STEROWANIE 

ZACHOWANIEM POPRZEZ 

KSZTAŁTOWANIE 

ŚRODOWISKA 

FIZYCZNEGO I 

SPOŁECZNEGO

 

 

Praktyczne cele psychologii 
środowiskowej i architektury 



zaspokajanie potrzeb ludzkich 



w  sensie  fizjologicznym  (sen,  jedzenie, 
odpoczynek itp.),



w sensie psychologicznym (por. Maslow)

 

 

Architektura jest formą 
ujawniania postaw a 
jednocześnie czynnikiem 
pośredniczącym w powstawaniu 
i trwaniu postaw 



otoczenie powinno kształtować pozytywne 

postawy stając się dzięki temu „dobrą 

architekturą” 



„dobra architektura” poprzez swoje elementy 

rozwija procesy poznawcze, wzbudza 

pozytywne stany emocjonalne, kształtuje 

pożądane relacje interpersonalne 

 

 

Różnorodność wpływu przestrzeni 
na człowieka wg E.T. Halla: 



Determinanty infrakulturowe 
percepcji przestrzeni (odnoszą się do 
instynktownych zachowań i reakcji 
człowieka na otoczenie) 



Każdy  człowiek  ma  pewne  wzorce 
reagowania  na  otoczenie,  które  nie  są 
zależne  od  doświadczenia  (np.  lęk 
wysokości, percepcja faktury itp.),

 

 



determinanty prekulturowe – są 
związane z fizjologicznymi 
mechanizmami zachowania się 
kontrolującymi zachowanie się 
jednostki w danym momencie życia 
(przede wszystkim chodzi tutaj o 
odbiór otoczenia za pomocą 
poszczególnych zmysłów); 

 

 



Odbiór przestrzeni architektonicznej 
błędnie ograniczany jest do zmysłów 
wzroku i słuchu



ludzie zachowują się inaczej w 
gładkich przeszklonych 
pomieszczeniach aniżeli w 
chropowatych 

 

 



determinanty mikrokulturowe 
związane przede wszystkim z 
następującymi aspektami 



przestrzeń o stałych cechach 



w kulturze euroamerykańskiej każdy budynek 
mieszkalny ma wydzielone przestrzenie z 
przeznaczeniem do określonych funkcji 



taki współczesny układ wnętrza mieszkalnego 
pojawił się dopiero na początku XIX w. – wcześniej 
przyjmuje się, że nie istniała „specjalizacja” 
przestrzenna 

 

 



Jesteśmy 

związani 

z 

kulturowymi 

wyznacznikami  przestrzeni  o  stałych 
cechach:



a. 

zuniformizowany 

rozkład 

miast 

amerykańskich  prowadzi  do  wyobcowania  u 
ludzi  starszych,  którzy  w  większym  stopniu 
przyzwyczajeni  byli  do  planów  miast 
typowych dla krajów europejskich,



b. Gigantyczne korki w Tokio?

 

 



przestrzeń o zmiennych cechach 



pojęcie  to  wiąże  się  z  badaniami  H.  Osmonda, 
który zauważył, że niektóre rodzaje przestrzeni 
(poczekalnie, 

toalety) 

sprzyjają 

podtrzymywaniu  dystansu  pomiędzy  ludźmi, 
inne (kawianie) wręcz przeciwnie,



poszczególne  rodzaje  przestrzeni  nazwał 
przestrzenią 

społeczno-ucieczkową 

oraz 

społecznie-przyciągającą, 

 

 



pożądana jest równowaga pomiędzy 
cechami ucieczkowymi a 
przyciągającymi, 



przestrzeń o stałych cechach w innej 
kulturze  może  być  traktowana  jako 
przestrzeń o zmiennych cechach (np. 
dom japoński)

 

 



przestrzeń  nieformalna  –  dystans  jaki 

wytwarza 

się 

na 

gruncie 

kulturowo 

zdeterminowanych  wewnętrznych  wzorów 

przestrzeni



Dlaczego akurat przy stole



w 

środowisku 

naturalnym 

grupy 

nieformalne 

i 

spotkaniowe 

przyjmują 

najczęściej  organizację  kołową,  która 

zapewnia  możliwość  kontaktowania  się 

twarzą w twarz

 

 

Zmiany przestrzenne a 
zmiany zachowań 



Zmiany w cechach terytorium, w 
którym przebywa człowiek prowadzą 
do zmian we wzorach zachowań 



Zależność ta jest jednak dwustronna 

 

 

Wpływ przestrzeni na zmiany 
zachowania na przykładzie 
projektowania biur 



Pejzaż biurowy (czyli biuro z otwartą 
przestrzenią): 



pojedyncze pomieszczenie 
zajmowane przez więcej niż 40 osób 



brak ścianek działowych 

 

 

zalety organizacyjne: 



giętkość organizacyjna i 
reorganizacyjna 



szybka komunikacja oraz łatwiejsza 
wymiana informacji 



zapewnia 

poczucie 

jawności 

i 

pewności petentom,

 

 

zalety przestrzenne 



znaczne wykorzystanie przestrzeni 
(w tradycyjnych biurach korytarze i 
duże przestrzenie są 
niewykorzystane), 



57% wykorzystania przestrzeni w 
biurze tradycyjnym w stosunku do 83 
w pejzażu biurowym 

 

 

zalety psychosocjologiczne 



możliwość bezpośredniego kontaktu, 
co powinno sprzyjać kooperatywnym 
zachowaniom, 



możliwość 

pojawienia 

się 

mechanizmów samokontroli,



zwiększony  dopływ  informacji  może 
sprzyjać zainteresowaniu pracą 

 

 

zalety ergonomiczne 



są bardziej sprzyjające warunki 
oświetleniowe i akustyczne 
(aczkolwiek badania na to 
wskazujące są mało 
reprezentatywne) ???

 

 

Jak wpływają otwarte biura na 
nasze zachowania: 



przeciwdziałają rozluźnieniu się dyscypliny 
pracy, 



zwiększają  potrzebę  fizycznej  terytorialności, 
która  nie  może  być  zaspokojona,  co  z  kolei 
prowadzi do wzrostu niepewności,



następuje  zanik  symboli  statusu,  co  może 
sprzyjać  obniżeniu  morale  pracowników  i  w 
konsekwencji 

zmniejszeniu 

efektywności 

pracy,

 

 

Czy na pewno chcesz 
pracować w biurze otwartym?

 

 

Różnorodność psychologiczna 
a architektoniczna 



ze  względu  na  małą  różnorodność 
bodźców 

mieszkańcy 

osiedli 

mieszkaniowych  (przede  wszystkim 
typowa  wielka  płyta)  nie  identyfikują 
się z terytorium na którym mieszkają,



u ludzi o dużym zapotrzebowaniu na 
stymulację architektoniczną osiedla 
traktowane są jako „sypialnia” 

 

 

Wewnętrzne reakcje emocjonalne na 
czynniki środowiska architektonicznego



emocjonalne reakcje przyjemności a 

zachowania typu „unikanie-zbliżanie” 



zwiększanie uczucia przyjemności 

powoduje wzrost zachowań typu 

„zbliżanie”, 



zależność tą wyraźnie widać na 

przykładzie miejsc wyraźnie 

generujących pozytywne uczucia: 

 

 

ŚRODOWISKO

ZMIENNE JAKOŚCI 

SENSORYCZNYCH, ZAWARTOŚĆ 

INFORMACYJNA

OSOBOWOŚĆ

-ZAPOTRZEBOWANIE NA 
STYMULACJE,

-TEMPERAMENT,

PIERWOTNE REAKCJE EMOCJONALNE:

- PRZYJEMNOŚĆ        - POBUDZENIE               -DOMINACJA

ZACHOWANIE

-UNIKANIE ZBLIŻEŃ,

-INNE WERBALNE I NIEWRBALNE WSKAŹNIKI 
PREFERENCJI

 

 



Zbyt przyjemna atmosfera nie 
zawsze jest pożądana,



krzesła Larsena 



Czasami celowo tworzy się 
przestrzeń społecznie ucieczkową

 

 

Terminale lotnicze



krzesła ustawione są rzędach bez 
możliwości przestawienia ich 



celem takiego projektowania 
przestrzeni jest zmuszenie ludzi do 
opuszczenia obszarów oczekiwania i 
skierowanie do takich miejsc jak np. 
kawiarnie itp. 

 

 



ekstremalnie  wysoki  lub  niski  poziom 
pobudzenia powoduje reakcje unikania



Dalekie ekspedycje naukowe...



poziom pobudzenia zależy jednak zarówno 
od 

cech 

sytuacji 

zewnętrznej 

(np. 

złożoność  środowiska,  ilość  informacji)  jak 
również  cech  wewnętrznych  (lęk,  wpływ 
alkoholu itp.), 

 

 



długotrwała deprywacja sensoryczna 
wywołuje tendencję do unikania lub 
wycofywania się 



fenomen miast polega w znacznej 
mierze na wykorzystywaniu 
różnorodności wrażeń 

 

 

Osobowościowe i sytuacyjne korelaty 
reakcji emocjonalnych na czynniki 
środowiska



introwertycy 



preferują wnętrza o ciemniejszej kolorystyce, 
harmonijnie zaprojektowane, uspokajające, 



poszukują pomieszczeń ze słabiej 
zaznaczonymi granicami 



poszukują  miejsc  dających  im  poczucie 
bezpieczeństwa  i  możliwość  odcięcia  się  od 
otoczenia,



preferują budynki o niesymetrycznym ogólnym 
kształcie i spadzistym dachu 

 

 



ekstrawertycy 



preferują wnętrza w kolorach jasnych 



o wyraźnie zaznaczonej symetrii, 
pochyłych ścianach 



lubią wnętrza z pewnym stopniem 
chaosu 

 

 

Zalecenie R.G. Alena: 



napięcia psychologiczne mogą 
wynikać z: 



niestatycznej kompozycji 
architektonicznej 



wprowadzania kontrastowych kolorów 



podkreślania form narożnikowych 



eksponowania nieznanych elementów w 
nieznanym otoczeniu 

 

 



stan relaksacji i przyjemności 

możemy osiągnąć poprzez:



 wprowadzanie do pomieszczeń znanych 

i lubianych elementów (np. kwiaty),



umożliwienie swobody poruszania się 



zachowanie porządku otoczenia 



stosowanie płynnych form przestrzeni 

(łagodne światło) 



stosowanie muzyki 

 

 

Muzyka w pracy 



Muzyka jest ejdnym z czynników 
najsilniej generujących stany 
emocjonalne,



Już w starożytności większość prac 
była rytmizowana w takt muzyki,



Stwierdzono wzrost wydajności kobiet 
pracujących w pewnej fabryce z 6,2% 
do 11,3%

 

 

Muzyka w pracy



Zapobiega przed nudą,



Wyróżnia się:



Muzykę przemysłową,



Tło muzyczne,



Muzyka przemysłowa może być tłem 
muzycznym, ale zależność odwrotna nie 
istnieje

 

 

Muzyka w pracy



Muzyka przemysłowa nie jest 

nadawana przez cały czas,



Muzyka przemysłowa jest niewskazana 

w pracy wymagającej skupienia i 

wysiłku psychicznego,



O ile tło muzyczne z reguły tworzą 

dźwięki „anonimowe” o tyle muzyka 

przemysłowa opiera się na 

standardach muzycznych

 

 

Architektura szpitali i innych 
instytucji ochrony zdrowia



Zbyt duże „zwiększeni” techniki 

powoduje większą izolację,



Wieloosobowe sale utrzymują tendencję 

do tworzenia dystansu,



Świetlice, korytarze – zmniejszają 

dystans



Tworzenie instytucji tego typu w 

istniejących dworkach itp. bardzo często 

ogranicza możliwość przestrzenioterapii

 

 



Duże znaczenie okien z widokiem na 
zewnątrz,