Nadzór nad 

samorządem 

terytorialnym

Pojęcie nadzoru

  
 „Nadzór nad samorządem 

terytorialnym jest tą instytucją 
prawną, która w sposób bezpośredni 
decyduje o rzeczywistym zakresie 
swobody działania tego samorządu „

                                       B. Dolnicki

  „określone procedury dające 

odpowiednim organom państwowym, 
wyposażonym w stosowne 
kompetencje, prawo ustalenia stanu 
faktycznego, jak też korygowania 
działalności organu nadzorowanego” 

                               wg Trybunału 

Konstytucyjnego

Cele nadzoru

• Samodzielność podmiotów 

nadzorowanych

• Konieczność utrzymania jednolitości  

działania wszystkich elementów 
administracji publicznej

Funkcje nadzoru

• Funkcja strzeżenia prawa – strzeżenie 

legalności postępowania organów 
jednostek samorządu terytorialnego

• Funkcja ochronna i wspierająca -  

„nadzór prewencyjny”

Środki nadzoru

• Informacyjno – doradcze 
   
  -uniknięcie lub zminimalizowanie 

konieczności użycia represyjnych 
środków nadzoru przez samokorektę 
działań samorządu

• Korygujące 
  
   -uzależnienie ważności rozstrzygnięcia 

organu jednostki samorządu 

terytorialnego od jego zatwierdzenia, 

uzgodnienia lub zaopiniowania przez 

inny organ

   - wstrzymanie wykonania uchwały
   -stwierdzenie nieważności –

podstawowy środek nadzoru

   -zarządzanie zastępcze 

• Personalne
  
 -wewnętrzne – np. odwołanie zarządu 

przez radę powiatu lub sejmik 
województwa

   
-zewnętrzne – np. wezwanie rady 

powiatu bądź sejmiku województwa 
do zastosowania niezbędnych środków 
wobec zarządu, wniosek  do Prezesa 
Rady Ministrów o rozwiązanie zarządu

  Konstytucja RP art. 171 ust.1

  „Działalność samorządu 

terytorialnego podlega nadzorowi z 
punktu widzenia legalności”

 Ust.2
  
 „Organami nadzoru nad działalnością 

jednostek samorządu terytorialnego 
są Prezes Rady Ministrów i 
wojewodowie, a w zakresie spraw 
finansowych regionalne izby 
obrachunkowe”

• Prezes Rady Ministrów - nadzór w 

granicach i formach określonych w 
Konstytucji i ustawach

• Wojewoda – są mu przedłożone uchwały 

rady

• Izba Obrachunkowa – są jej przedstawiane 

uchwały  objęte zakresem nadzoru izby, 
wyłącznie sprawy finansowe

 Ust.3
 
 „Sejm, na wniosek Prezesa Rady 

Ministrów, może rozwiązać organ 
stanowiący samorządu 
terytorialnego, jeżeli organ ten 
rażąco narusza Konstytucję lub 
ustawę”

Nadzór nad samorządem 

gminnym

• Działalność gmin
• Działalność związków 

międzygminnych i porozumień

• Sfera zewnętrzna  działania organów 

– sprawy z zakresu administracji 
publicznej

• Sfera wewnętrzna – nadzór dotyczy 

działań prawnych

Bibliografia

• B. Dolnicki Nadzór nad samorządem 

terytorialnym, Katowice 1993

• Z. Niewiadomski, Samorząd 

Terytorialny w Konstytucji RP, 
Samorząd Terytorialny 3/2002

Dziękuję za 

uwagę!!