PSYCHOSPOŁECZNA

Teoria Rozwoju Psychospołecznego

Jest to

koncepcja wywodzącą się

z psychoanalizy, w której wiodącą rolę

przyznaje się działaniom

świadomym jednostki

pod wpływem

środowiska. Rozwój ujmowany

jest jako proces ewolucyjny, w którym

jednostka poprzez kryzysy

psychospołeczne

osiąga coraz to wyższy poziom integracji.

Dokonuje się on przez rozwiązywanie

trudnośc

i, które dotyczą

zmian na

płaszczyznach biologicznej, psychicznej o

społecznej

, w zależności od sytuacji

. Rozwój

jest więc wzajemnym dostosowywaniem się do

siebie jednostki i środowiska.

Erik Erikson uważa, że:

Rozwój wynika z interakcji między

wewnętrznymi instynktami a zewnętrznymi

kulturowymi i społecznymi wymaganiami.



Trwa przez całe życie, bo całe życie rozwija

się nasze poczucie tożsamości.



By dojrzeć, jednostka musi w czasie swego

życia przetrzymać i pomyślnie rozwiązać

osiem kryzysów wynikających z nowych

zadań stawianych przez otoczenie.

Erik Erikson uważa, że:



Rozwiązanie to znalezienie nowego sposobu

funkcjonowania, nowej cechy ego, nowego

wymiaru tożsamości jednostki, tzw. cnoty.

Cnota daje siłę, potencję. Rozwiązuje się te

problemy

kontinuum

bieguna

problemy

kontinuum

bieguna

pozytywnego do negatywnego.



Negatywne rozwiązanie któregoś kryzysu

rzutuje na wszystkie pozostałe. Wypacza

rozwój. Na każdym też etapie może być

obnażona słabość kształtującej się tożsamości.

Najczęściej na etapie VI.

I Etap Rozwoju

Wiek niemowlęcy od 0 do 1 r.ż

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZ

PODSTAWOWA UFNOŚĆ

A NIEUFNOŚĆ

(czy świat jest wrogi czy przyjazny)

CEL

ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE

ZAUFANIA DO OPIEKUNA

GŁÓWNA

CNOTA

NADZIEJA

Najwcześniejsza ufność rodzi się, w wyniku

pierwszych doświadczeń i interakcji z

najbliższymi

osobami.

Dziecko jest

całkowicie zależne od opiekunów.

Matka staje się dla dziecka wewnętrzną

pewnością i zewnętrzną przewidywalnością.

Przejawy ufności dziecka: głębokość snu,

łatwość przyjmowania pokarmu i wydalania.

Ufność wyraża się też w jego aktywności

poznawczej – bada ono świat narażając się

na doznania przykre, a oczekując

przyjemnych.

Osiągnięcie poczucia ufności jest

wskaźnikiem prawidłowo przebiegającego

procesu przystosowania

Etap II

Dzieciństwo 2-3 r.ż.

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZ

AUTONOMIA

A WSTYD I ZWĄTPIENIE

CEL ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE SAMOKONTROLI

I POCZUCIA WŁASNEJ ODRĘBNOŚCI .

GŁÓWNA CNOTA

WOLA

Dziecko uczy się panować nad

własnym organizmem.

Zaczyna różnicować własne stany

wewnętrzne i kontrolować je, staje

się bardziej samodzielne.

Z poczucia samokontroli rodzi się

poczucie autonomii własnego

istnienia.

Utrata samokontroli wywołuje wstyd i

zwątpienie we własną autonomię

Uczucie wstydu jako reakcję na sytuację, w

której człowiek jest przez innych oglądany,

gdy nie czuje się gotów do tego aby być

oglądanym. Uczucie wstydu może

wywoływać wrogość do siebie, człowiek

pragnie być niewidzialnym, zmaleć lub

zniknąć.

Zwątpienie we własną autonomię – utrata

samokontroli lub nadmierna kontrola

rodziców.

Konsekwencje konfliktu związanego z

kształtowaniem się poczucia autonomii:

nadmierna, obsesyjna skłonność do

samokontroli i manipulowania sobą (nerwica

natręctw), lęki paranoidalne, urojenia

prześladowcze.

Etap III

Wiek zabawy 4-5 r.ż

KRYZYS
PSYCHOSPOŁECZ

INICJATYWA
A POCZUCIE WINY

CEL ROZWOJU

UKSZTAŁTOWANIE

ORIENTACJI

CELE

INICJATYWNOŚĆ

DZIAŁANIU (pojawienie się poczucia

celowości działania)

GŁÓWNA
CNOTA

ZDECYDOWANIE

/PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ/

Dziecko pod wpływem otoczenia

spostrzega kuszące możliwości

„podboju świata”, rozwija zdolność

samoobserwacji i kierowania sobą,

przejawia inicjatywę w działaniu.

Następuje zderzenie własnego

autonomicznego zachowania dziecka z

autonomicznym zachowaniem innych

ludzi. Pojawia się niezgodność

interesów, dziecko przegrywa. Pojawia

się frustracja, poczucie winy, chęć

wycofania się z podjętej aktywności.

Dziecko różnicuje ludzi ze względu na płeć,

identyfikuje się z rodzicem tej samej płci i

rywalizuje z nim o uczucie adorowanego

rodzica płci przeciwnej. Niepowodzenie

prowadzi do poczucia winy i lęku przed

karą.

Dziecko podejmuje inicjatywy nie

wywołujące konfliktu – posługiwanie się

narzędziami, zabawkami, opieka nad

młodszymi dziećmi.

Patologiczne rozwiązanie kryzysu wyraża

się w histerycznym wyparciu własnych

pragnień i popędów.

Etap IV

Wiek szkolny 6-12 r.ż.

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZN

PRODUKTYWNOŚĆ

(PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ)

A POCZUCIE NIŻSZOŚCI

CEL ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE POCZUCIA WŁASNEJ

KOMPETENCJI (zaradność i

sprawność w działaniu)

GŁÓWNA CNOTA

KOMPETENCJA

Dziecko czerpie przyjemność z posługiwania

się narzędziami, uczy się posługiwać

symbolami, ćwiczy wytrwałość i cierpliwość.

Niepowodzenie i utrata statusu w grupie

wywołuje poczucie niższości i utrudnia

identyfikację z grupą, w której się

pracowało.

Przebieg rozwoju w tej fazie decyduje o

późniejszym stosunku do pracy, do ludzi, z

którymi się pracuje i zdolności do sukcesu.

Nieprzystosowanie może polegać na

niemożności identyfikowania się z grupą i z

pracą, na poczuciu niższości lub na

ograniczeniu siebie i takim zacieśnieniu

horyzontów, że nie mieści się w nim nic

poza pracą.

Etap V

Wiek adolescencji 13-18 r.ż. ,19-22 r.ż

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZN

TOŻSAMOŚĆ GRUPOWA

A ALIENACJA

____________________________

TOŻSAMOŚĆ INDYWIDUALNA A

NIEPEWNOŚĆ (DYFUZJA) ROLI

CEL ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE ODPOWIEDZI NA

PYTANIE KIM JESTEM I KIM

MOGĘ BYĆ (ile jestem wart)

GŁÓWNA CNOTA

WIERNOŚĆ SOBIE (integracja

intelektualna, społeczna,

seksualna, etyczna itd.)

zybkie zmiany fizyczne i fizjologiczne

powodują zachwianie obrazu „ja” i

konieczność skonfrontowania tego, co

się sądzi o sobie z wyobrażeniami

jakie inni mają o człowieku.

Do najważniejszych zadań należy

wybór zawodu i partnera seksualnego.

Kształtuje się poczucie tożsamości –

jest się kimś określonym zarówno we

własnych oczach, jak i w oczach

innych ludzi

Czynniki związane z kształtowaniem się

tożsamości:

Rozwój perspektywy czasowej-zdolność

spostrzegania własnego życia jako

przebiegającego i ograniczonego w czasie.

Pewność, że jest się sobą.

Wypróbowywanie ról.

Przewidywanie sukcesu-umożliwia ustalenie

tożsamości zawodowej.

Identyfikacja seksualna.

Polaryzacja przywództwa-zdolność

podporządkowania się przywódcy i bycia

przywódcą.

Polaryzacja ideologiczna-określenie własnej

przynależności ideologicznej.

Nierozwiązany konflikt wokół

tożsamości wyraża się w poczuciu

rozproszenia ról, które się podejmuje,

w rozproszeniu tożsamości

Najczęstszy przejaw

nieprzystosowania to niezdolność do

identyfikacji z zawodem, może pojawić

się też tożsamość negatywna -

określenie się przez zanegowanie

pozytywnych oczekiwań i wartości

społecznych (może wyrażać się w

formie przestępczej itp.).

Etap VI

Wczesna dorosłość 23-34 r.ż.

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZNY

INTYMNOŚĆ A IZOLACJA

CEL

ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE ZDOLNOŚCI

DO MIŁOŚCI BEZ

UTRATY POCZUCIA

WŁASNEJ TOŻSAMOŚCI

(dawanie, kochanie w

nieegoistyczny sposób)

GŁÓWNA

CNOTA

MIŁOŚĆ

Intymność wywołuje lęk, gdyż wiąże

się z niebezpieczeństwem utraty w

kontakcie z partnerem poczucia „ja”.

Lęk ten prowadzi do poczucia izolacji

i unikania związków wymagających

intymności.

Osiągnięcie intymności w

małżeństwie jest zarazem

przygotowaniem podstaw dla

zdrowego rozwoju potomstwa.

Etap VII

Średnia dorosłość 35-60 r.ż.

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZNY

KREATYWNOŚĆ (PRODUKTYWNOŚĆ)

A ZAINTERESOWANIE SOBĄ I

STAGNACJA

CEL ROZWOJU

POTRZEBA OPIEKOWANIA SIĘ I

TROSKA O LOS MŁODSZYCH

GENERACJI (dzięki inwestowaniu

w kolejne pokolenia ludzie czują się

produktywni)

GŁÓWNA CNOTA

OPIEKUŃCZOŚĆ

Płodność w teorii Eriksona to

chęć posiadania potomstwa i

opiekowania się nim z pełnym

poczuciem odpowiedzialności

rodzicielskiej.

Regresja w tym stadium wyraża

się w obsesyjnej potrzebie

pseudointymności oraz

okresowym wzajemnym

wstrętem partnerów do siebie.

Etap VIII

Późna dorosłość powyżej 65 r.ż.

KRYZYS

PSYCHOSPOŁECZNY

INTEGRALNOŚĆ EGO

/samoakceptacja/

A DESPERACJA I

ROZPACZ /beznadzieja/

CEL ROZWOJU

OSIĄGNIĘCIE MĄDROŚCI

ŻYCIOWEJ W WYNIKU

POZYTYWNEGO

BILANSU ŻYCIA

GŁÓWNA CNOTA

MĄDROŚĆ

Integralność ego opiera się na

akceptacji ludzkości i akceptacji

własnego istnienia jako koniecznego i

niepowtarzalnego.

Jeżeli człowiek nie jest w stanie

zaakceptować swego

dotychczasowego życia, nie jest też

zdolny pogodzić się z faktem

skończoności swego istnienia. Chciałby

zacząć wszystko od nowa ale wie, że

życie jest za krótkie. Rodzi się rozpacz i

lęk przed śmiercią.

Document Outline