DZIEDZICTWO KULTUROWE
DZIEDZICTWO KULTUROWE
KONWENCJA HASKA 1
Historia ochrony dóbr kultury sięga co najmniej
średniowiecza. Czasy średniowiecznej potęgi Kościoła
katolickiego przyniosły pierwsze formalne restrykcje w
tej mierze, ograniczone co prawda jedynie do budowli i
przedmiotów o charakterze kultowym.
Obowiązującą tylko lokalnie nietykalność kościołów i
klasztorów w czasie wojny, proklamował papież Urban II
w 1095r. na obszarze całego świata katolickiego.
Długoszowy opis sądu papieskiego w sporze pomiędzy
Polakami i Czechami nakazującego zwrot zrabowanego
w katedrze gnieźnieńskiej relikwii świętych rzeźb,
naczyń i dzwonów jest opisem stosowania prawa.
Urban II uzasadnił restrykcje następująco: nie godzi się
w żadnej wojnie ograbiać kościołów Bożych z ich
świętości. Wojny wolno wypowiadać ludziom, a nie
przedmiotom związanych z niebem i kultem.
KONWENCJA HASKA 2
Objęcie dóbr kultury narodowej ochroną prawną -
konwencja dotycząca praw i zwyczajów
wojny lądowej,
-
konwencja dotycząca bombardowania przez
siły morskie.
Najważniejszym dokumentem dotyczącym
problematyki ochrony dóbr kultury stała się
jednak dopiero konwencja haska z 14 maja 1954r.
Jednym z najbardziej znaczących czynników
narodowotwórczych jest kultura. Ogromne
znaczenie dla integracji narodowej posiadają
dobra kultury.
KONWENCJA HASKA 3
W rozumieniu konwencji haskiej dobra kultury to przede
wszystkim:
-
dobra ruchome lub nieruchome które mają wielką
wagę dla dziedzictwa kulturalnego narodu, np.
zabytki architektury sztuki lub historii, stanowiska
archeologiczne, zespoły, budowle mające
znaczenie historyczne lub artystyczne, dzieła
sztuki, rękopisy, książki, zbiory naukowe, zbiory
książek, archiwaliów lub reprodukcji
-
gmachy, których zasadniczym przeznaczeniem
jest przechowywanie lub wystawianie dóbr
kulturalnych ruchomych np. muzea, wielkie
biblioteki, składnice,
-
ośrodki obejmujące znaczną liczbę dóbr kultury,
zwane ośrodkami zabytkowymi.
KONWENCJA HASKA 4
Konwencję haską uzupełnił regulamin
wykonawczy, który wprowadził Międzynarodowy
Rejestr Dóbr Kulturalnych objętych ochroną
specjalną.
Państwa członkowie EWG dnia 19 grudnia 1954r.
podpisały Europejski Układ Kulturalny,
zobowiązując się do traktowania każdego
przedmiotu o wartości kulturowej jako części
wspólnego dziedzictwa europejskiego i do
zabezpieczania go przed zniszczeniem.
Kolejnym dokumentem prawa międzynarodowego
w zakresie ochrony dóbr kultury stała się
konwencja o ochronie światowego dziedzictwa
kulturowego i naturalnego podpisana w Paryżu 16
listopada 1972r.
KONWENCJA HASKA 5
Wprowadziła ona do prawa międzynarodowego określenia:
dziedzictwo kulturalne i dziedzictwo naturalne.
W myśl konwencji definicja dziedzictwa kulturowego stwierdza, iż
w jego skład wchodzą:
-
zabytki, dzieła architektury, dzieła monumentalnej rzeźby i
malarstwa, elementy i budowle o charakterze
archeologicznym, napisy, groty i zgrupowania tych
elementów mające wyjątkową wartość z punktu widzenia
historii, sztuki oraz nauki danego
kraju, narodu
-
zespoły budowli oddzielnych lub tworzących pewną całość,
które ze względu na swoją architekturę, jednolitość lub
zespolenie z krajobrazem mają wyjątkową wartość z punktu
widzenia historii, sztuki i nauki,
-
miejsca zabytkowe; dzieła człowieka lub wspólne dzieła
człowieka i przyrody, strefy, stanowiska archeologiczne
mające wartość z punktu widzenia historycznego,
etnologicznego, antropologicznego.
UNESCO
Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty,
Nauki i Kultury (UNESCO) powstała w 1945r.
Organizacja za cel stawia utrzymanie pokoju i
bezpieczeństwa międzynarodowego poprzez
podejmowanie różnorodnych działań zmierzających do
budowania i umacniania więzi kulturalnych miedzy
państwami członkowskimi (174 państwa).
Siedzibą UNESCO jest Paryż.
W 1972r UNESCO uchwaliła Konwencję w sprawie
ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i
naturalnego, ratyfikowany przez Polskę w 1976r.
Konwencji towarzyszy systematycznie poszerzana Lista
Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego.
LISTA OBIEKTÓW UNESCO
W POLSCE
Lista światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego ludzkości. Obiekty w
Polsce :
1978 – Stare Miasto w Krakowie
1978 -
Zabytkowa kopalnia soli w Wieliczce
1979 -
Były Nazistowski Niemiecki Obóz Koncentracyjny i Zagłady
Auschwitz-Birkenau
1979 -
Białowieski Park Narodowy - (wspólnie z Białorusią)
1980 -
Stare Miasto w Warszawie
1992 -
Stare Miasto w Zamościu - przykład renesansowej zabudowy
miejskiej
1997 -
Średniowieczny zespół miejski Torunia
1997 -
Zamek Krzyżacki w Malborku
1999 -
Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół
architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy z XVII w.
2001 -
Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy
2003 -
Drewniane kościoły południowej Małopolski i Podkarpacia -
Binarowa, Blizne, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa
2004 -
Park Mużakowski nad rzeką Nysą (wspólnie z Niemcami)
2006 -
Hala Stulecia (Hala Ludowa) we Wrocławiu
Pamięć świata
W 1992r. UNESCO ustanowiło
specjalny program „Pamięć świata”
Celem jego jest ochrona
dokumentalnego (papierowych
dokumentów) dorobku ludzkości.
W 1997r. na wzór Listy Światowego
dziedzictwa kulturalnego utworzono
Listę Pamięci Świata, obejmującą
obecnie 91 dokumentów.
Listę Pamięci Świata w Polsce
O obrotach sfer niebieskich.
Archiwum Ringelbluma (archiwum getta
warszawskiego).
Rękopisy Fryderyka Chopina.
Akt konfederacji warszawskiej z 1573r.
Drewniane tablice z tekstem 21
postulatów sformułowanych przez
robotników strajkujących w Stoczni
Gdańskiej w sierpniu 1980r.