Slajd 1

KU JAKIM WARTOŚCIOM

WYCHOWYWAĆ

WSPÓŁCZEŚNIE?

JAKIE WARTOŚCI

ZAPROPONOWAĆ

WSPÓŁCZESNYM

LUDZIOM?

KTO MA DOKONYWAĆ

WYBORU TYCH WARTOŚCI?

Wartości aktualne

współcześnie



Jako szczególne wymagania

stające przed współczesnym

wychowawca i środowiskami

wychowawczymi oraz

teoretykami wychowania,

Wolfgang Brezinka uważa

wartości, które winny zaistnieć w

poszczególnych osobach, a przez

wychowanie mogłyby być one

nabywane i wychowywane.

Takie wartości aktualne

wyrażałyby się w postawach:



1) postawie otwarcia na świat i życie,

która w osobie ludzkiej wynika z

ufności i przekonania, że świat i życie

posiadają sens i wartość;



postawie aktywności

;



3) postawie realizmu przejawiającej się

w realistycznym rozumieniu świata i

siebie;



4) postawa naznaczona kulturą serca.

Jan Paweł II o wartościach

(społecznych) aktualnych i

ważnych w wychowaniu



praca



solidarność



miłość społeczna

, i wydaje się, że

zwłaszcza



wyobraźnia miłosierdzia

wartość pracy



Dzięki pracy dokonuje się pomnażanie dobra

wspólnego, stanowiącego dorobek narodu. Praca z tej

racji ma charakter

pozytywny, twórczy, wychowawczy

i zasługujący.

Jan Paweł II podkreślał, że przez pracę,

człowiek nie tylko przetwarza przyrodę, ale „poniekąd

bardziej staje się człowiekiem” (LE, nr 9).



Oczywiście tej wypowiedzi nie można jednak rozumieć

w sensie marksistowskim, gdzie praca była widziana

jako czynnik osobotwórczy. Praca nie jest autokreacją

nowego człowieka, lecz to konkretny człowiek przez

swój wysiłek i pracę, staje się pełniejszym i

wewnętrznie bogatszym człowiekiem. Praca chociaż

rozwija osobowość człowieka, ale nie jest przyczyną

jej powstania. Praca powinna służyć człowiekowi,

wraz z owocami, które w jej wyniku powstają.

wartość pracy (c.d.)



Dla wzmocnienia etosu pracy w społeczeństwie polskim,

papież wskazuje na potrzebę podjęcia działań

wielokierunkowych, złączonych m.in. ze

zintensyfikowaniem ekonomicznej motywacji pracy,

premiowaniem uczciwej pracy, wykształcenia,

umiejętności zawodowych, poczuciem więzi z zawodem

i miejscem pracy. W tym względzie zauważa papież

potrzebę humanizacji pracy, w sensie ochrony

pracownika i jego interesów, bezpieczeństwo pracy,

ochrona środowiska naturalnego, autentyczne

upodmiotowienie pracownika i włączenie go do

współodpowiedzialności za zakład pracy i cały region.

Takie zaś odrodzenie etyki pracy, powinno się

realizować nade wszystko poprzez rodzinę, gdyż to w

niej powstają najbardziej trwałe wzorce etyczne;

wartość pracy (c.d.)



Papież odrzucając ideę walki rewolucyjnej, opartej na przemocy fizycznej,

apelował o potrzebę dialogu, współdziałania i solidarności. Solidarność

pojmuje on zaś jako „sposób bytowania wielości ludzkiej, na przykład narodu,

w jedności, przy uszanowaniu wszystkich różnic, wszystkich odmienności,

jakie między ludźmi zachodzą. A więc jedność w wielości, a więc pluralizm”

(Gdynia – 11. VI. 1987 r.). Wpisuje się ta wartość w poczucie dobra

wspólnego Ojczyzny, która jest wspólnym dobrem społecznym, wymagającym

trudnej sztuki i umiejętności pozytywnego kompromisu i rezygnacji z

interesów tak jednostkowych, jak i grupowych. Istnieje solidarność

zawodowo-grupowa, ogólnospołeczna i międzynarodowa (SRS, nr 32, 38-39).



Szczególnie ważne słowa na temat

solidarności

, wypowiedział papież Jan

Paweł II podczas swojego pobytu dnia 12.06.1987 r. w Gdańsku-Zaspie.

Solidarność jako postawa moralna opiera się na dwu dopełniających się

płaszczyznach: naturalnej (związanej ze współzależnością) i nadprzyrodzonej

(chrześcijańskiej). Solidarność pomaga nam „dostrzec ‘drugiego’ – osobę, lud

czy naród – nie jako narzędzie, którego zdolność do pracy czy odporność

fizyczną można tanim kosztem wykorzystać, a potem, gdy przestaje być

użyteczny, odrzucić, ale jako ‘podobnego nam’, jako ‘pomoc’, czyniąc go na

równi z sobą uczestnikiem ‘uczty życia’, na którą Bóg zaprasza jednakowo

wszystkich ludzi”(SRS, nr 39);



b) solidarność



solidarność

. Papież odrzucając ideę walki rewolucyjnej, opartej na

przemocy fizycznej, apelował o potrzebę dialogu, współdziałania i

solidarności. Solidarność pojmuje on zaś jako „sposób bytowania

wielości ludzkiej, na przykład narodu, w jedności, przy uszanowaniu

wszystkich różnic, wszystkich odmienności, jakie między ludźmi

zachodzą. A więc jedność w wielości, a więc pluralizm” (Gdynia – 11. VI.

1987 r.). Wpisuje się ta wartość w poczucie dobra wspólnego Ojczyzny,

która jest wspólnym dobrem społecznym, wymagającym trudnej sztuki i

umiejętności pozytywnego kompromisu i rezygnacji z interesów tak

jednostkowych, jak i grupowych. Istnieje solidarność zawodowo-

grupowa, ogólnospołeczna i międzynarodowa (SRS, nr 32, 38-39).



Szczególnie ważne słowa na temat

solidarności

, wypowiedział papież Jan

Paweł II podczas swojego pobytu dnia 12.06.1987 r. w Gdańsku-Zaspie.

Solidarność jako postawa moralna opiera się na dwu dopełniających się

płaszczyznach: naturalnej (związanej ze współzależnością) i

nadprzyrodzonej (chrześcijańskiej). Solidarność pomaga nam „dostrzec

‘drugiego’ – osobę, lud czy naród – nie jako narzędzie, którego zdolność

do pracy czy odporność fizyczną można tanim kosztem wykorzystać, a

potem, gdy przestaje być użyteczny, odrzucić, ale jako ‘podobnego nam’,

jako ‘pomoc’, czyniąc go na równi z sobą uczestnikiem ‘uczty życia’, na

którą Bóg zaprasza jednakowo wszystkich ludzi”(SRS, nr 39);

miłość społeczna



podobnie jak w ogóle miłość, rodzi się i kształtuje się w

człowieku (i tym samym w społeczeństwie), ogarnia jego ciało i

duszę, serce i wolę, ale by była ludzka, musi objąć całą osobę w

jej całości fizycznej, psychicznej i duchowej. Drogą zaś

okazywania tej miłości jest człowiek. Zdaniem K. Wojtyły, jeszcze

z książki

Miłość i odpowiedzialność

, miłość nie jest dana

człowiekowi, jako coś gotowego, lecz jest ona zadaniem – jako

zadana człowiekowi twórczość. Miłość jest także powszechnym i

największym powołaniem człowieka i to ona nadaje też

ostateczne znaczenie życiu człowieka. Jak podkreślał Jan Paweł

II w

Homilii na Jasnej Górze z 13.06.1987 r.,

„człowiek nie może

być prawdziwie wolny, jak tylko przez miłość. Miłość Boga nade

wszystko i miłość ludzi: braci, bliźnich, rodaków”.



Mimo też, że ludzie mają różne oczekiwania, ostatecznie

oczekują oni miłości, „która nie jest słabością (…). Miłość jest

jedyną pewną siłą, jedynym źródłem życia, jedyną gwarancja

prawidłowego i sprawiedliwego współżycia społecznego”(DiM,

nr 14);

wyobraźnia

miłosierdzia



wyobraźnia miłosierdzia

. Tak utworzone

stwierdzenie, jako

wyobraźnia miłosierdzia

oznacza

w sumie pewną zdolność tworzenia nowatorskich

rozwiązań w dziedzinie pomocy innym ludziom, ze

szczególnym uwzględnieniem osób biednych i

cierpiących. Często tę

wyobraźnię

, utożsamia się z

wyobraźnią moralną

, rozumianą jako: „dyspozycja do

przewidywania następstw aktualnie podejmowanych

działań i brania za nie pełnej odpowiedzialności”.



Jest ona zatem z jednej strony pewną zdolnością

psychiczną, z drugiej zaś rezultatem namysłu

człowieka nad swoim postępowaniem w różnych

sytuacjach społecznych o charakterze moralnym.

wartość miłosierdzia

potrzeba „wyobraźni

miłosierdzia”



Jan Paweł II nie tylko zaznaczył się, jako

czciciel tajemnicy Bożego Miłosierdzia, ale

wydaje się, że podążając śladami zwłaszcza św.

Alberta Chmielowskiego (Brata Alberta)

odnowił i przybliżył współczesnym czasom

wartość miłosierdzia

i potrzebę specyficznej

wrażliwości na tę wartość w życiu społecznym,

którą określał „wyobraźnią miłosierdzia”.

Można chyba wyjść nawet od swoistej hipotezy,

że w nauczaniu Jana Pawła II, zdaje się

przewijać bardzo znamienny wątek optymizmu,

który wskazuje na

wychowanie wyobraźni

miłosierdzia

, jako drogę ratowania naszej

cywilizacji.

Papież Jan Paweł II najpełniej wyraził swoją interpretację „idei

miłosierdzia” w

Liście Apostolskim ‘Dives in misericordia’



Papież Jan Paweł II najpełniej wyraził swoją

interpretację „idei miłosierdzia” w

Liście Apostolskim

‘Dives in misericordia’

, ale z opisów bardziej

konkretnych i z genezy rozumienia tej wartości,

należałoby się odnieść nade wszystko do świadectwa

Brata Alberta – św. Alberta Chmielowskiego, o którym

to związku bardzo wydatnie świadczy napisany przez

Karola Wojtyłę dramat –

Brat naszego Boga

, w którym

czytamy:



„

Natrudziłeś się w każdym z nich.



Zmęczyłeś się śmiertelnie.



Wyniszczyli Cię –



To się nazywa miłosierdzie”.

Jak realizować

miłosierdzie?



W swoim

Liście na sto pięćdziesięciolecie

urodzin św. Brata Alberta

, Jan Paweł II

podkreślił, że ten Święty, „nie tylko służył

ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni

stali się żywą ikoną Chrystusa –

Ecce Homo



Pokazał on, jak trzeba czynić miłosierdzie.

Ukazał ponadto, iż kto chce prawdziwie czynić

miłosierdzie, musi sam stać się

‘bezinteresownym darem’ dla drugiego

człowieka. Służyć człowiekowi, według niego,

oznaczało dawanie siebie”.

Nieprawość i dobro w

ludzkim życiu



W wydanym na zakończenie Roku

Jubileuszowego – 2000 liście apostolskim, z

racji przeżywanego w Kościele Jubileuszu, Jan

Paweł II dokonał przeglądu najważniejszych

problemów, które nękają ludzkość tego okresu

historii. Opisuje tę sytuację, stwierdzając, że

świat wkracza w nowe tysiąclecie pełen

sprzeczności, jakie niesie z sobą rozwój

gospodarczy, kulturowy i techniczny, który

niewielu wybranym udostępnia ogromne

możliwości, natomiast innym każe żyć w

warunkach uwłaczających ludzkiej godności.

Jest to swoiste „misterium nieprawości”

(

misterium iniquitatis

Potrzeby współczesnego

świata



Zdaniem papieża, te „stare formy” ubóstwa

są jeszcze obecnie powiększane przez „nowe

formy”, które dotykają ludzi materialnie

zasobnych, a których ubóstwo wyraża się w

poczuciu bezsensu życia, w opuszczeniu, w

lęku, itp. W obliczu takiej sytuacji, papież

apeluje o kontynuację tradycji miłosierdzia,

która sięga swoją historią do dwu tysięcy lat,

zwracając jednocześnie uwagę na fakt, że

dzisiaj czynienie miłosierdzia wymaga

jeszcze większej inwencji twórczej.

Potrzeba

wyobraźni

miłosierdzia



Dlatego też potrzebna jest współcześnie –

wyobraźnia miłosierdzia

, której

przejawem będzie nie tylko skuteczność

pomocy, lecz zdolność bycia z bliźnim,

zdolność poświęcenia się dla cierpiącego

człowieka; po prostu, taka zdolność

solidaryzowania się z nim, aby okazany

mu gest pomocy, nie był odczuwany jako

poniżająca jałmużna, ale rzeczywiste

świadectwo braterskiej wspólnoty dóbr

Akty postawy

miłosierdzia



Opierając się na ewangelicznym scenariuszu

Przypowieści

o miłosiernym Samarytaninie (Łk 10, 30nn)

, papież

wskazywał na kolejne akty tej nowej postawy miłosierdzia:



- pierwszym jej aktem powinno być wrażliwe

spojrzenie, dostrzegające ludzką biedę, gdy taka zaistnieje

(ewangeliczny Samarytanin, na widok człowieka pobitego

przy drodze, „wzruszył się głęboko” (

Łk 10, 33

));



- następnie chodzi o wczucie się w sytuację człowieka

potrzebującego pomocy, niczym w swoją własną;



- z wrażliwego spojrzenia i wczucia się w sytuację

człowieka potrzebującego, rodzi się decyzja działania, a

więc świadczenie miłosierdzia, wyrażającego się w

konkretnym działaniu (ewangeliczny Samarytanin podszedł

do rannego, opatrzył mu rany, zalewając je oliwą i winem,

wsadził go na swoje bydlę, zawiózł do gospody i

pielęgnował go –

Łk 10, 34

Twarz drugiego to twarz

Chrystusa



Motywacją do takiego działania, powinna się

stawać kontemplacja osoby Jezusa, w Jego

twarzy – kontemplacja oblicza dobrego Ojca.

Twarz Boga pełnego dobroci i przebaczenia,

przemawia do wyobraźni człowieka, a przez

nią do sumienia i wrażliwości moralnej. Twarz

Chrystusa natomiast utożsamia się z twarzą

drugiego człowieka, w którym jest On obecny,

w myśl słów samego Chrystusa: „Cokolwiek

uczyniliście jednemu z tych braci moich

najmniejszych, Mnieście uczynili” (

Mt 25, 40

Wychowanie do

autentycznej miłości



Taka nowa „wyobraźnia teologiczna”, powinna znaleźć

swój wyraz w „wyobraźni antropologicznej”, ożywionej

miłością solidarną z bliźnimi.



Tak stajemy wobec pytania o skuteczność pomocy

potrzebującym, która nie tyle zależy od zastosowanych

technik, metod, czy nowoczesnych rozwiązań, lecz

nade wszystko zależy od zdolności okazania

autentycznej miłości

, przez świadczoną drugiemu

człowiekowi pomoc. Taka dopiero

autentyczna miłość

rodzi

nowego człowieka

, pobudza do aktywności i

przywraca nadzieję. Jest to jakby ponowne odczytanie

istoty współczesnej

pracy wychowawczej

, która jeśliby

była pozbawiona miłości, stanie się najwyżej dobrze

wykonanym rzemiosłem.

Doświadczenie wartości i wartościowania w konkretnej

pracy z innymi

i dla drugich w ramach

wychowania wyobraźni

milosierdzia



Podejmując obecnie problem

wychowania wyobraźni

miłosierdzia

chcemy wskazać na jeszcze jedna możliwą

drogę realizowania wychowania do wartości.



Warto dodać, ze najczęściej wskazuje się na trzy

stanowiska związane z rozumieniem

wyobraźni

miłosierdzia

, zresztą w ramach ogólnych rozważań nad

wyobraźnią w ogólności:



1) wyobraźnię traktuje się jako przedmiot

oddziaływań edukacyjnych i pojmuje się ją, jako cel do

osiągnięcia – także w ramach szkolnych wysiłków;



2) wyobraźnię traktuje się jako źródło inwencji

pedagogicznej. Jest ona niezbędna w projektowaniu

edukacji, jak też niezbędna zwłaszcza dla nauczycieli i

wychowawców;



3) w wyobraźni upatruje się źródło organizacyjnych

przemian oświaty i wychowania.

Kto i kiedy kształtuje

wyobraźnię miłosierdzia



Wskazywane natomiast i najczęściej

wymieniane zasady to:



- wyobraźnię u innych może kształtować

tylko ten, kto sam ma wyobraźnię, kto się

nią kieruje w swoim życiu i odwołuje się do

niej w nauczaniu i w wychowaniu;



- wyobraźnia jest przywoływana i

nieodzowna zwłaszcza w momentach

trudnych i kryzysowych;



- wyobraźnia kształtuje się w relacjach:

wychowawca – wychowanek.

Czym jest wyobraźnia?



Przeciwko teoriom o wrodzonej zdolności wyobraźni,

bardzo często podnosi się stwierdzenie, że jest to

swoista sprawność w nas, która nie zawsze jest w nas

obecna. Chodzi natomiast o to, aby ją rozumieć, jako

pewną zdolność człowieka do przewidywania następstw

aktualnie podejmowanych przez siebie działań i brania

za nie odpowiedzialności.



Ujawnia się ona zwłaszcza w różnych wymiarach

ludzkiego życia i jest obecna w codziennych relacjach

człowieka z innymi ludźmi. Jej obecność zapobiega

rutynie i schematyzmowi w działaniu, inspiruje do

zachowań innowacyjnych, podsuwa rozwiązania w

sytuacjach trudnych, uwrażliwia na krzywdę i

niesprawiedliwość, pozwala cierpliwie znosić przykre

zachowania innych.

Św. Brat Albert



Jest to zatem szczególna właściwość

człowieka – podmiotu i można ja

pojmować jako ważny składnik naszej

samoświadomości, bywa też traktowana

zresztą, jako antidotum na przejawy zła i

antywartości w świecie.



W tym względzie może nam posłużyć

przykład odkrywania drogi realizacji

wartości, jaką jest

wyobraźnia

miłosierdzia

przez samego Brata Alberta

Chmielowskiego:

Św. Brat Albert /c.d./



1) Brat Albert rozpoczynając pracę z ubogimi,

zauważył, że podczas prób umoralniania

podopiecznych, bardzo często wkraczał ktoś z nich ze

zgłoszeniem jego jeszcze bardziej podstawowej

potrzeby pożywienia, czy innych środków do życia. W

tym sensie Albert Chmielowski odkrywał, że potrzeby

biologiczne sa najbardziej podstawowe dla każdego

człowieka. Podtrzymując funkcje biologiczne, ratuje się

życie człowieka. W okresie zatem, gdy przyjmowanie do

schronisk było obwarowane rygorami i warunkami,

Brat Albert przyjmuje każdego i nabywał świadomości,

że nie może odmawiać ubogim tego, co niezbędne. W

przeciwnym razie on sam ponosiłby odpowiedzialność

za ewentualna śmierć bezdomnego;

Św. Brat Albert /c.d./



2) odkrywał, że skrajne warunki

bytowania ludzi, stają się zarzewiem

gniewu i buntu, oskarżając

społeczeństwo o pomnażanie liczby

przestępców przez odmawianie im

tego, co niezbędne do życia. W ten

sposób indywidualne historie i losy

ludzkie potrafił włączyć w szerszy

kontekst całego życia społecznego;

Św. Brat Albert /c.d./



3) dopiero po zatrzymaniu rozpędzonego koła nędzy

rozpoczynał się powolny proces „przystosowywania

ubogich do życia w społeczeństwie.



Dzisiaj taki wysiłek osobistego doświadczania pewnych

wartości i działania jest nieodzony i można jemu nadać

formułę słowna za Janem Pawłem II jako konieczność

przejścia od

człowieka – towaru

człowieka – twarzy.



W pracy wychowawczej należy uczyć się spojrzeć

innemu (drugiemu) w twarz, zobaczyć w nim

towarzysza życia na tej ziemi, na której wszyscy

jesteśmy „obcymi i przybyszami” (

1P 2, 11



Jeśli nie potrafimy zmienić naszego stylu życia i

mentalności, jeśli zabraknie nam

wyobraźni

miłosierdzia

grożą nam wielokrotnie wymieniane przez

papieża bożki władzy, bogactwa i sukcesu.

Bł. Matka Teresa z

Kalkuty



Matka Teresa z Kalkuty, w książce

Radość

kochania

, tak wyraża powagę tej sytuacji w jakiej

się codziennie znajdujemy: „Miłosierdzie i miłość

zaczyna się dzisiaj. Dzisiaj ktoś cierpi, dzisiaj ktoś

jest na ulicy, dzisiaj ktoś jest głodny. Nasza praca

zaczyna się dzisiaj. Wczoraj przeminęło. Jutro

jeszcze nie przyszło. Mamy tylko dzisiaj, by

rozpoznać Jezusa, kochać Go, służyć Mu,

nakarmić, przyodziać, przyjąć Go pod swój dach.

Nie czekaj na jutro. Jeżeli nie nakarmimy

głodnych dzisiaj, jutro już ich nie będzie”.

Podstawowa zasada

pedagogiczna



I takie jest brzmienie

podstawowej

zasady pedagogicznej

, ważnej

zwłaszcza w odniesieniu do wychowania

do wartości, która stwierdza, że

człowiek najlepiej się wychowuje, gdy

sam może działać na rzecz określonych

wartości w grupach młodzieżowych, w

harcerstwie, w rodzinie, w parafiach i w

zespołach wychowawczych

Document Outline