Stan przestrzegania praw
osób starszych w Polsce.
Mirosław Wróblewski
dyrektor Zespołu Prawa Konstytucyjnego
i Międzynarodowego
Kraków, dnia 24 kwietnia 2009 r.
Stan przestrzegania praw
osób starszych w Polsce.
Mirosław Wróblewski
dyrektor Zespołu Prawa Konstytucyjnego
i Międzynarodowego
Kraków, dnia 24 kwietnia 2009 r.
Zasada równego
Zasada równego
traktowania
traktowania
zakaz dyskryminacji
zakaz dyskryminacji
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy
mają prawo do równego traktowania przez
mają prawo do równego traktowania przez
władze publiczne.
władze publiczne.
Nikt nie może być dyskryminowany w życiu
Nikt nie może być dyskryminowany w życiu
politycznym, społecznym lub gospodarczym
politycznym, społecznym lub gospodarczym
z jakiejkolwiek przyczyny
z jakiejkolwiek przyczyny
(art. 32 Konstytucji)
(art. 32 Konstytucji)
Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży
Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży
przestrzegania wolności i praw człowieka
przestrzegania wolności i praw człowieka
obywatela określonych w Konstytucji oraz
obywatela określonych w Konstytucji oraz
w innych aktach normatywnych
w innych aktach normatywnych
(art. 208 ust. 1 Konstytucji)
(art. 208 ust. 1 Konstytucji)
Każda dyskryminacja
Każda dyskryminacja
stanowi pogwałcenie
stanowi pogwałcenie
fundamentalnej
fundamentalnej
zasady równości
zasady równości
między ludźmi
między ludźmi
W dobie kryzysu
demograficznego
konkretnym i palącym
problemem, wyraźnie
podnoszonym już na
poziomie całej Europy,
jest dyskryminacja ze
względu na podeszły wiek,
który definiuje się jako
przekraczający 50 lat
Czy w Polsce występuje
ageizm?
Czy w Polsce występuje ageizm?
Czy osoby w starszym wieku są gorzej
Czy osoby w starszym wieku są gorzej
traktowane przez prawo?
traktowane przez prawo?
Czy istniejące normy prawne stanowią,
Czy istniejące normy prawne stanowią,
bądź potencjalnie mogą stanowić,
bądź potencjalnie mogą stanowić,
zagrożenie dla zaspokajania potrzeb
zagrożenie dla zaspokajania potrzeb
przez osoby starsze; są źródłem barier
przez osoby starsze; są źródłem barier
w dostępie do ważnych dóbr
w dostępie do ważnych dóbr
i wartości lub nie przyczyniają się
i wartości lub nie przyczyniają się
należycie do znoszenia ograniczeń, na
należycie do znoszenia ograniczeń, na
jakie napotykają seniorzy?
jakie napotykają seniorzy?
Czy w Polsce występuje ageizm?
Czy i jakie inne niż normy prawne
Czy i jakie inne niż normy prawne
ograniczenia w realizacji szerokiego
ograniczenia w realizacji szerokiego
katalogu praw obywatelskich
katalogu praw obywatelskich
napotykają osoby starsze?
napotykają osoby starsze?
Co w sytuacji polskich seniorów jest
Co w sytuacji polskich seniorów jest
najbardziej niepokojące?
najbardziej niepokojące?
Autorzy:
dr hab. Barbara Szatur-Jaworska –
Przewodnicząca Zespołu
profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, Polskie
Towarzystwo Gerontologiczne
dr hab. Piotr Błędowski –
profesor nadzwyczajny Szkoły
Głównej Handlowej w Warszawie, Polskie Towarzystwo
Gerontologiczne
dr hab. Małgorzata Halicka –
profesor nadzwyczajny
Uniwersytetu w Białymstoku, Polskie Towarzystwo
Gerontologiczne
dr Piotr Szukalski –
Uniwersytet Łódzki
dr hab. Elżbieta Trafiałek –
profesor nadzwyczajny
Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego w Kielcach,
Polskie Towarzystwo Gerontologiczne
Konsultacja merytoryczna:
prof. dr hab. Brunon Synak
– profesor zwyczajny
Uniwersytetu Gdańskiego, Polskie Towarzystwo
Gerontologiczne
Obszary analizy i oceny
Obszary analizy i oceny
Praca
Praca
Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenie
Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenie
społeczne – ryzyko starości i niezdolności do
społeczne – ryzyko starości i niezdolności do
pracy
pracy
Ubezpieczenia społeczne – ryzyko
Ubezpieczenia społeczne – ryzyko
niesamodzielności
niesamodzielności
Ochrona zdrowia
Ochrona zdrowia
Rodzina
Rodzina
Przemoc i nadużycia wobec osób starszych
Przemoc i nadużycia wobec osób starszych
Pomoc społeczna
Pomoc społeczna
Społeczne uczestnictwo
Społeczne uczestnictwo
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
DIAGNOZA
DIAGNOZA
Najbardziej niepokojące zjawiska związane z
sytuacją prawną występują w dziedzinie
ubezpieczeń społecznych – emerytalno-
rentowych, pielęgnacyjnych, w ochronie
zdrowia oraz w rozwiązywaniu problemów
przemocy w rodzinie.
Zjawiska niepokojące, które wynikają nie tyle z
regulacji prawnych, co z praktyki życia
społecznego, obserwujemy na rynku pracy, na
rynku dóbr konsumpcyjnych i usług, w
funkcjonowaniu pomocy społecznej, w
dziedzinie społecznego uczestnictwa seniorów.
Prawa osób
Prawa osób
starszych
starszych
w ocenie ekspertów
w ocenie ekspertów
Seniorzy w Polsce
Seniorzy w Polsce
Przeciętne dalsze trwanie życia osób w wieku 60 lat:
Przeciętne dalsze trwanie życia osób w wieku 60 lat:
mężczyźni – 17,7 lat, kobiety – 22,9 lat
mężczyźni – 17,7 lat, kobiety – 22,9 lat
Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym (60/65+) w
Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym (60/65+) w
2007 r. – 6 082 tys. (16% populacji Polski)
2007 r. – 6 082 tys. (16% populacji Polski)
Relacja liczby ludności w wieku poprodukcyjnym do
Relacja liczby ludności w wieku poprodukcyjnym do
liczby ludności w wieku produkcyjnym (18-59/64) w
liczby ludności w wieku produkcyjnym (18-59/64) w
2007 r. – 24,6:100
2007 r. – 24,6:100
Prognoza ludności (liczba ludności 60/65+):
Prognoza ludności (liczba ludności 60/65+):
2020 r. – 8 366 tys. (22,1%); 2035 r. – 9 622 tys.
2020 r. – 8 366 tys. (22,1%); 2035 r. – 9 622 tys.
(26,5%)
(26,5%)
Prognoza ludności (relacja ludności 60/65 do 18-
Prognoza ludności (relacja ludności 60/65 do 18-
59/64):
59/64):
2020 r.- 37,2:100; 2035 r. – 46,3:100
2020 r.- 37,2:100; 2035 r. – 46,3:100
Obszary analizy i oceny
Obszary analizy i oceny
Praca
Praca
Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenie
Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenie
społeczne – ryzyko starości i niezdolności do
społeczne – ryzyko starości i niezdolności do
pracy
pracy
Ubezpieczenia społeczne – ryzyko
Ubezpieczenia społeczne – ryzyko
niesamodzielności
niesamodzielności
Ochrona zdrowia
Ochrona zdrowia
Rodzina
Rodzina
Przemoc i nadużycia wobec osób starszych
Przemoc i nadużycia wobec osób starszych
Pomoc społeczna
Pomoc społeczna
Społeczne uczestnictwo
Społeczne uczestnictwo
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
Praca – elementy diagnozy
Praca – elementy diagnozy
Polskie prawo po roku 2004 w pełni zabezpiecza
Polskie prawo po roku 2004 w pełni zabezpiecza
prawa osób starszych na rynku pracy
prawa osób starszych na rynku pracy
Można postawić tezę, że obecnie chroni wręcz
Można postawić tezę, że obecnie chroni wręcz
nadmiernie – wprowadzenie czteroletniego okresu
nadmiernie – wprowadzenie czteroletniego okresu
ochronnego przed osiągnięciem praw emerytalnych
ochronnego przed osiągnięciem praw emerytalnych
zniechęca nierzadko do zatrudniania starszych osób
zniechęca nierzadko do zatrudniania starszych osób
Problemem jest brak przeświadczenia, że to nie
Problemem jest brak przeświadczenia, że to nie
kryterium wieku, lecz jakość pracy powinna być
kryterium wieku, lecz jakość pracy powinna być
wyłączną przesłanką pozostawania w zatrudnieniu
wyłączną przesłanką pozostawania w zatrudnieniu
(por. dotychczasową praktykę zwalniania
(por. dotychczasową praktykę zwalniania
pracowników w związku z osiągnięciem wieku
pracowników w związku z osiągnięciem wieku
emerytalnego)
emerytalnego)
Praca – kluczowe rekomendacje
Praca – kluczowe rekomendacje
Walka z ageizmem – dyskryminacją ze względu na
Walka z ageizmem – dyskryminacją ze względu na
wiek
wiek
Promowanie zarządzania wiekiem i przygotowania się
Promowanie zarządzania wiekiem i przygotowania się
do starości
do starości
Uświadamianie starszym pracownikom ich praw
Uświadamianie starszym pracownikom ich praw
Uświadamianie pracodawcom wartości
Uświadamianie pracodawcom wartości
doświadczonych pracowników
doświadczonych pracowników
Uświadamianie związku pomiędzy niską aktywnością
Uświadamianie związku pomiędzy niską aktywnością
zawodową osób starszych i wczesnym wycofywaniem
zawodową osób starszych i wczesnym wycofywaniem
się z rynku pracy a wysokim poziomem danin
się z rynku pracy a wysokim poziomem danin
publicznych i niskim poziomem świadczeń społecznych
publicznych i niskim poziomem świadczeń społecznych
Zmniejszanie dezaktywizacji wymuszonej (rozwój
Zmniejszanie dezaktywizacji wymuszonej (rozwój
opieki nad dziećmi i niedołężnymi dorosłymi)
opieki nad dziećmi i niedołężnymi dorosłymi)
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
starości i niezdolności do pracy –
starości i niezdolności do pracy –
elementy diagnozy
elementy diagnozy
Zakres podmiotowy świadczeń emerytalno-rentowych jest
Zakres podmiotowy świadczeń emerytalno-rentowych jest
wystarczający, bowiem obejmują one wszystkie grupy
wystarczający, bowiem obejmują one wszystkie grupy
społeczno-zawodowe i z reguły mają charakter obligatoryjny
społeczno-zawodowe i z reguły mają charakter obligatoryjny
Zakres przedmiotowy świadczeń społecznych związanych z
Zakres przedmiotowy świadczeń społecznych związanych z
ryzykiem starości i niezdolności do pracy jest bardzo
ryzykiem starości i niezdolności do pracy jest bardzo
obszerny: emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy
obszerny: emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy
(służby), renty rodzinne dla wdów (wdowców), zasiłki
(służby), renty rodzinne dla wdów (wdowców), zasiłki
(dodatki) pielęgnacyjne
(dodatki) pielęgnacyjne
2007 r. - 9 189 tys. emerytów i rencistów (30% populacji
2007 r. - 9 189 tys. emerytów i rencistów (30% populacji
18+), w tym:
18+), w tym:
6 331 tys. emerytów i 2 858 tys. rencistów
6 331 tys. emerytów i 2 858 tys. rencistów
W obecnym systemie emerytalnym zbyt słabo respektowana
W obecnym systemie emerytalnym zbyt słabo respektowana
jest zasada równości, co znajduje wyraz w nierówności
jest zasada równości, co znajduje wyraz w nierówności
sytuacji (nie wszyscy opłacają swoje przyszłe emerytury,
sytuacji (nie wszyscy opłacają swoje przyszłe emerytury,
wysokość emerytur określana jest według różnych zasad)
wysokość emerytur określana jest według różnych zasad)
oraz nierówności miar (zróżnicowane kryteria przyznawania
oraz nierówności miar (zróżnicowane kryteria przyznawania
uprawnień emerytalnych)
uprawnień emerytalnych)
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
starości i niezdolności do pracy –
starości i niezdolności do pracy –
kluczowe rekomendacje
kluczowe rekomendacje
Dokończenie reformy emerytalnej – wypłaty emerytur z II
Dokończenie reformy emerytalnej – wypłaty emerytur z II
filara, renty uwzględniające wpłaty do II filara, emerytury
filara, renty uwzględniające wpłaty do II filara, emerytury
pomostowe
pomostowe
Stopniowe zrównywanie wieku emerytalnego kobiet i
Stopniowe zrównywanie wieku emerytalnego kobiet i
mężczyzn i wprowadzenie elastycznej granicy wieku
mężczyzn i wprowadzenie elastycznej granicy wieku
emerytalnego
emerytalnego
Podwyższenie wieku (50 lat) uprawniającego do stałej renty
Podwyższenie wieku (50 lat) uprawniającego do stałej renty
rodzinnej
rodzinnej
Rozwiązanie problemu niskiego poziomu rent z tytułu
Rozwiązanie problemu niskiego poziomu rent z tytułu
niezdolności do pracy (świadczenia ubezpieczeniowego
niezdolności do pracy (świadczenia ubezpieczeniowego
zapewniającego najniższy poziom bezpieczeństwa socjalnego)
zapewniającego najniższy poziom bezpieczeństwa socjalnego)
Dodatkowe świadczenie dla osób starszych mających na
Dodatkowe świadczenie dla osób starszych mających na
utrzymaniu niesamodzielnego ekonomicznie małżonka
utrzymaniu niesamodzielnego ekonomicznie małżonka
(małżonkę)
(małżonkę)
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
niesamodzielności – elementy diagnozy
niesamodzielności – elementy diagnozy
4% niesamodzielnych wśród osób w wieku 60+
4% niesamodzielnych wśród osób w wieku 60+
20% niesamodzielnych wśród osób w wieku 80+
20% niesamodzielnych wśród osób w wieku 80+
Rodzina w coraz mniejszym stopniu jest w stanie
Rodzina w coraz mniejszym stopniu jest w stanie
zapewnić należytą opiekę
zapewnić należytą opiekę
Zbyt trudny dostęp do opieki i pielęgnacji
Zbyt trudny dostęp do opieki i pielęgnacji
ambulatoryjnej i instytucjonalnej
ambulatoryjnej i instytucjonalnej
W 2008 r. NFZ planuje wydanie na opiekę
W 2008 r. NFZ planuje wydanie na opiekę
długoterminową 1,8% ogółu wydatków na
długoterminową 1,8% ogółu wydatków na
świadczenia zdrowotne
świadczenia zdrowotne
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
Zabezpieczenie społeczne: ryzyko
niesamodzielności – kluczowe
niesamodzielności – kluczowe
rekomendacje
rekomendacje
Stworzenie systemu świadczeń opiekuńczych i
Stworzenie systemu świadczeń opiekuńczych i
pielęgnacyjnych w miejscu zamieszkania
pielęgnacyjnych w miejscu zamieszkania
Dofinansowanie placówek instytucjonalnych
Dofinansowanie placówek instytucjonalnych
Zwiększenie zatrudnienia w opiece długoterminowej
Zwiększenie zatrudnienia w opiece długoterminowej
(ZOL, ZPO, DPS)
(ZOL, ZPO, DPS)
Wprowadzenie społecznego ubezpieczenia
Wprowadzenie społecznego ubezpieczenia
pielęgnacyjnego (od ryzyka niesamodzielności) jako
pielęgnacyjnego (od ryzyka niesamodzielności) jako
drogi finansowania świadczeń
drogi finansowania świadczeń
Rodzina – elementy diagnozy
Rodzina – elementy diagnozy
W warunkach polskich rodzina nadal jest dla osób w
W warunkach polskich rodzina nadal jest dla osób w
starszym wieku najważniejszą przestrzenią życiową
starszym wieku najważniejszą przestrzenią życiową
Kontakty rodzinne i międzypokoleniowe stanowią
Kontakty rodzinne i międzypokoleniowe stanowią
główny gwarant bezpieczeństwa socjalnego oraz
główny gwarant bezpieczeństwa socjalnego oraz
psychicznego
psychicznego
Ważkim problemem wieku jest samotność i
Ważkim problemem wieku jest samotność i
bezradność
bezradność
Problemy wewnątrzrodzinne, w tym przemoc, są
Problemy wewnątrzrodzinne, w tym przemoc, są
ukrywane i w niewystarczającym stopniu
ukrywane i w niewystarczającym stopniu
diagnozowane
diagnozowane
Brakuje odpowiednich regulacji prawnych i kadr –
Brakuje odpowiednich regulacji prawnych i kadr –
służb społecznych dla organizowania wsparcia
służb społecznych dla organizowania wsparcia
społecznego w miejscu zamieszkania osób starszych
społecznego w miejscu zamieszkania osób starszych
Rodzina – kluczowe rekomendacje
Rodzina – kluczowe rekomendacje
Bardziej skuteczne zabezpieczenie interesów osób
Bardziej skuteczne zabezpieczenie interesów osób
starszych w sporach rodzinnych
starszych w sporach rodzinnych
Niezbędna poprawa dostępu do pomocy prawnej i
Niezbędna poprawa dostępu do pomocy prawnej i
społecznej
społecznej
Zwiększenie skuteczności egzekucji obowiązku
Zwiększenie skuteczności egzekucji obowiązku
alimentacyjnego dzieci względem rodziców
alimentacyjnego dzieci względem rodziców
Konieczne wprowadzenie świadczeń pielęgnacyjnych
Konieczne wprowadzenie świadczeń pielęgnacyjnych
– w formie kompensat utraconych dochodów z
– w formie kompensat utraconych dochodów z
pracy– dla członków rodzin sprawujących opiekę nad
pracy– dla członków rodzin sprawujących opiekę nad
osobami starszymi – chorymi
osobami starszymi – chorymi
Promowanie wsparcia rodzinnego i środowiskowego
Promowanie wsparcia rodzinnego i środowiskowego
jako alternatywa dla opieki instytucjonalnej
jako alternatywa dla opieki instytucjonalnej
Nadużycia, zaniedbania i przemoc
Nadużycia, zaniedbania i przemoc
– elementy diagnozy
– elementy diagnozy
Dane szacunkowe ze świata
Dane szacunkowe ze świata
:
:
Od 1 do 2 milionów Amerykanów w wieku 65 i więcej lat było ofiarą
Od 1 do 2 milionów Amerykanów w wieku 65 i więcej lat było ofiarą
nadużyć, zaniedbań
nadużyć, zaniedbań
(Bonnie 2003)
(Bonnie 2003)
36% personelu z domów opieki w USA miało do czynienia z co
36% personelu z domów opieki w USA miało do czynienia z co
najmniej jednym przypadkiem nadużycia wobec osoby starszej w
najmniej jednym przypadkiem nadużycia wobec osoby starszej w
ostatnim roku, 10% popełniło akt nadużycia
ostatnim roku, 10% popełniło akt nadużycia
(fizycznie ograniczali pacjentów
(fizycznie ograniczali pacjentów
np. pozbawiali możliwości wyboru w sprawach codziennych)
np. pozbawiali możliwości wyboru w sprawach codziennych)
a 40% znęcało się
a 40% znęcało się
psychicznie
psychicznie
(World report on violence and health 2002)
(World report on violence and health 2002)
Dane szacunkowe z Polski:
Dane szacunkowe z Polski:
Spośród 740 pacjentek wybranych praktyk lekarzy rodzinnych z
Spośród 740 pacjentek wybranych praktyk lekarzy rodzinnych z
terenu woj. lubelskiego aż 323 były ofiarą przemocy
terenu woj. lubelskiego aż 323 były ofiarą przemocy
(najczęściej
(najczęściej
przemocy psychicznej (88,8%): agresja słowna, wyzwiska) (Rudnicka-Drożak i in. 2006)
przemocy psychicznej (88,8%): agresja słowna, wyzwiska) (Rudnicka-Drożak i in. 2006)
44 przypadki przestępstw (w tym nieszczęśliwe zgony) na Podlasiu w
44 przypadki przestępstw (w tym nieszczęśliwe zgony) na Podlasiu w
okresie 3-mesięcznej obserwacji prowadzonej przez Wydział
okresie 3-mesięcznej obserwacji prowadzonej przez Wydział
Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Białymstoku w roku 2006
Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Białymstoku w roku 2006
1,2% starszych rodziców dręczonych przez dzieci szuka pomocy u
1,2% starszych rodziców dręczonych przez dzieci szuka pomocy u
rodziny lub znajomych, a 14% u pracowników socjalnych
rodziny lub znajomych, a 14% u pracowników socjalnych
(Polityka 2007,
nr 24)
Nadużycia, zaniedbania i przemoc
Nadużycia, zaniedbania i przemoc
– kluczowe rekomendacje
– kluczowe rekomendacje
Wypracowanie procedur diagnostycznych dotyczących
Wypracowanie procedur diagnostycznych dotyczących
przemocy wobec ludzi starych:
przemocy wobec ludzi starych:
- w środowisku domowym,
- w środowisku domowym,
- w środowisku instytucjonalnym
- w środowisku instytucjonalnym
Opracowanie systemu monitoringu
Opracowanie systemu monitoringu
Działania terapeutyczne
Działania terapeutyczne
Działania ustawodawcze
Działania ustawodawcze
Działania prewencyjne
Działania prewencyjne
Współpraca odpowiednich instytucji i służb (działania
Współpraca odpowiednich instytucji i służb (działania
organizacyjne)
organizacyjne)
Kampania uwrażliwiania społeczeństwa (np. kampania
Kampania uwrażliwiania społeczeństwa (np. kampania
informacyjna także za pośrednictwem mediów)
informacyjna także za pośrednictwem mediów)
Działania edukacyjne
Działania edukacyjne
(np. opracowanie modułu kształcenia
(np. opracowanie modułu kształcenia
i wprowadzenie go do programów nauczania na studiach
i wprowadzenie go do programów nauczania na studiach
uniwersyteckich)
uniwersyteckich)
Pomoc społeczna – elementy diagnozy
Pomoc społeczna – elementy diagnozy
W ustawie
W ustawie
o pomocy społecznej
o pomocy społecznej
z 2004 roku nie ma
z 2004 roku nie ma
przepisu o gwarantowaniu pomocy społecznej w
przepisu o gwarantowaniu pomocy społecznej w
sytuacji starości, samotności i bezradności, choć
sytuacji starości, samotności i bezradności, choć
wszystkie pozostałe grupy ryzyka społecznego
wszystkie pozostałe grupy ryzyka społecznego
określone są bardzo precyzyjnie (art. 7)
określone są bardzo precyzyjnie (art. 7)
Brakuje wyraźnego określenia specyfiki pracy
Brakuje wyraźnego określenia specyfiki pracy
socjalnej na rzecz ludzi starych i zdefiniowania
socjalnej na rzecz ludzi starych i zdefiniowania
obowiązków służb społecznych względem
obowiązków służb społecznych względem
najstarszych mieszkańców środowiska
najstarszych mieszkańców środowiska
W związku z określonym przez ustawę
W związku z określonym przez ustawę
o pomocy
o pomocy
społecznej
społecznej
progiem dochodowym (461 zł dla osoby
progiem dochodowym (461 zł dla osoby
samotnej, 316 zł na osobę w rodzinie) relatywnie
samotnej, 316 zł na osobę w rodzinie) relatywnie
niewielkiej zbiorowości ludzi starych przysługuje
niewielkiej zbiorowości ludzi starych przysługuje
prawo do zasiłków. Na tle innych podopiecznych
prawo do zasiłków. Na tle innych podopiecznych
pomocy społecznej są oni „zbyt zamożni”
pomocy społecznej są oni „zbyt zamożni”
Pomoc
Pomoc
społeczna – kluczowe
społeczna – kluczowe
rekomendacje
rekomendacje
Kształcenie i zatrudnianie osób przygotowanych
Kształcenie i zatrudnianie osób przygotowanych
do pracy w nowych zawodach, związanych ze
do pracy w nowych zawodach, związanych ze
wspieraniem człowieka starego w środowisku
wspieraniem człowieka starego w środowisku
zamieszkania:
zamieszkania:
opiekunów osób niepełnosprawnych,
opiekunów osób niepełnosprawnych,
opiekunów osób starszych, pielęgniarek środowiskowych,
opiekunów osób starszych, pielęgniarek środowiskowych,
opiekunów medycznych itp.
opiekunów medycznych itp.
Obniżenie progu dochodowego dla ludzi starych
Obniżenie progu dochodowego dla ludzi starych
lub wprowadzenie nieskomplikowanych i
lub wprowadzenie nieskomplikowanych i
skutecznych form wspierania najbiedniejszych w
skutecznych form wspierania najbiedniejszych w
zakupach leków
zakupach leków
Rozwój różnorodnych form pomocy
Rozwój różnorodnych form pomocy
środowiskowej, m.in. centra usług socjalnych
środowiskowej, m.in. centra usług socjalnych
Społeczne uczestnictwo
Społeczne uczestnictwo
- elementy diagnozy
- elementy diagnozy
Edukacja –
Edukacja –
każda grupa wieku ma formalne prawo do studiów
każda grupa wieku ma formalne prawo do studiów
stacjonarnych na wyższej uczelni. Obyczajowo przyjęło się, że osoby
stacjonarnych na wyższej uczelni. Obyczajowo przyjęło się, że osoby
starsze nie są studentami. Wyższe uczelnie nie tworzą ludziom starszym
starsze nie są studentami. Wyższe uczelnie nie tworzą ludziom starszym
udogodnień w zakresie podejmowania studiów
udogodnień w zakresie podejmowania studiów
Udział w życiu publicznym
Udział w życiu publicznym
- tylko 14% ludzi w wieku 65 i więcej lat należało do jakiejś organizacji,
- tylko 14% ludzi w wieku 65 i więcej lat należało do jakiejś organizacji,
a
a
zaledwie 1,4 było we władzach organizacji
zaledwie 1,4 było we władzach organizacji
(Halicka i inni 2002),
(Halicka i inni 2002),
- w latach 1998-2004 aktywność w społeczeństwie obywatelskim osób w
- w latach 1998-2004 aktywność w społeczeństwie obywatelskim osób w
wieku 65 i więcej lat wyraźnie spadła z 26% do 16%
wieku 65 i więcej lat wyraźnie spadła z 26% do 16%
(CBOS 2004)
(CBOS 2004)
Obszar społecznej komunikacji –
Obszar społecznej komunikacji –
dostęp do nowoczesnych
dostęp do nowoczesnych
technologii ograniczany jest barierami o charakterze:
technologii ograniczany jest barierami o charakterze:
- emocjonalno-psychicznym
- emocjonalno-psychicznym
(strach przed nowa technologią)
(strach przed nowa technologią)
-
-
materialnym
materialnym
(brak dostępu do komputera lub łączy internetowych)
(brak dostępu do komputera lub łączy internetowych)
-
-
kompetencyjnym
kompetencyjnym
(nieumiejętność pracy z komputerem)
(nieumiejętność pracy z komputerem)
Społeczne uczestnictwo
Społeczne uczestnictwo
- kluczowe rekomendacje
- kluczowe rekomendacje
Zmiana postaw społecznych, zarówno ludzi starych, jak i
Zmiana postaw społecznych, zarówno ludzi starych, jak i
przedstawicieli młodszych pokoleń, a w szczególności
przedstawicieli młodszych pokoleń, a w szczególności
przedstawicieli kręgów opiniotwórczych
przedstawicieli kręgów opiniotwórczych
Wprowadzenie nowych rozwiązań instytucjonalnych
Wprowadzenie nowych rozwiązań instytucjonalnych
ułatwiających społeczne funkcjonowanie osób starszych
ułatwiających społeczne funkcjonowanie osób starszych
np.
np.
Rad Seniorów przy JST
Rad Seniorów przy JST
Wzrost partycypacji osób starszych w podejmowaniu
Wzrost partycypacji osób starszych w podejmowaniu
decyzji na szczeblu lokalnym „nic o nas bez nas”
decyzji na szczeblu lokalnym „nic o nas bez nas”
Niezbędne nowe rozwiązania formalno-finansowe
Niezbędne nowe rozwiązania formalno-finansowe
zachęcające uczelnie wyższe do prowadzenia w ramach ich
zachęcające uczelnie wyższe do prowadzenia w ramach ich
struktur Uniwersytetów Trzeciego Wieku
struktur Uniwersytetów Trzeciego Wieku
np. status wolnego
np. status wolnego
słuchacza
słuchacza
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
– elementy diagnozy
– elementy diagnozy
Brak traktowania osób starszych jako
Brak traktowania osób starszych jako
wartościowej „grupy docelowej” dla dóbr i usług
wartościowej „grupy docelowej” dla dóbr i usług
konsumpcyjnych
konsumpcyjnych
Niski poziom dostępu osób starszych do
Niski poziom dostępu osób starszych do
informacji o prawach konsumenckich
informacji o prawach konsumenckich
Wyższe ich zaufanie do informacji o produkcie
Wyższe ich zaufanie do informacji o produkcie
rozpowszechnianych przez producentów
rozpowszechnianych przez producentów
Wyższa, z uwagi na ograniczenia budżetowe,
Wyższa, z uwagi na ograniczenia budżetowe,
wrażliwość na cenę jako czynnik decydujący o
wrażliwość na cenę jako czynnik decydujący o
zakupie
zakupie
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
Dostęp do dóbr i usług konsumpcyjnych
– kluczowe rekomendacje
– kluczowe rekomendacje
Rozwijanie znajomości praw konsumenckich –
Rozwijanie znajomości praw konsumenckich –
wyraźne zaangażowanie UOKiK
wyraźne zaangażowanie UOKiK
Ułatwianie w dostępie do informacji handlowej
Ułatwianie w dostępie do informacji handlowej
dla osób starszych (dostęp do Internetu, większa
dla osób starszych (dostęp do Internetu, większa
czcionka na ulotkach i etykietach)
czcionka na ulotkach i etykietach)
Rozpowszechnianie informacji o prawach do
Rozpowszechnianie informacji o prawach do
usług świadczonych przez sektor publiczny
usług świadczonych przez sektor publiczny
Uwagi, wnioski, skargi
prosimy kierować na
adres:
Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich
Al. Solidarności 77, 00-090
Al. Solidarności 77, 00-090
Warszawa
Warszawa
Mirosław Wróblewski
m.wroblewski@brpo.gov
.pl