Urazy OUN



Jedna z głównych przyczyn zgonów



Częstość - 300/100 000



½ ciężkich urazów kończy się
zgonem

Urazy OUN



Wypadki komunikacyjne



Upadki z wysokości



Obrażenia wskutek użycia
przedmiotów twardych i
tępokrawędzistych



Obrażenia wskutek uzycia broni
palnej

Urazy OUN



Uszkodzenia:



Ogniskowe – bezpośrednie działanie siły

urazu



Rozlane – skutek działania sił powodujących

nagłe przyspieszenie/opóźnienie

Urazy OUN



Uszkodzenia:



Pierwotne

○

Powstają podczas urazu lub bezpośrednio po
nim



Wtórne

○

Obrzęk mózgu

○

Zapalenia mózgu

○

Ubytki neurologiczne

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak nadtwardówkowy

Krwiak podtwardówkowy

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak nadtwardówkowy

Wynaczynienie krwi pomiędzy kość czaszki a oponę twardą

Następstwo urazu czaszki ze złamaniem kości

(najczęściej łuski kości skroniowej)

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak nadtwardówkowy

Złamana kość uszkadza tętnicę oponową środkową

powodując wypływ i gromadzenie się krwi pomiędzy

kością czaszki a oponą twardą

Wynaczyniona krew

uciska powierzchnię

mózgu doprowadzając

do ciasnoty

śródczaszkowej z

objawami

neurologicznymi

ogniskowymi i

możliwością powstania

wklinowań

Objawy narastają szybko – od kilku minut do kilku

godzin

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podtwardówkowy

Wynaczynienie krwi pomiędzy oponę twardą a oponę pajęczą

Następstwo silnego, tępego urazu

czaszki

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podtwardówkowy

Przesuwający się podczas urazu mózg powoduje

napinanie i zrywanie żył pomostowych

odprowadzających krew żylną z powierzchni mózgu

do zatok opony twardej

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podtwardówkowy

UWAGA! Krwiak podtwardówkowy łatwiej występuje

u osób starszych ze względu na zanik mózgu i

związane z tym większe napięcie żył pomostowych!

Objawy narastają wolno – od kilku godzin do kilku

dni

Wynaczyniona krew uciska powierzchnię mózgu na

dużej powierzchni doprowadzając do powstania

objawów ogólnych ciasnoty śródczaszkowej – bólów

głowy, zaburzeń świadomości, zamroczenia, utraty

przytomności

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak

podpajęczynówkowy

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podpajęczynówkowy

Przyczyny:



Tętniaki (tzw. berry aneurysm) koła tętniczego

mózgu



Nadciśnienie tętnicze



Uraz czaszki

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podpajęczynówkowy

Tętniaki koła tętniczego mózgu:

Najczęściej w przedniej części koła tętniczego na

podstawie mózgu - na tętnicy łączącej przedniej

oraz w okolicy odgałęzień innych tętnic od

tętnicy szyjnej wewnętrznej

Krwiaki śródczaszkowe

Krwiak podpajęczynówkowy

Objawy kliniczne:



nagły początek



Gwałtowne i bardzo silne bóle

głowy



utrata przytomności



duża śmiertelniść w pierwszej

fazie choroby (około 45%) !

Jeśli chory przeżyje, krwiak

zostanie uprzątnięty przez

granulocyty i makrofagi (około 2

tyg.)

Pourazowy krwotok
śródmózgowy



Wylew krwi ze zniszczeniem tkanki
mózgowej



Następstwo urazów

○

Zamkniętych

○

Otwartych



Najczęstsze umiejscowienie

○

Istota biała płata skroniowego i czołowego

○

Jadra podstawy

Pourazowy krwotok
śródmózgowy

Zejście – jama poudarowa –

tkanka nigdy nie wraca do stanu

poprzedniego

Stłuczenie mózgu



Następstwo silnego, tępego urazu
głowy



Zmiany w korze i w sąsiadującym z nią
obszarze istoty białej



Opony miękkie i twarda nieuszkodzone

Stłuczenie mózgu



Rozległość uszkodzenia zależy od
siły urazu



Umiejscowienie uszkodzenia – od
kierunku urazu i ruchu głowy

Stłuczenie mózgu



Oddziaływanie siły urazu na
powierzchnię czaszki nieruchomej
powoduje zmiany bezpośrednio
poniżej miejsca urazu (stłuczenie z
uderzenia - ang. coupe contusion)

Stłuczenie mózgu



Uraz, w następstwie którego
dochodzi do akceleracji, a potem
do nagłej deceleracji głowy
powoduje powstanie ognisk
stłuczenia głównie albo jedynie po
stronie przeciwnej do miejsca
przyłożenia siły (stłuczenie z
przeciwuderzenia – ang.
contrecoup contusion)

Stłuczenie mózgu



Uraz, w następstwie którego dochodzi do

akceleracji, a potem do nagłej deceleracji

głowy powoduje powstanie ognisk

stłuczenia głównie albo jedynie po stronie

przeciwnej do miejsca przyłożenia siły

(stłuczenie z przeciwuderzenia – ang.

contrecoup contusion)

Stłuczenie mózgu

Ogniska stłuczenia
występują najczęściej:

•w okolicy biegunów
czołowych i skroniowych

•na podstawie płatów
czołowych i skroniowych

•w płatach potylicznych

•pniu mózgu i w móżdżku

Udar

Uszkodzenie mózgu w następstwie
zaburzeń w krążeniu

Niedokrwienn
y

Krwotoczn
y

Wtórnie
ukrwotoczniony

Udar



Ryzyko udaru rośnie z wiekiem.



Najczęściej u osób starszych (średni wiek -

70 lat)



W Polsce 60 000 nowych zachorowań

rocznie



Zapadalność:



175/100 000 mężczyzn



125/100 000 kobiet



Trzecia co do częstości przyczyna śmierci



Główna przyczyna trwałego kalectwa i

braku samodzielności u osób dorosłych

Udar

Udar niedokrwienny

Naczynia prawidłowe

Zaczopowanie dużego naczynia
przez skrzep

Udar niedokrwienny

Udar krwotoczny

Nagle

Silny ból głowy

Nudności i wymioty

Utrata przytomności

Porażenie połowicze

Opadanie kącika ust po stronie porażonej (objaw

fajki)

Objawy oponowe

Objawy udaru

Objawy zależą od miejsca uszkodzenia

Obrzęk mózgu



Towarzyszy licznym stanom chorobowym
i urazowym



Może być stanem zagrożenia życia



Dwa typy:



Naczyniowy



cytotoksyczny

Obrzęk mózgu



Typ naczyniowy



Uszkodzenie bariery krew – mózg



Płyn gromadzi sie zewnątrzkomórkowo



Typ cytotoksyczny



Kwasica, niedotlenienie, toksyny



Płyn gromadzie się wewnątrzkomórkowo

Obrzęk mózgu



Wzrost objętości mózgowia



Ciasnota śródczaszkowa



ból głowy



senność



zaburzenia świadomości



zaburzenia widzenia



nudności i wymioty



zaburzenia równowagi



sztywność karku



tarcza zastoinowa na dnie oka

Obrzęk mózgu



Wzrost objętości mózgowia



Ciasnota śródczaszkowa



ból głowy



senność



zaburzenia świadomości



zaburzenia widzenia



nudności i wymioty



zaburzenia równowagi



sztywność karku



tarcza zastoinowa na dnie oka

Obrzęk mózgu



Zakręty spłaszczone



Bruzdy spłycone

Obrzęk mózgu

Obrzęk mózgu -
wklinowania

1. Wgłobienie zakrętu

obręczy pod sierp
mózgu

2. Wgłobienie osiowe

pnia mózgu do
otworu potylicznego
wielkiego

3. Wgłobienie

migdałków móżdżku
do otworu
potylicznego
wielkiego

4. Wgłobienie zakrętu

hipokampa we
wcięcie namiotu

Obrzęk mózgu -
wklinowania

Wgłobienie migdałków móżdżku do otworu potylicznego wielkiego

Meningitis purulenta

Ropne zapalenie opon
mózgowo-
rdzeniowych

Ropne zapalenie opon
m-rdz.



Zapalenie wysiękowe,
ropne
dotyczące przestrzeni
podpajęczynówkowej
(między pajęczynówką a
naczyniówką)

Ropne zapalenie opon m-
rdz.



Różny czynnik patogenetyczny w zależności
od wieku (w zasadzie każda bakteria może

być przyczyną zapalenia opon m-dz.



Noworodki – Streptokoki z grupy B,

Escherichia coli



Dzieci i młodzież – Haemophilius influenzae



Młodzież i dorośli – Neisseria meningitis



Osoby starsze – Streptococcus

pneumoniae, Listeria monocytogenes



U chorych po leczeniu immunosupresyjnym –

Klebsiella albo bakterie beztlenowe,

nietypowe objawy i przebieg

Ropne zapalenie opon m-
rdz.



Objawy kliniczne związane z
podrażnieniem opon



Sztywność karku



Bóle głowy, wymioty



Zaburzenia i utrata świadomości



W badaniu płynu m-rdz. kilkadziesiąt
tysięcy granulocytów
obojętnochłonnych w mm³ oraz
obniżenie poziomu glukozy i
podniesienie poziomu białka

Ropne zapalenie opon
m-rdz.



Makroskopowo w przestrzeni
podpajęczynówkowej treść
ropna
o zabarwieniu żółto-
śmietankowym najobfitsza w
okolicy sklepienia półkul
w części czołowej

Ropne zapalenie opon m-
rdz.

Ropne zapalenie opon m-rdz.

Ropne zapalenie opon m-
rdz.

Ropne zapalenie opon
m-rdz.



U części chorych (nieleczeni lub
źle leczeni) proces zapalny szerzy
się wzdłuż naczyń do mózgu
(encephalitis) - zejście śmiertelne



U chorych leczonych prawidłowo
proces zapalny cofa się bez
pozostawienia śladów

Ropne zapalenie opon
m-rdz.



W części przypadków odczyny
pozapalne,

o trwałym charakterze



Zwłóknienie opon m-rdz.



Wodogłowie okluzyjne



Zarostowe zapalenie opony pajęczej

(w zapaleniu pneumokokowym)

Wodogłowie pozapalne

Ropne zapalenie opon m-
rdz.



Wysięk ropny (ropa)
w przestrzeni
podpajęczej

Wysięk ropny składa się



granulocytów
obojętnochłonnych



martwych tkanek



bakterii

Ropne zapalenie opon m-rdz.

Nowotwory OUN

KLASYFIKACJA WHO NOWOTWORÓW UKŁADU

NERWOWEGO 2007

NOWOTWORY NEUROEPITELIALNE

NOWOTWORY NERWÓW CZASZKOWYCH I

RDZENIOWYCH

NOWOTWORY OPON

CHŁONIAKI I NOWOTWORY UKŁADU

KRWIOTWÓRCZEGO

NOWOTWORY GERMINALNE

NOWOTWORY OKOLICY SIODŁA

NOWOTWORY PRZERZUTOWE

Glioblastoma

Glejak złośliwy



Glioblastoma – najczęstszy
pierwotny, złośliwy nowotwór
OUN wywodzący się z gleju
astrocytarnego. Wg
klasyfikacji WHO należy do
guzów neuroepitelialnych.

Glejak złośliwy



Najbardziej złośliwa postać glejaka
(IVº złośliwości) z krótkim okresem
przeżycia (rzadko więcej niż 1 rok)



Nowotwór wieku starszego (M>K)



Zajmuje najczęściej obszar
nadnamiotowy

Glejak złośliwy



Dwie postaci glejaka złośliwego
odmienne w badaniach genetycznych
i przebiegu klinicznym



Pierwotny – de novo (u starszych

osób)



Wtórny - powstający na podłożu

gwiaździaków rozlanych (nowotwory
astrocytarne) – u osób młodych

Glejak złośliwy

Obraz makroskopowy



Granice makroskopowo nieostre ale nawet
gdy wyraźne to mikroskopowo rozległe
naciekanie mózgu



Różnobarwny (pola martwicy, wylewy krwi,
tkanka nowotworu)



Gdy dociera do powierzchni kory może
naciekać oponę a nawet kości sklepienia
czaszki



Może tworzyć wewnątrz- i
przynowotworowe torbiele

Glejak
złośliwy

Glejak złośliwy

obraz motyla – zajęcie obydwu
półkul

Glejak złośliwy

Wykładniki mikroskopowe



Polimorfizm komórkowy (od małych,
jednojądrowych komórek do dużych,
wielojądrowych)



Liczne proliferujące śródbłonki naczyń
(kłębuszki naczyniowe)



Pola martwicy palisadowej

Wykładniki mikroskopowe

Rozrosty śródbłonka

Martwica palisadowa

Polimorfizm komórkowy

Polimorfizm komórkowy

Rozrosty śródbłonka

Martwica palisadowa

Wykładniki
mikroskopowe

Polimorfizm

komórkowy

Wykładniki
mikroskopowe

Rozrosty

śródbłonka

Wykładniki
mikroskopowe

Martwica

palisadowa

Glejak złośliwy



Odmiany glejaka złośliwego



Olbrzymiokomórkowy – z

obecnością komórek

olbrzymich wielojądrowych



Glejakomięsak – guz

dwukomponentny (utkanie

glejaka i mięsaka)

Oponiak



Pierwotny nowotwór OUN
wywodzący się z
meningothelialnych
(arachnoidalnych)
komórek nabłonka opon

Oponiak



Oponiaki to druga po glejakach,

najliczniejsza grupa pierwotnych

nowotworów OUN (13-26%)



Aż 15 różnych postaci mikroskopowych

wyodrębnionych w klasyfikacji WHO



Większość oponiaków do nowotwory łagodne
(Iº złośliwości histologicznej), ale tez guzy o

IIº i IIIº złośliwości histologicznej

Oponiak



U osób dorosłych VI i VII dekada życia

(K>M),
jedynie odmiana brodawkowata i

anaplastyczna częściej u dzieci



W większości śródczaszkowo – 90% (zatoka

strzałkowa, kąt mózgu, okolica czołowa,

podstawa czaszki , opuszki węchowe), też

kanał kręgowy oraz lokalizacje poza OUN

(skóra, zatoki, nos, kości)

Oponiak

Czynniki sprzyjające rozwojowi

oponiaka



Napromienianie głowy w młodości



Rozległe urazy głowy



Przewlekły krwiak podtwardówkowy



Przewlekle zapalenie opon m-rdz.



Zaburzenia hormonalne
(progesteron, estrogeny)

Oponiak



Rosną na powierzchni opon, nie
naciekają mózgu, wzrost rozprężający
(guzy przymózgowe)



Gdy inwazja mózgu to duża tendencja
do nawrotu

Oponiak

Wykładniki mikroskopowe



Najczęstsze trzy typy:



Meningotelialny (Iº)



Włóknisty (Iº)



Przejściowy (Iº)

Oponiak



Oponiak meningotelialny



Komórki z jądrem o delikatnej

chromatynie, bruzdami i wakuolami
wewnątrzjądrowymi



Niewyraźne granice komórkowe

(syncytium)



Układy cebulkowate ( zrazikowe)



Brak figur podziału



Zdarzają się ciała piaszczakowate

Oponiak
meningotelialny



Niewyraźne
granice
komórkowe
(syncitium)

Oponiak
meningotelialny



Układy
zrazikowe
(cebulowate)

Oponiak
meningotelialny



1. Jądra z wakuolami

wewnątrzjądrowymi



2. Jądra z bruzdami
wewnątrzjądrowymi

Oponiak



Oponiak włóknisty



Przeplatające się pasma komórek

wydłużonych przypominających

fibroblasty



Kolagen i włókna retikulinowe w

przestrzeniach międzykomórkowych



Oponiak przejściowy



Układy jak w dwóch opisanych powyżej



Częste ciała piaszczakowate

Oponiak
włóknisty



Przeplatające

się pasma komórek

Oponiak
przejściowy



Utkanie mieszane

Oponiak
przejściowy



Układy wirowe

Oponiak - ciała
piaszczakowate

Oponiak

Pozostałe typy oponiaków



Atypowy (IIº) – tendencja do nawrotów



Polimorfizm komórkowy (małe komórki i z jądrami różnej

wielkości)



Nieliczne mitozy



Brodawczakowaty (IIIº) – częste nawroty, mogą

naciekać mózg i kości czaszki



Tworzenie brodawek wokół naczyń



Włókna retikulinowe



Złośliwy (IIIº) – nawroty, naciekający wzrost oraz

przerzuty



Wybitny polimorfizm (hiperchromazja jąder)



Liczne mitozy (powyżej 20 w10 HPF)



Martwica

Schwannoma

Nerwiak osłonkowy



Neurilemmoma, Schwannoma,

Neurinoma



Łagodny nowotwór układu nerwowego
(Iº złośliwości histologicznej)

wywodzący się z osłonek Schwanna

nerwów czaszkowych lub rdzeniowych

(obwodowych)

Nerwiak osłonkowy



Etiologia nie jest wyjaśniona, niektórzy

podnoszą rolę napromieniowania lub

urazu



W każdym wieku (V dekada życia)



Neurofibromatozie typu pierwszego
zmiany mnogie (pacjenci 10 lat młodsi)

Nerwiak osłonkowy



Najczęściej w nerwach obwodowych
(głowa, kark, kończyny), ale też
wewnątczaszkowo w kontakcie z nerwami
czaszkowymi (V,VII, VIII)
i kanale kręgowym w związku z nerwem
rdzeniowym (30% guzów rdzenia)



Pozostaje w wyraźnym związku z nerwem,
z którego osłonek się wywodzi i otoczony
jest torebką