Hormony anaboliczne i
kataboliczne i witaminy
Hormony anaboliczne i
kataboliczne i witaminy
Hormon wzrostu
Hormon wzrostu (somatotropina) jest
produkowany przez przysadkę mózgową przez
całe życie człowieka.
Hormon ten jest odpowiedzialny za proces
wzrastania dzieci, jak również odgrywa istotną
rolę w licznych procesach metabolicznych u
ludzi dorosłych.
Hormon wzrostu
Po raz pierwszy wyizolowany
został w 1956 roku, jego strukturę
poznano w roku 1972. W 1985
roku zaczęto produkować
biosyntetyczny hormon wzrostu
dzięki wykorzystaniu technik
inżynierii genetycznej.
Hormon wzrostu
Rola fizjologiczna hormonu wzrostu:
• pobudza wzrost u dzieci ( współdziałając z
hormonami kory nadnerczy, tarczycy, płciowymi)
• wywiera wpływ na gospodarkę białkową,
tłuszczową i węglowodanową organizmu.
• wpływa na wytwarzanie somatomedyn (IGF)
odpowiedzialnych za efekt anaboliczny
Hormon wzrostu
• Pobudza przyswajanie aminokwasów i
zwiększa syntezę białka
• Powoduje rozrost wielu narządów i tkanek
(serca, wątroby, nerek)
• Zwiększa przyswajanie PO
4-
, Na, K, Cl, pobudza
tworzenie tkanki kostnej i chrzęstnej,
wytwarzanie kolagenu, odkładanie Ca w
kościach, przyspiesza ich wzrost
• Wzmaga lipolizę i zużycie kwasów
tłuszczowych
• Hamuje zużycie glukozy bezpośrednio,
pośrednio zwiększa syntezę insuliny
Regulacja wydzielania
Wzrost wydzielania powodują:
• aminokwasy: arginina
• hormony tarczycy
• ↓ glukoza, ↓ WKT
• pobudzenie układu adrenergicznego,
dopaminergicznego, serotoninergicznego
• wysiłek fizyczny
• urazy
• głodzenie
Biosyntetyczny hormon
wzrostu
Biosyntetyczny hormon wzrostu jest w
100% identyczny z ludzkim i
wykorzystywany jest w leczeniu
• karłowatości przysadkowej
• zespół Tunera
• przewlekła niewydolność nerek
• w leczeniu odleżyn, poparzeń, złamań
kości
• Preparaty: Genotropin, Norditropin
Hormony płciowe
Androgeny
• są to
• działaniu
fizjologicznie
występujące u meżczyzn, jak i w małych
stężeniach u kobiet.
• Do androgenów wytwarzanych w jądrach
należą:
•
•
(DHT)
•
Mechanizm działania
Sterydy anaboliczne działają
poprzez aktywowanie
receptorów androgenowych
obecnych na powierzchni błon
komórkowych komórek.
Fizjologiczne działanie
androgenów:
• kształtowanie męskich narządów
płciowych w życiu płodowym
• wykształcanie się wtórnych cech
płciowych (budowa ciała, głos, typ
owłosienia itp.)
• wpływ na
• wpływ anaboliczny (zwiększenie
masy mięśniowej itp.)
Efekty anaboliczne
androgenów
• wzmożona synteza
• wzrost tempa przyrostu masy, siły i
wytrzymałości
• wzrost aptetytu
• wzrost tempa przyrostu kości
• zwiększona produkcja
Zastosowanie
• przyspieszanie rozwoju płciowego chłopców, u
których zaczyna się on zdecydowanie za późno
• stymulowanie wzrostu apetytu i masy ciała u
wyniszczonych pacjentów
• forma nielegalnego chemicznego dopingu
w zakresie: kuturystyki, podnoszenia ciężarów, wielu
konkurencji lekooatletycznych (biegu, skoku w dal
itd.), konkurencji pływackich i kolarstwa.
W połowie lat 90. XX w. władze Międzynarodowego
Komitetu Olimpijskiego całkowicie zabroniły
stosowania w oficjalnym sporcie sterydów
anabolicznych
Działania niepożądane
produkty metabolizmu sterydów
anabolicznych mają uboczne działanie
poprzez aktywowanie
, co powoduje
nieporządane efekty, takie jak:
• nienaturalny rozrost piersi zarówno u kobiet
jak i u mężczyzn
• spadek popędu seksualnego u mężczyzn i
jego sztuczny wzrost u kobiet
• przyspieszone starzenie się niektórych
tkanek (kości)
Hormony płciowe żeńskie
Rola estrogenów
•Odpowiedzialny za rozwój żeńskich
narządów rozrodczych,reguluje cykl
płciowy i ma wpływ na zachowanie
seksualne,rozrost błony śluzowej
macicy.
•Efekt metaboliczny:
- zmniejszają resorbcję kości
- modyfikują poziom białek
- zwiększają kszepliwość krwi
- obniżają LDL, TG
Rola progesteronu
• utrzymanie ciąży
-lepsze ukrwienie i zwiększenie masy macicy
-osłabienie pobudliwości i kurczliwości
•Działanie metaboliczne
-podwyższa temp. ciała
-polepsza pamięć wzrokową
-powoduje zmniejszenie tolerancji glukozy
-zwiększa odkładanie trójglicerydów
-ryzyko wystąpienia powikłań zakrzepowo-
zatorowych
-aktywność androgenna progestagenów
wynika z ich zdolności wiązania z
receptorem androgenowym
Zastosowanie hormonów płciowych
•Pierwotny hipogonadyzm
•HTZ
•Antykoncepcja
•Trądzik
•Nadmierne owłosienie
•Endometrioza
•Zaburzenia miesiączkowania
Wskazania do HTZ
•przedwczesne wygaśnięcie
funkcji
jajników
• menopauza
•usunięcie jajników
Korzyści HTZ
•zapobiega objawom
menopauzy
zmiany atroficzne pochwy
uderzenia gorąca
•hamuje proces osteoporozy
•zmniejsza ryzyko
wystąpienia
choroby wieńcowej
zaburzeń pamięci
choroby Alzhaimera
Ryzyko HTZ
•Niedoczynność przysadki gdy
stosowana u młodych dziewcząt
•Nowotwory endometrium
(zapobiega stosowanie
progesteronu)
•Nudności, wymioty
•Wrażliwość piersi
•Migrenowe bóle głowy
•Zaburzenia zakrzepowe
•Hipertrójglicerydemia
•Nadciśnienie
Antykoncepcja hormonalna
Rodzje:
• Preparay łączone estrogen-progesteron
• Preparaty progesteronowe
-implanty zawierające norgestrel (czas 5lat)
-injekcje octanu medroksyprogesteronu (3 mies)
• tabl. po stosunku do 72godz (konjugowane
estogeny, preparaty łączone, gestageny,
antagoniści progesteronu)
Preparay łączone estrogen-
progesteron
I, II i III - fazowe
Mechanizmy antykoncepcji
•Hamowanie wydzielania LH
przez składnidk
progestagenny
•Hamowanie wydzielania FSH
przez estrogen
•Hamownie owulacji
•Działanie na endometrium
uniemożliwiające zapłodnienie
i implantacje zarodka
Działania niepożądane środków
antykoncepcyjnych
•Powikłania zakrzepowe (zawał
serca, udar, zatory płucne,
zakrzepy żylne)
•Rak sutka
•Nudności
•Bóle głowy, depresje
•Nasilenie pigmentacji skóry
•Starsze preparaty z dużą dawką
getagenów wyw. cechy
androgenizacji
Hormony tarczycy
Tyroksyna i trójjodotyronina pobudza:
• podstawową przemianę materii
• procesy utleniania w tkankach
• rozpad tłuszczów do kwasów tłuszczowych
i glicerolu, wzmagają utleniane WKT
• wzmaga wchłanianie glukozy z przewodu
pokarmowego i jej zużycie przez komórki
• rozpad białek
• wpływ na metabolizm Ca, P, Mg, K
• pracę serca
• diurezę
• termogenezę
Zastosowanie hormonów
tarczycy
•Wole proste
•Niedoczyność tarczycy
•Nowotwory tarczycy
Leczenie zaczynamy od
najmniejszej dawki
Działania niepożądane hormonów
tarczycy
•Tachykardia
•Zaburzenia rytmu seca
•Nasilenie dusznicy bolesnej
•Wzrost cisnienia
•Biegunki
•Bóle głowy
Leki przeciwtarczycowe
•Tioamidy
pochodne imidazolu
pochodne tiouracylu
-Nadchlorany
-Związki litu
Pochodne imidazolu-
tiamazol,karbimazol
•Mechanizm działania
•Hamują syntezę hormonów
tarczycy
Terapię zaczynamy od pełnej
dawki 30-60mg/dobę
stopniowo zmniejszając
Działania niepożądane
tiamazolu,karbimazolu
•Agranulocytoza
•Niedokrwistość aplastyczna
•Neutropenia
•Eozynofilia
•Działanie hepato i nefrotoksyczne
•Miopatia
•Toczeń układowy
•Niedoczynność tarczycy
Podczas leczenia konieczna jest kontrola
poziomu hormonów tarczycy oraz
morfologia
Pochodne tiouracylu-
propylotiouracyl
•Mechanizm działania
Hamowanie syntezy hormonów tarczycy
•Działania niepożdane
Agranulocytoza,
Małopłytkowość
Działanie hepato i nefrotoksyczne
Niedoczynność tarczycy
Inne leki przeciwtarczycowe
•Nadchloran potasu
Hamuje wychwyt jodu przez tarczycę
Działania niepożądane: objawy
dyspeptyczne, anemia aplastyczna
•Węglan litu
Hamuje uwalnianie hormonów tarczycy
Działania niepożądane:nudności bóle
głowy
Leki te stosujemy gdy są
przeciwskazania do innych leków
przeciwtarczycowych
Witaminy
Witaminy
• Niezbędne do prawidłowego
funkcjonowania organizmu
• Wiele z nich ma właściwości lecznicze
• Objawy niedoboru poszczególnych
witamin – hipowitaminoza, a braku –
awitaminoza
• Działanie toksyczne witamin –
hiperwitaminoza (dotyczy wit.: A, D, E, K
-rozpuszczalnych w tłuszczach)
Witamina A
• Wit. A1 (retinol, akseroftol) wit. A2 (3-
dehydroretinol)
• Występowanie: tran, wątroba, jaja,
masło, mleko, marchew, pomidory itd.
• Rola biologiczna: „witamina ochronna
nabłonka”, synteza rodopsyny,
pobudzenie wzrostu młodych
organizmów, udział w syntezie
hormonów kory nadnerczy i
przemianach hormonów steroidowych
Hipowitaminoza Vit. A
• Ślepota zmierzchowa
• Kseroftalmia i keratomalacja
• Nadmierne łuszczenie się naskórka
• Utrudnione gojenie się ran
• Sprzyja stanom zapalnym oskrzeli oraz
tworzeniu się kamieni żółciowych i
moczowych
• Zmniejszenie odporności
• Zrzeszotnienie kości i zanik dentyny
Hiperwitaminoza Vit. A
• Żółtoczerwone zabarwienie skóry
• Utrata włosów
• Świąd skóry
• Zwiększona pobudliwość nerwowa
• Utrata łaknienia
• Zwyrodnienie narządów miąższowych
Witamina D
• Wit, D3 (cholekalcyferol) – powstaje w
skórze pod wpływem UV, Wit. D2
(ergokalcyferol)
• Aktywny metabolit – 1,25(OH)2 D
• Leczenie wit. D i jej aktywnymi
metabolitami wymaga monitorowania
stężenia wapnia, fosforanów i
fosfatazy alkalicznej we krwi
Witamina D
• Wskazania: krzywica u dzieci
• Osteomalacja u dorosłych
• Niedoczynność przytarczyc
• Osteoporoza
Podawać łącznie z preparatami wapnia!
Przedawkowanie zespół
hiperkalcemiczny
Witamina E
• Chemicznie – tokoferole
• Występowanie: oleje z kiełkujących ziaren,
niewielkie ilości w tranie i tłuszczach
roślinnych
• Witamina płodności – jej niedobór lub brak
powoduje u samic poronienia, a u samców
zahamowanie spermiogenezy, niezależnie od
płci – zaniki mięśniowe, zaburzenia ukrwienia
tkanek i ogniska martwicy w narządach
miąższowych oraz uszkodzenia naczyń
włosowatych i niedokrwistość.
Witamina K
• Naftochinony, wyodrębnione z zielonych
części roślin (wit. K1 – fitochinon) i z
gnijących ryb (wit. K2 – menachinon).
Synetyczna wit. K3 – menadion
• Wit. K2 syntetyzują bakterie jelitowe
• Witaminy te są niezbędne do
wytworzenia czynników krzepnięcia w
wątrobie, mają właściwości utleniająco-
redukujące
Witamina K
• Hipowitaminoza: skaza krwotoczna
(hipoprotrombinemia)
• Hiperwitaminoza: zakrzepica, hemoliza,
uszkodzenie nerek i wątroby oraz
powiększenie śledziony
• Zastosowanie wit. K: zwalczanie
hipoprotrombinemii, zapobieganie
krwawieniom u noworodków, przy
przedawkowaniu leków
przeciwzakrzepowych (antywitamin K)
Witaminy grupy B
Wit. B1 (tiamina, aneuryna) i pirofosforan
tiaminy (kokarboksylaza) – zastosowanie w
leczeniu zapaleń nerwów obwodowych,
niedowładach mięśni szkieletowych oraz
wspomagająco w cukrzycy i niewydolności
krążenia poalkoholowej
• Hipowitaminoza – choroba beri-beri, dotyczą
układu nerwowego i układu krążenia
Wit. B2 (ryboflawina, laktoflawina)
• Zastosowanie: zaćma, stany zapalne skóry i
błon śluzowych oraz w niedokrwistości
Witaminy grupy B (c.d.)
Wit. B3 (kwas pantotenowy)
• Zastosowanie: stany zapalne błon śluzowych,
nerwów obwodowych i w atonii jelit
Wit. B6 (pirydoksyna, adermina)
• Zastosowanie: w dermatologii – oraz w leczeniu
niedokrwistości, leukopenii i agranulocytozy
Wit. B12 (kobalamina)
• Zastosowanie: w hematologii (niedokrwistości)
neurologii, w gastrologii (zapalenie błony
śluzowej żołądka), w leczeniu półpaśca
Witamina C
• Kwas askorbinowy – udział w
reakcjach redox, w oddychaniu
tkankowym, w wielu procesach
metabolicznych
• Zastosowanie: w profilaktyce i
leczeniu szkorbutu i chorób
zakaźnych, niedokrwistości, chorób
alergicznych, przebarwień skóry i
próchnicy u dzieci
Inne witaminy
• Wit. P (rutyna) – związki flawonowe, stosowane
w nadmiernej przepuszczalności naczyń
włosowatych i wspomagająco w NT i miażdżycy
• Wit. PP (amid kwasu nikotynowego) – stosowana
w chorobach naczyń, skóry i błon śluzowych oraz
OUN
• Wit. H (biotyna) – zastosowanie w dermatologii
• Kwas foliowy – leczenie niedokrwistości,
zaburzeń jelitowych i chorób skóry
• Wit. Q (ubichinon) – do stosowania
profilaktycznego i leczniczego w NT, dusznicy
bolesnej, jako leczenie uzupełniające w cukrzycy
i miażdżycy (wchłania się w obecności
tłuszczów)