WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
INTERPRETACJI LOGICZNEJ
INTERPRETACJI LOGICZNEJ
„
„
Trójkąt musi mieć trzy boki.”
Trójkąt musi mieć trzy boki.”
„
„
musi być
musi być
A
A
”
”
znaczy:
znaczy:
„
„
wśród zdań uznanych za prawdziwe są zdania,
wśród zdań uznanych za prawdziwe są zdania,
z których wynika, że
z których wynika, że
A
A
”
”
albo
albo
„
„
założenie, że nie jest
założenie, że nie jest
A
A
, prowadzi do
, prowadzi do
sprzeczności ze zdaniami uznanymi
sprzeczności ze zdaniami uznanymi
uprzednio za prawdziwe”
uprzednio za prawdziwe”
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
INTERPRETACJI DYNAMICZNEJ
INTERPRETACJI DYNAMICZNEJ
„
„
Szklanka upuszczona na betonową podłogę
Szklanka upuszczona na betonową podłogę
musi się rozbić.”
musi się rozbić.”
„
„
musi być
musi być
A
A
”
”
znaczy:
znaczy:
„
„
w istniejącym zespole okoliczności są
w istniejącym zespole okoliczności są
czynniki, które nieuchronnie powodują, że
czynniki, które nieuchronnie powodują, że
realizuje się fakt
realizuje się fakt
A
A
”
”
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
INTERPRETACJI AKSJOLOGICZNEJ
INTERPRETACJI AKSJOLOGICZNEJ
„
„
Sędziowie muszą być uczciwi.”
Sędziowie muszą być uczciwi.”
używamy zwrotu
używamy zwrotu
„
„
musi być
musi być
A
A
”
”
dla wyrażenia oceny, że
dla wyrażenia oceny, że
aprobujemy stan
aprobujemy stan
A
A
, a dezaprobujemy stan nie-
, a dezaprobujemy stan nie-
A
A
,
,
inaczej:
inaczej:
że byłoby źle z jakiegoś względu, gdyby było
że byłoby źle z jakiegoś względu, gdyby było
inaczej niż
inaczej niż
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
INTERPRETACJI TETYCZNEJ
INTERPRETACJI TETYCZNEJ
„
„
Studenci I roku muszą przystąpić do
Studenci I roku muszą przystąpić do
egzaminu z Logiki dla prawników 14 lutego
egzaminu z Logiki dla prawników 14 lutego
o godz. 8 lub 10.”
o godz. 8 lub 10.”
„
„
musi być
musi być
A
A
”
”
znaczy tyle, co:
znaczy tyle, co:
„
„
zrealizowanie stanu rzeczy
zrealizowanie stanu rzeczy
A
A
jest komuś
jest komuś
nakazane przez jakąś normę”
nakazane przez jakąś normę”
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MUSI” W JEGO
INTERPRETACJI PSYCHOLOGICZNEJ
INTERPRETACJI PSYCHOLOGICZNEJ
„
„
Polityk musi być nieuczciwy.”
Polityk musi być nieuczciwy.”
zwrot
zwrot
„
„
musi być
musi być
A
A
”
”
służy do
służy do
wyrażenia tego, że jesteśmy silnie
wyrażenia tego, że jesteśmy silnie
przeświadczeni o tym, że
przeświadczeni o tym, że
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
INTERPRETACJI LOGICZNEJ
INTERPRETACJI LOGICZNEJ
„
„
Trójkąt może mieć wszystkie kąty ostre.”
Trójkąt może mieć wszystkie kąty ostre.”
„
„
może być
może być
A
A
”
”
znaczy tyle, co:
znaczy tyle, co:
„
„
wśród zdań uznanych za prawdziwe nie ma
wśród zdań uznanych za prawdziwe nie ma
zdania, z którego wynikałoby, iż nieprawda, że
zdania, z którego wynikałoby, iż nieprawda, że
jest
jest
A
A
”
”
inaczej
inaczej
„
„
założenie, iż
założenie, iż
A
A
, nie prowadzi do sprzeczności ze
, nie prowadzi do sprzeczności ze
zdaniami uznanymi uprzednio za prawdziwe”
zdaniami uznanymi uprzednio za prawdziwe”
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
INTERPRETACJI DYNAMICZNEJ
INTERPRETACJI DYNAMICZNEJ
„
„
Zimą we Wrocławiu może padać śnieg.”
Zimą we Wrocławiu może padać śnieg.”
zwrot
zwrot
„
„
może być
może być
A
A
”
”
wyraża myśl, że
wyraża myśl, że
w istniejącym zespole okoliczności brak
w istniejącym zespole okoliczności brak
czynnika, który byłby przyczyną powstania
czynnika, który byłby przyczyną powstania
stanu nie-
stanu nie-
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
INTERPRETACJI AKSJOLOGICZNEJ
INTERPRETACJI AKSJOLOGICZNEJ
„
„
W czasie sesji student może odbywać spacery
W czasie sesji student może odbywać spacery
po parku.”
po parku.”
używamy zwrotu
używamy zwrotu
„
„
może być
może być
A
A
”
”
dla wyrażenia oceny, że
dla wyrażenia oceny, że
nie będzie źle, jeśli będzie
nie będzie źle, jeśli będzie
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
INTERPRETACJI TETYCZNEJ
INTERPRETACJI TETYCZNEJ
„
„
Student może powtarzać niezaliczony rok
Student może powtarzać niezaliczony rok
jeden raz.”
jeden raz.”
„
„
Dziekan może zarządzić egzamin komisyjny.”
Dziekan może zarządzić egzamin komisyjny.”
„
„
może być
może być
A
A
”
”
znaczy tyle, co:
znaczy tyle, co:
I. „nie jest zakazane”
I. „nie jest zakazane”
II. „kompetencja, upoważnienie do”
II. „kompetencja, upoważnienie do”
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
ROZUMIENIE ZWROTU „MOŻE” W JEGO
INTERPRETACJI PSYCHOLOGICZNEJ
INTERPRETACJI PSYCHOLOGICZNEJ
„
„
Może Zosia nie ma zielonych, a niebieskie
Może Zosia nie ma zielonych, a niebieskie
oczy.”
oczy.”
zwrot
zwrot
„
„
może być
może być
A
A
”
”
służy do
służy do
wyrażenia naszej niepewności, naszych
wyrażenia naszej niepewności, naszych
wątpliwości, czy rzeczywiście jest
wątpliwości, czy rzeczywiście jest
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
MODALNOŚĆ ZDAŃ –
MODALNOŚĆ ZDAŃ –
SPOSÓB W JAKI ZDANIA TE
SPOSÓB W JAKI ZDANIA TE
STWIERDZAJĄ PEWNE FAKTY.
STWIERDZAJĄ PEWNE FAKTY.
- ZDANIA ASERTORYCZNE (Jest
- ZDANIA ASERTORYCZNE (Jest
A)
A)
- ZDANA APODYKTYCNE (Musi być
- ZDANA APODYKTYCNE (Musi być
A
A
)
)
- ZDANIA PROBLEMATYCZNE (Może być
- ZDANIA PROBLEMATYCZNE (Może być
A
A
)
)
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
CZTERY TYPY WYPOWIEDZI
CZTERY TYPY WYPOWIEDZI
MODALNYCH:
MODALNYCH:
Musi być tak, że A
Musi być tak, że A
Musi być tak, że
Musi być tak, że
~
~
A
A
Może być tak, że A
Może być tak, że A
Może być
Może być
tak, że
tak, że
~
~
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Musi być tak, że A - - - - - - - - - Musi
Musi być tak, że A - - - - - - - - - Musi
być tak, że
być tak, że
~
~
A
A
↓
↓
↓
↓
Może być tak, że A - . - . - . - . - Może
Może być tak, że A - . - . - . - . - Może
być
być
tak, że
tak, że
~
~
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Musi być tak, że A
Musi być tak, że A
Musi być tak,
Musi być tak,
że
że
~
~
A
A
Może być tak, że A i Może być
Może być tak, że A i Może być
tak, że
tak, że
~
~
A
A
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
MODALNOŚĆ NORMATYWNĄ CZYNÓW
MODALNOŚĆ NORMATYWNĄ CZYNÓW
charakteryzują
charakteryzują
zdania orzekające o kwalifikacji danego czynu
zdania orzekające o kwalifikacji danego czynu
danej osoby ze względu na jakąś normę.
danej osoby ze względu na jakąś normę.
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Ze względu na pewną normę rozważany
Ze względu na pewną normę rozważany
czyn danej osoby może być:
czyn danej osoby może być:
nakazany,
nakazany,
zakazany,
zakazany,
dozwolony,
dozwolony,
fakultatywny,
fakultatywny,
indyferentny,
indyferentny,
przedmiotem obowiązku.
przedmiotem obowiązku.
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
dany czyn
dany czyn
c
c
jest osobie
jest osobie
x
x
ze względu
ze względu
na normę
na normę
n
n
nakazany (N)
nakazany (N)
N
N
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
wszelki czyn
wszelki czyn
c
c
osoby
osoby
x
x
, który byłby
, który byłby
czynem w taki czy inny sposób
czynem w taki czy inny sposób
niezgodnym, z tym co nakazuje
niezgodnym, z tym co nakazuje
norma
norma
n
n
, jest czynem tej osobie
, jest czynem tej osobie
zakazanym (Z)
zakazanym (Z)
Z
Z
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
czyn
czyn
c
c
, który nie jest osobie
, który nie jest osobie
x
x
przez
przez
normę
normę
n
n
zakazany, jest czynem
zakazany, jest czynem
dozwolonym (D)
dozwolonym (D)
D
D
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
czyn
czyn
c
c
, który nie jest osobie
, który nie jest osobie
x
x
przez
przez
normę
normę
n
n
nakazany, jest czynem
nakazany, jest czynem
fakultatywnym (F)
fakultatywnym (F)
F
F
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Jeżeli ze względu na normę
Jeżeli ze względu na normę
n
n
czyn
czyn
c
c
osoby
osoby
x
x
jest czynem i dozwolonym,
jest czynem i dozwolonym,
i fakultatywnym, to nazywamy go
i fakultatywnym, to nazywamy go
czynem indyferentnym (I)
czynem indyferentnym (I)
I
I
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Jeżeli czyn
Jeżeli czyn
c
c
osoby
osoby
x
x
nie jest
nie jest
indyferentny, to znaczy, jest czy to
indyferentny, to znaczy, jest czy to
nakazany, czy zakazany przez normę
nakazany, czy zakazany przez normę
n
n
, to taki czyn jest przedmiotem
, to taki czyn jest przedmiotem
obowiązku (O)
obowiązku (O)
O
O
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
N
N
ncx
ncx
/
/
Z
Z
ncx
ncx
N
N
ncx
ncx
/
/
I
I
ncx
ncx
Z
Z
ncx
ncx
/
/
I
I
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
D
D
ncx
ncx
v
v
F
F
ncx
ncx
D
D
ncx
ncx
v
v
O
O
ncx
ncx
F
F
ncx
ncx
v
v
O
O
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
N
N
ncx
ncx
≡
≡
~
~
F
F
ncx
ncx
F
F
ncx
ncx
≡
≡
~
~
N
N
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Z
Z
ncx
ncx
≡
≡
~
~
D
D
ncx
ncx
D
D
ncx
ncx
≡
≡
~
~
Z
Z
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
O
O
ncx
ncx
≡
≡
~
~
I
I
ncx
ncx
I
I
ncx
ncx
≡
≡
~
~
O
O
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
I
I
ncx
ncx
→
→
D
D
ncx
ncx
I
I
ncx
ncx
→
→
F
F
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
N
N
ncx
ncx
→
→
D
D
ncx
ncx
N
N
ncx
ncx
→
→
O
O
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Z
Z
ncx
ncx
→
→
F
F
ncx
ncx
Z
Z
ncx
ncx
→
→
O
O
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Prawdziwe jest zdanie:
Prawdziwe jest zdanie:
Zaliczenie ćwiczeń we
Zaliczenie ćwiczeń we
wcześniejszym terminie (czyn
wcześniejszym terminie (czyn
c
c
)
)
jest studentowi (osobie
jest studentowi (osobie
x
x
) ze
) ze
względu na § 21 ust. 4 regulaminu
względu na § 21 ust. 4 regulaminu
(normę
(normę
n
n
) dozwolone (D).
) dozwolone (D).
D
D
ncx
ncx
WYPOWIEDZI MODALNE
WYPOWIEDZI MODALNE
Prawdziwe jest zdanie:
Prawdziwe jest zdanie:
Wpisywanie ocen do protokołów
Wpisywanie ocen do protokołów
(czyn
(czyn
c
c
) jest egzaminatorowi (osobie
) jest egzaminatorowi (osobie
x
x
) ze względu na § 27 ust. 4
) ze względu na § 27 ust. 4
regulaminu (normę
regulaminu (normę
n
n
) nakazane
) nakazane
(N).
(N).
N
N
ncx
ncx
Document Outline