Slajd 1

Co to jest Pojezierze?

POJEZIERZE -

typ krajobrazu występujący na

obszarach, które podlegały zlodowaceniu w

plejstocenie, charakteryzujący się

młodoglacjalną rzeźbą terenu i występowaniem

licznych jezior polodowcowych.

W Polsce pojezierza zajmują północną część

kraju, najbardziej znane są Pojezierza:

Mazurskie, Pomorskie i Wielkopolskie, a także

wiele pomniejszych, znajdujących się w ich

obrębie.

Pojezierza Polskie

Pojezierza Polskie – występuje tutaj rzeźba

młodoglacjalna i charakteryzuje się przewagą wysoczyzn
morenowych o powierzchni pagórkowatej lub falistej,
rzadziej płaskiej, nad którą wznoszą się wzgórza moren
czołowych oraz w której są wycięte liczne formy wklęsłe w
postaci rynien i dolin, wytworzonych przez wody
roztopowe i rzeki. Liczne są obniżenia po wytopieniu brył
lodu (wytopiska). Duża liczba form wklęsłych oraz
obecność jezior są świadectwem ostatniego zlodowacenia.
Chociaż na wszystkich Pojezierzach spotykamy te same
formy rzeźby, to jednak poszczególne ich części znacznie
od siebie się różnią. Największymi wysokościami
względnymi charakteryzuje się Pojezierze Pomorskie.

Rzeźba terenu

Charakterystyczną cechą tych krain jest

położenie w granicach zasięgu najmłodszego

zlodowacenia, zwanego bałtyckim. W obrębie

pojezierzy wydzielono kilka typów krajobrazów

naturalnych:

►

W strefie moren czołowych występuje krajobraz

pagórkowaty pojezierny. Charakterystycznymi jego

cechami są ciągi wzgórz morenowych oraz liczne

jeziora wypełniające zagłębienia śródmorenowe i

rynny polodowcowe. Część wzgórz porośnięta jest

lasami, taki ty krajobrazu występuje na Pojezierzu

Kaszubskim w tzw. Szwajcarii Kaszubskiej oraz na

północnej części Pojezierza Suwalskiego.

►

Na południe od wzgórz morenowych rozwinął się

krajobraz sandrowy pojezierny. Są to głównie płaskie i

faliste powierzchnie w obrębie, których występują

jeziora. Powstały one wskutek wytapiania się brył

lodu znajdującego się w piaskach i żwirach

sandrowych, tereny te najczęściej porośnięte są

borami sosnowymi.

►

Pojezierza Pomorskie i Wielkopolskie rozciągają

szerokie, równoleżnikowo przebiegające pradoliny:

Toruńsko- Eberswaldzka i Warszawsko- Berlińska.

Profil przeznaczony tych for jest asymetryczny ( ryc.

3 str. 78). Zbocza północne są najczęściej strome,

południowe łagodne. Dno doliny jest szerokie i osiąga

czasem kilkanaście kilometrów wysokości. rowineły

się tam wydmy śródlądowe występujące dziś

powierzchnie na Międzyrzeczu warciańsko –noteckim

oraz miedzy Bydgoszczą a Toruniem. Krajobraz ten

nazywamy dolinnym wydmowym

Klimat

Klimat Pojezierzy Polskich ze względu na znaczna

rozciągłość tej krainy z zachodu na wschód a w zachodniej

części także z północy na południe jest zróżnicowany.

Na Pojezierzu Wielkopolskim występują stosunkowo małe

opady 450-600 mm. Rocznie ciepłe lata i łagodne zimy.

Kraina ta należy do najbardziej deficytowych w wodę

obszarów Polski.

Klimat Pojezierza Pomorskiego jest chłodniejszy i bardziej

wilgotny niż Wielkopolsce. Lato jest krótkie, a zima długa,

ale łagodna. Opady wahają się od 550 do 700 mm

Rocznie.

Najbardziej surowy klimat o cechach kontynentalnych

panuje na Pojezierzu Mazurskim oraz na Pojezierzu

Suwalskim lato jest krótkie lecz gorące zima długa,

mroźna i śnieżna. Obszar ten po górach jest

najchłodniejszym w Polsce. Opady wahają się między 600

do 800 mm rocznie a większość to śnieg.

Wody

Siec rzeczna pojezierzy została ukształtowana przez

lądolód skandynawski. Główny dział wodny biegnie

wzdłuż moren czołowych Pojezierzy Pomorskiego i

Mazurskiego. Oddziela on rzeki spływające na północ

bezpośrednio do Bałtyku do rzek spływających na

południe do Wart, Noteci, Wisły i Narwi.

Charakterystycznym elementem tych krain są jeziora

(ryc. 5 str. 79) . Najwięcej znajduje się ich na Pojezierzu

Pomorskim największe na Pojezierzu Mazurskim w

regionie zwanym Krainą Wielkich Jezior. Największe

jezioro Śniardwy-113,8

km/2 i najgłębsze jezioro Hańcza znajdują się na

Pojezierzu Mazurskim.

Gleby

Gleby są mało

urodzajne,

przeważnie są to

bielice brunatne i

płowe. Jedynie na

Kujawach oraz w

okolicach Gniezna

występują czarne

urodzajne ziemie.

Roślinność

Charakterystycznymi

zbiorowiskami roślinnymi

są grądy, porastające

gleby brunatne oraz bory

sosnowe występujące na

sandrach. W

zagłębieniach

morenowych rozwineły się

torfowiska, w dolinach

łąki. Na ternie Pojezierzy

Polskich utworzono cztery

parki narodowe:

Drawieński, Wielkopolski,

Wigierski i Park Narodowy

Bory Tucholskie.

Przemysł

Zagospodarowanie Pojezierzy Polskich jest

zróżnicowane. W krainie tej większe znaczenie

gospodarcze ma sól kamienna na Kujawach i węgiel

brunatny w okolicach Konina. W rejonie Krosna

Odrzańskiego występują niewielkie ilości ropy naftowej, a

na Suwałkach wydobywane jest żelazo. Główne surowce

to piaski, żwiry, gliny i iły. W dużych miastach rozwinął się

przemysł elektromaszynowy, środków transportu i

chemiczny. Głowne obiekty przemysłowe to:

Zakład Przemysłu Metalowego „H. Cegielskiego” w

Poznaniu, produkujący tabory kolejowe, duże silniki do

statków oraz maszyny rolnicze.

Fabryka Opon Samochodowych „Stomil” w Olsztynie.

Ważnym rejonem pojezierzy są okolice Inowrocławia na

Kujawach gdzie wydobywa się sól kamienną i wapienie

oraz rozwinięty przemysł chemiczny i materiałów

budowlanych.

Rolnictwo

Najkorzystniejsze tereny naturalne dla rozwoju

rolnictwa występują na Pojezierzu

Wielkopolskim. Są tam tereny równinne,

łagodny klimat oraz średnio urodzajne gleby.

Na lepszych glebach uprawia się przecznicę,

rzepak i buraki cukrowe, a na gorszych

ziemniaki, żyto i kukurydzę.

Na obszarach Pojezierzy Pomorskiego i

Mazurskiego występują gorsze warunki

rolnictwa. W użytkowaniu gruntów dominują

łąki i pastwiska. Hoduje się bydło uprawia się

ziemniaki, żyto i len. Ważną rolę odgrywa także

rybołustwo wykorzystujące zasoby jezior.

Turystyka

Pojezierza Polskie są atrakcyjnym rejonem

turystycznym. Turystów przyciągają głownie

urozmaiconym krajobrazem, licznymi jeziorami i

dużymi powierzchniami lasów oraz historycznymi

zabytkami. Regionami turystycznymi są :Pojezierze

Drawskie i Kaszubskie, Bory Tucholskie oraz pojezierza:

Suwalskie, Lubuskie, Leszczyńskie i Gnieźnieńskie. Na

Pojezierzu Gnieźnieńskim znajdują się liczne zabytki

historyczne z okresów historii Polski. Są to m.in. Ostrów

Lednicki, z grodem pierwszych książąt piastowskich,

Katedra Gnieźnieńska z fragmentami świątyni z 12

wieku, romańska rotunda w Strzelinie oraz legendarna

Mysia Wieża nad Jeziorem Gobło w Kruszwicy. W

Biskupinie koło Żnina znajduje się najstarsza odkryta

osada w Polsce z lat 550-400 p.n.e . Jest ona

skonstruowana i udostępniona dla turystów.

Pojezierze Pomorskie

Pojezierze Pomorskie leży w pasie Pobrzeży

Południowobałtyckich. Pojezierze Pomorskie

dzieli się na trzy mniejsze pojezierza:

Zachodniopomorskie, Wschodniopomorskie

oraz Południowopomorskie.

Pojezierze
Zachodniopomorskie

Pojezierze
Wschodniopomorskie

Pojezierze
Południopomorskie

Znajduje się ono w północno-zachodniej Polsce i

sąsiaduje z Nizina Szczecińska od zachodu, Pobrzeżem

Słowińskim od północy, Żuławami Wiślanymi i

Pojezierzem Chełmińsko-Dobrzyńskim od wschodu oraz

z Pojezierzem Wielkopolskim od południa. Pojezierze te

nazywane jest także Szwajcaria Kaszubska, na terenie

której wznosi się najwyższe wzniesienie niżu

europejskiego - Wieżyca 329 m. n.p.m.

Podczas wycofywania się lądolód pozostawił liczne skały

osadowe, mające duże znaczenie w budownictwie.

Należą do nich: piaski, żwiry, iły, gliny i głazy narzutowe.

W rzeźbie przeważają pagórkowate wysoczyzny

morenowe, częste są też równiny morenowe i sandrowe

oraz szerokie, sterasowane doliny rzeczne, z których

część stanowi typowe pradoliny. Liczne wały morenowe,

znaczące poszczególne etapy cofania się zlodowacenia,

kulminują wysokimi wzniesieniami, przekraczającymi

300 m n.p.m. (Wieżyca 329 m n.p.m.). Na tych terenach

charakterystyczne są wzgórza moreny czołowej, bardzo

dużo mniejszych jezior.

Klimat jest taki sam jak w całej Polsce czyli

przejściowy z kontynentalnego na oceaniczny. Klimat

jest chłodniejszy i bardziej wilgotny, co jest

spowodowane większą wysokością bezwzględną tego

obszaru oraz intensywniejszymi masami powietrza. Lato

jest krótkie, a zima długa, lecz łagodna. Średnia

temperatura w lipcu wynosi ok. 17? C, a w styczniu ok.

-3? C. Opady wahają się od 550 do 700 mm. rocznie.

Na pojezierzu większa cześć gleb to gleby brunatne,

płowe oraz bielice. Występują tam różne gleby bagienne

znajdujące się na przybrzeżnych fragmentach morza

bałtyckiego.

Na terenie pojezierza występują lasy bukowe typu

nizinnego, dąbrowy, bory sosnowe i mieszane, lasy

łęgowe, roślinność wydm morskich. Na osadach

polodowcowych (piaskach, glinach) rozwinęły się słabe

gleby, które porastają przeważnie lasy sosnowe. Wśród

lasów i wzgórz morenowych Lesistość na pojezierzu

wynosiła średnio od 27-36 %. Na terenie Pojezierza

pomorskiego znajduje się Tucholski Park Narodowy.

Na Pojezierzu Pomorskim nie ma wielu surowców

mineralnych. Występują na tych terenach: iły, gliny,

piaski i żwiry.

Pojezierze Mazurskie

Pojezierze Mazurskie z krainami sąsiednimi obejmuje

ziemie położone miedzy dolina dolnej Wisły a granicą Polski na

północy i wschodzie; na południu bez wyraźnej granicy

przechodzi w rozległą Nizinę Mazowiecką.

Część Pojezierza Wschodniobałtyckiego, położona

pomiędzy Niziną Staropruską (Górowo Iławeckie, Orneta)

i Pojezierzem Iławskim (Iława, Ostróda) na zachodzie,

Pojezierzem Litewskim (Augustów, Suwałki) na

wschodzie i Niziną Północnomazowiecką (Mława, Płońsk,

Ciechanów) na południu. W skład Pojezierza Mazurskiego

wchodzą: Pojezierze Olsztyńskie, Pojezierze Mrągowskie,

Kraina Wielkich Jezior Mazurskich, Kraina Węgorapy,

Wzgórza Szeskie, Pojezierze Ełckie, Równina Mazurska.

Pojezierze obejmuje ciągi moren czołowych trzech

głównych faz zlodowacenia bałtyckiego (jęzor mazurski).

Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona. Krajobraz

tworzą łańcuchy wzgórz morenowych (kulminacja na

Wzgórzach Szeskich, 309 m n.p.m.), zagłębienia

bezodpływowe, kemy, ozy, w południowej części pola

sandrowe. Występują liczne jeziora, które zajmują ok.

7% powierzchni tego pojezierza, m.in. dwa największe w

Polsce - Śniardwy i Mamry oraz Niegocin, Nidzkie, Roś,

Tałty. Liczba jezior o powierzchni powyżej 1 ha wynosi

2700. Rzeki wypływające z Pojezierza Mazurskiego

należą do dorzeczy Narwi (Omulew, Rozoga, Szkwa, Pisa,

Ełk) i Pregoły (Łyna z Gubrem, Węgorapa).

Na Pojezierzu Mazurskim występuje duża liczba

owadów, a wśród nich zarówno gatunki pożyteczne

(pszczoły i inne gatunki zapylające kwiaty), jak i

szkodliwe. Liczne gatunki owadów mają wspaniałe

ubarwienie, są to przede wszystkim różnego rodzaju

motyle. Pod ochroną znajdują się wszystkie gatunki

biegaczy, tęczników i trzmieli. Nad wodami jezior

często spotykamy ważki. Z rzek zbadanych przez

ichtiologów na podkreślenie zasługuje Drwęca i jej

dopływy.

Pojezierze Mazurskie nazywane bywa 'ptasim rajem'.

Ptaki zamieszkujące lasy, jeziora, rzeki, bagna,

torfowiska, łąki i pola tworzą bogatą, bo liczącą ponad

350 gatunków awifaunę. W lasach występują: głuszec,

jarząbek, cietrzew, kruk, orzechówka, sójka, dzięcioł,

orzeł przedni i wiele innych. Nad polami i łąkami widuje

się myszołowy i błotniaki. Nad rzekami i jeziorami mają

swoje siedliska kanie. Ponadto występują: jastrząb,

krogulec, sokół, gęś, kaczka krzyżówka, perkoz, czapla i

żuraw. W puszczach Pojezierza Mazurskiego

wyodrębniono dzikie mateczniki w celu zachowania

pierwotnej fauny. W rezerwatach tych czynione są

próby reaklimatyzacji żubra, łosia i bobra.

Pojezierze Wielkopolskie

Makroregion geograficzny w środkowo-zachodniej Polsce, część

pojezierzy

południowobałtyckich

. Jej granice wyznaczają od północy Pradolina

Toruńsko-Eberswaldzka zajmowana obecnie przez Wisłę, Noteć i Wartę, na

południu Pradolina Warszawsko-Berlińska zajmowana przez Wartę i Obrę.

Główną rzeką jest Warta, przerzucająca się południkowo ze

swych równoleżnikowych pradolin: z Berlińskiej do Noteckiej

poprzez Poznański Przełom Warty. Wytworzył się on dość

wcześnie, zapewne już u schyłku fazy poznańskiej zlodowacenia

vistulian. Podobnie płyną Obra i górna Noteć, które wykorzystując

rynny jeziorne, nie wszędzie mają wykształcone doliny erozyjne.

Ogólna liczba jezior na Pojezierzu Wielkopolskim przekracza 1000.

Zgrupowały się one głownie w północej części Pojezierza, choć

występują też w jego centralnej części.

Na Pojezierzu Wielkopolskim lasów jest stosunkowo mało. Ciągną

się na obszarze z południo-wschodu od Wrześni na północo-

zachód ku Noteci, jak również na południe od Poznania.

Południkowe formy dolinne, a częściowo mniej lub bardziej

przekształcone rynny glacjalne dzielą omawiany region na

występujące na przemian wzniesione lub obniżone jednostki

niższego rzędu. Występują tu:

•

Pojezierze Poznańskie,

• Poznański Przełom Warty,

• Pojezierze Chodzieskie (Pagórki Chodzieskie),

• Pojezierze Gnieźnieńskie (Wysoczyzna Gnieźnieńska),

• Równina Inowrocławska,

• Równina Wrzesińska,

• Pojezierze Kujawskie.

Document Outline