezy i 

wydłuża czas dobrej  sprawności

Choroba Parkinsona-
leczenie

III.

Metody neurochirurgiczne



przeszczepy płodowej istoty czarnej - przeszczep 
przeżywa i produkuje dopaminę w mózgu chorego,   
długotrwałe stosowanie leków przeciw odrzuceniu 
przeszczepu nie jest konieczne,   działanie na objawy 
ch .P. jest niekompletne, niektóre przypadki pacjentów 
operowanych    sugerują, że można uzyskać istotne 
dla chorego opóźnienie postępu choroby. 

Choroba Parkinsona-
leczenie

IV.

Dieta   jest uzupełnieniem leczenia objawowego.



  ma  istotny  wpływ na samopoczucie  chorego, 

         gdyż choroba Parkinsona wiąże się z zaburzeniami   
         funkcji  autonomicznych, takich jak:

 -  

zaparcia jako objaw zaburzeń żołądkowo-jelitowych, 

-   nadmierne wydzielanie śliny,
-   zaburzenia w oddawaniu moczu, 
-   niedociśnienie tętnicze, 
-   wzmożona potliwość skóry. 

Są to dolegliwości w których odpowiednia dieta może pomóc 

choremu.

Choroba Parkinsona-
leczenie



Lewodopa –aminokwas ulegający w organizmie 
przemianie do DA



Lewodopa wchłaniana jest z jelit i przenoszona 
przez barierę krew – mózg.



Chorzy leczeni preparatami lewodopy powinni 
spożywać mniej białek, ponieważ Lewodopa 
przenoszony jest tymi samymi drogami co inne 
obojętne aminokwasy  (leucyna, walina, 
izoleucyna, tyrozyna, tryptofan, fenyloalanina).

Choroba Parkinsona-
leczenie



Dieta bogatobiałkowa zawierająca dużo 
dużych, obojętnych aminokwasów 
przeszkadza lewodopie w dotarciu do mózgu:

     - hamuje wchłanianie się leku z przewodu 

pokarmowego

     - blokuje przechodzenie leku przez barierę 

krew –mózg

Choroba Parkinsona-
zalecenia           
                    

żywieniowe



w zaawansowanej fazie  ch. Parkinsona, kiedy   

     występują umiarkowane fluktuacje ruchowe 
     oraz chory przyjmuje preparaty  lewodopy
     ograniczamy  białko do 0,8 g/kg mc



kiedy pacjenci są oporni na działanie lewodopy  
i nasilają się fluktuacje ruchowe –  ograniczamy 
podaż białek do 10% rekomendowanej ilości, z 
wyjątkiem posiłku wieczornego ( powinien on 
dostarczyć resztę białka zalecanego normą 
żywienia ) poprawia to działanie lewodopy, 
funkcjonowanie chorego w ciągu dnia.

Choroba Parkinsona-
leczenie



Dieta ubogobiałkowa - wpływa na skuteczniejsze 
działanie leku, zmniejsza objawy chorobowe.

     
      Stężenie obojętnych aminokwasów zmniejsza 

dieta bogatowęglowodanowa poprzez zwiększone 
wydzielanie insuliny.



Nie stosować podczas posiłku lub po posiłku



Unikać produktów zawierających duże ilości pieprzu 
metystynowego



Dieta bogatobłonnikowa (nierozpuszczalny) 
poprawia biodostępność leku



Bób podwyższa stężenie leku we krwi( zawiera L-
dopę)

Choroba Parkinsona-
zalecenia

 

                              
żywieniowe



podobnie jak w innych chch. neurologicznych 

zwiększone zapotrzebowanie energetyczne



początkowo dieta nie odbiega od diety 

standardowej- szpitalnej tj. 25-30kcal/kg mc.



przy wystąpieniu dyskinez ruchowych 

zwiększamy podaż energii, aby zapobiec 

niedożywieniu



w przypadku pacjentów z niedowagą zwiększamy 

zawartość węglowodanów i  NNKT w diecie

.

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaparcia:

 -    zwiększyć objętość i zmniejszyć konsystencje stolca oraz 

usprawnić perystaltykę jelit

 

-

dieta lekkostrawna,  niskotłuszczowa, by spożyty pokarm 

długo nie zalegał w żołądku. 

-     picie dużej ilości płynów 6 -8 szkl./d. pamiętając o 

możliwości  zachłyśnięcia

 
-    zwiększamy błonnik pokarmowy, który zwiększa objętość 

spożywanego posiłku i pobudza odruchy żołądkowo-jelitowe. 

 

 

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaparcia

 -    

surowe warzywa i owoce zawierające dużo błonnika 

(marchew, kalafiory, brokuły, śliwki, morele, maliny, 

porzeczki) powinny wchodzić w skład  co najmniej dwóch 

posiłków dziennie

 -    ograniczamy produkty hamujące perystaltykę: biały ryż, 

mąkę ziemniaczaną, banany, białe pieczywo, ciasta

 -    można podawać laktulozę, herbatki przeczyszczające  
      (właściwości przeczyszczające ma również herbata 

czerwona)

 -    perystaltykę pobudzają ostrzejsze przyprawy, np.:  papryka, 

pieprz ,

       należy jednak zwracać uwagę na reakcję pacjenta (czy ma 

trudności w żuciu i połykaniu)

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaburzenia żołądkowo-jelitowe:

-

zaburzenia połykania, 

-

zgaga, 

-

nudności,

-

ból w nadbrzuszu,

-

zaparcia, 

-

nadmierne wydzielanie śliny

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaburzenia połykania (40 % 
chorych):

U chorych z chorobą Parkinsona zaburzone 
są wszystkie fazy aktu połykania, 
począwszy od żucia i formowania kęsa 
pokarmowego poprzez fazę gardłową aż 
do fazy przełykowej.

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Zaburzenia połykania 

-    nieprawidłowa koordynacja skurczów mięśni gardła, 

-

aspiracja pokarmu w okolicę nagłośni i głośni 

-

zaburzenie motoryki przełyku  wydłużenie czasu 

pasażu pokarmu, wsteczne  przesuwanie pokarmu w 

kierunku gardła   

-

bezobjawowe aspiracje pokarmu zarzucanego z 

zachyłków gruszkowatych    zachłystowe zapalenie 

płuc,

-

zaleganie tabletek i pokarmu w dołku nagłośniowym,

-

 refluks  żołądkowo-przełykowy i zespół poposiłkowy  z 

objawami wczesnej sytości   zmniejszenie 

przyjmowania pokarmów i utrata masy ciała.

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Zaburzenia połykania 

W  takim przypadku zalecane jest :



spożywanie przez chorych miękkich 
( półpłynnych, papkowatych ) pokarmów



posiłek powinien być podawany w 
umiarkowanej temperaturze, ale nie 
wystygnięty 

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaburzenia sercowo-naczyniowe:

     -  niedociśnienie ortostatyczne 
     -  często  występuje zaburzenie prawidłowego    
         24-godzinnego profilu ciśnienia tętniczego   
         krwi, np.: spadek ciśnienia krwi w czasie dnia 
         oraz wzrost ciśnienia krwi w nocy 
          natriureza  i poliuria  niedociśnienie 
         ortostatyczne w godzinach porannych.

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Pacjenci z niedociśnieniem wymagają :



5 - 7 szklanek płynów dziennie z dodatkiem soli.



zwiększenia spożycia soli do 10-20 g/dziennie 

      (wyrównanie gospodarki-wodno elektrolitowej).



Oznaczanie całodobowego wydalania sodu w moczu jest 

wskazane u chorych, u których leczenie niedociśnienia jest 

mało skuteczne. 

       Chorzy, u których wydalanie sodu wynosi poniżej 150 

mmol/24h wymagają dodatkowego jego podawania ( 2 g 

dziennie).

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaburzenia oddawania moczu

-  brak dopaminergicznych pobudzeń z istoty czarnej i  

          gałki bladej jest przyczyną nadaktywności mięśnia    

          wypieracza cewki

.

 

-

częste oddawanie moczu, 

-    naglące parcie na mocz, 
-    konieczność oddawania moczu w nocy 

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Zmniejszenie częstości oddawania 

moczu

można uzyskać przez :



 

ograniczenie ilości przyjmowanych płynów 

wieczorem

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Zaburzenia termoregulacji

Uszkodzenie odprowadzających współczulnych włókien 

cholinergicznych w chorobie Parkinsona, od których zależy 

wydzielanie potu, może być przyczyną zaburzeń potliwości, a 

uszkodzenie ośrodków termoregulacji w podwzgórzu przyczyną 

zaburzeń termoregulacji.

-     chorzy skarżą się na uczucie ciepła lub zimna 

       -     występują zaburzenia potliwości,
       -     zła tolerancja zarówno wysokich  jak i niskich  temperatur 

otoczenia

       -    wysoka temperatura otoczenia może spowodować 
             nadmierne pocenie się głowy i szyi,
       -    u chorych przebywających w niskiej temperaturze  

obserwowano   

             hipotermię

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Zaburzenia termoregulacji

-

w zaawansowanym okresie choroby  
występują    

     nagłe i bardzo intensywne zlewne poty. 



Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia 
z włączeniem leku dopaminergicznego.

Choroba Parkinsona-
zalecenia

      Zaburzenia termoregulacji



 Uczucie ciepła, zimna lub potliwość można regulować 

odpowiednią     temperaturą posiłku.

          uczucie ciepła   chłodniejszy napój /posiłek,
          uczucie zimna  posiłek  nieco cieplejszy..



Ciepło powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, rozluźnienie 

mięśni, a zimno skurcz.



Temperatura posiłku  nie może o wiele różnić się od temperatury 

ciała



 W racie wzmożonej potliwości należy zwiększyć podaż napojów.

Choroba Parkinsona-
zalecenia

Reasumując :

Właściwe odżywianie się jest podstawą 
dobrego zdrowia. 



Choroba Parkinsona prowadzi do gorszego 
odżywienia z powodu trudności w 
posługiwaniu się sztućcami, kłopotów z 
gryzieniem i połykaniem oraz występujących 
zaburzeń gastrologicznych.

Choroba Parkinsona-
zalecenia



Ogólne zasady prawidłowego żywienia :

-    spożywanie różnorodnych potraw, złożonych  z warzyw, owoców,  

ziaren, 

               jaj, ryb, drobiu i mięsa

        -     ograniczenie tłuszczów zwierzęcych, zastąpienie ich tłuszczami 

roślinnymi,

        -     używanie niskotłuszczowego mleka, ograniczanie masła i tłustych 

serów

        -     więcej pieczywa razowego i roślin strączkowych 

        -     utrzymywanie rozsądnej wagi ciała

-     osoby z chorobą Parkinsona, które najczęściej cierpią z powodu 

               spadków ciśnienia, nie muszą unikać soli

Choroba Parkinsona-
zalecenia



wskazane jest unikanie nadmiaru białka ( do 0,8 g/ kg 
m.c.). 



posiłki bogatobiałkowe znacznie osłabiają wchłanianie 
leków stosowanych w chorobie Parkinsona.



 zaleca się, aby leki parkinsonowskie zażywane były

       w ½ godzinnym odstępie od głównych posiłków.



  jeżeli nudności uniemożliwiają przyjęcie leków na czczo, 
   

       wystarcza niewielka ilość  jedzenia spożywanego razem 
       z lekiem, aby uniknąć tego problemu.

Choroba Parkinsona-
zalecenia



przyjmowanie co kilka dni preparatu 
wielowitaminowego jest wystarczające dla 
uzupełnienie ewentualnych niedoborów 
powstających na tle choroby Parkinsona



duże znaczenie w chorobie Parkinsona ma właściwa 
podaż wapnia

 



 głównym źródłem wapnia jest mleko i jego 
produkty.



 chorzy, ograniczający mleko i sery, mogą   

      doprowadzić do niedoboru wapnia

Choroba Parkinsona-
zalecenia



 

należy pamiętać o właściwym nawodnieniu   

organizmu 

          6 - 8 szklanek/dobę. 



  trzeba unikać kawy, która ma działanie   
odwadniające.

Padaczka



Przewlekła, napadowa, nawracająca 
choroba, której istotą jest podwyższona 
pobudliwość neuronów ośrodkowych, 
charakteryzująca się nieprawidłowymi 
reakcjami motorycznymi, zaburzeniami 
świadomości, oraz niekiedy nasilonymi 
reakcjami wegetatywnymi

Padaczka



 jest najczęstszym  przewlekłym schorzeniem 
OUN.



0,5 - 1 % populacji światowej cierpi na 
padaczkę

      ( w Polsce 400 000 osób).



65 %  zachorowań  przed 20 rż. 

 



 50%  przed 10 rż.

Klasyfikacja padaczki

1. 

napady ogniskowe



proste (bez utraty przytomności)

- z objawami motorycznymi
- z objawami sensorycznymi 
- z objawami autonomicznymi

Klasyfikacja padaczki



złożone (napady psychomotoryczne z 
utratą świadomości)

     

wtórnie uogólnione

Klasyfikacja padaczki

2. napady uogólnione



Grand-mal (napady toniczno-kloniczne)



Paetit-mal

- absence
- miokloniczne
- miokloniczno-astatyczne
- typu „Salaam”
-kloniczne
-toniczne 

Klasyfikacja padaczki

3.

stan padaczkowy



Jest to napad padaczkowy trwający dłużej niż 
30 min lub stan kolejno występujących po 
sobie napadów między którymi chory nie 
podejmuje należytych funkcji życiowych



Jest  stanem zagrażającym życiu

Padaczka - różnicowanie:



Zapalenie mózgu



Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych



Złamanie kości czaszki



Krwawienie podpajęczynówkowe



Krwiak podtwardówkowy



Niedotlenienie



Hipoglikemia



Zaburzenia elektrolitowe



Zatrucie ołowiem



 Hipertermia > 40 stC

 

Padaczka –leczenie:

Leki  I  rzutu



karbamazepina

 - napady częściowo proste i 

złożone  (15mg/kg mc/d)- nasila apetyt, sok 
grejpfrutowy nasila, kawa i herbata osłabiają



walproinian

- napady pierwotnie uogólnione i 

częściowo wtórnie uogólnione  (20-30mg/kg 
mc/d)



Zespół Westa- 

wigabatryna



Zespół Lennoxa-Gestauta-

topiramat

, 

felbamat

, 

lewetyracetam

Padaczka –leczenie:

Leki  II rzutu



Lamotrygina – posiłek obniża biodostępność 
leku



Wigabatryna



Okskabazepina



Topiramat



Gabapentyna-posiłek białkowy zwiększa 
biodostępność

Padaczka –leczenie:

Leki  III rzutu
 



Tiagabina



Zanisamid



Lewetriacetam

 

Padaczka –leczenie:

Leczenie niefarmakologiczne:



dieta ketogenna 



leki pomocnicze (acetazolamid i hormony 
nadnerczy - prednizon doustnie, tetrakozaktyd 
domięśniowo)

Leczenie neurochirurgiczne

Padaczka – dieta 
ketogenna



bogata w tłuszcze i uboga w węglowodany



 takie układanie posiłków w ciągu dnia, aby 
organizm wprowadzić w stan ketozy



głównym paliwem dla mózgu jest nie glukoza, 
ale ciała ketonowe. 

Padaczka – dieta 
ketogenna



mózg może odżywiać się w 70% ciałami 
ketonowymi, ale konieczne jest kontrolowanie 
ich ilości-  regularne badanie poziomu ciał 
ketonowych (w moczu)



dieta ketogennna stosowana jest w leczeniu 
padaczki jest od 1921 roku, choć do tej pory 
zdania na jej temat są podzielone. 

Padaczka – dieta 
ketogenna



jest jedną z możliwości - zwłaszcza przy 
lekoopornych odmianach padaczki u dzieci



w efekcie, u niektórych osób ( 40% ) następuje 
obniżenie ilości i zmniejszenie siły napadów 
padaczkowych. 



minusem diety ketogennej jest konieczność 
dokładnego przygotowywania posiłków. 

Padaczka – dieta 
ketogenna



pierwsze efekty skuteczności diety ketogennej 
widać po około 3 miesiącach jej stosowania



nie warto rezygnować z niej przed upływem 
półrocznego okresu



proces adaptacji do diety i zmian w 
przewodnictwie mózgu może bowiem nieco 
potrwać

Dziękuję za 

uwagę