Układ oddechowy

Funkcje układu oddechowego

Stanowi

dużą powierzchnię dyfuzyjną (ok. 100 m

)

przez

którą tlen może być wprowadzony do ustroju, a dwutlenek

węgla – eliminowany z ustroju.

Utrzymuje adekwatny gradient pomiędzy ciśnieniem tlenu i

dwutlenku węgla w powietrzu pęcherzykowym, a prężnością

tych gazów we krwi dopływającej do pęcherzyków płucnych.

Gradient ten jest napędową siłą

dyfuzji

, w wyniku której O

jest

wprowadzany do ustroju, a CO

jest z niego eliminowany.

Nawilża i ogrzewa powietrze docierające do pęcherzyków

płucnych, a także oczyszcza je z czynników potencjalnie

szkodliwych dla organizmu.

Uczestniczy w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej.

Uczestniczy w reakcjach obronnych organizmu ze względu na

obecność w pęcherzykach płucnych komórek fagocytujących.

PODZIAŁ

UKŁADU ODDECHOWEGO

W skład układu oddechowego wchodzą drogi oddechowe,

narządy wymiany gazowej oraz worki surowicze

obejmujące te narządy.

Drogi oddechowe dzielimy na górne i dolne.

DROGI ODDECHOWE GÓRNE

: jama nosowa i gardło

DROGI ODDECHOWE DOLNE

; krtań, tchawica,

oskrzela

Jama nosowa (1)



Przednia ścina i odcinki przednie ściany bocznej jamy nosowej

stanowi

nos zewnętrzny



Miejsce w którym nos łączy się z czołem nazywa się nasadą nosa.

Przednia wąska powierzchnia nosa zwana

grzbietem nosa

przechodzi ku dołowi w

koniec nosa



w dolnym odcinku powierzchnie boczne nosa zewnętrznego są

wyraźnie odgraniczone od policzków i wargi górnej tworząc

skrzydła nosa



Powierzchnia dolna zawiera dwa otwory noszące nazwę

nozdrzy

przednich

, które stanowią wejście do jamy nosowej



Nos zewnętrzny posiada charakterystyczną budowę; w części górnej

składa się z kości, a w części dolnej i środkowej z chrząstek i skóry



Kostną podstawę nosa stanowią obie

kości nosowe

wyrostki

czołowe szczęk.

Kości te ograniczają

otwór gruszkowaty

będący

kostnym otworem nosowym czaszki



Poniżej części kostnej szkielet nosa utworzony jest przez

chrząstki.

W części pośrodkowej nosa występuje

nieparzysta chrząstka

przegrody nosa

odpowiadająca kształtem grzbietowi nosa.

Chrząstka przegrody zgina się na boki, łącząc się z

chrząstkami

bocznymi nosa,

do których (tworząc koniec nosa) dołączają się

chrząstki skrzydłowe większe)

Jama nosowa (2)



Skóra nosa przechodzi na przedsionek nosa, w którym pokryta jest

sztywnymi, krótkimi włosami, tworzącymi rodzaj siatki ochronnej



Szkielet przegrody nos w odcinku górnym jest kostny. Stanowi go

blaszka pionowa kości sitowej oraz lemiesz

. Do przodu od nich

znajduje się

chrząstka przegrody nosa



Ściany jamy nosa są budowane przez:

Ściana przyśrodkowa

– chrząstka przegrody nosa

Ściany boczne

– nos zewnętrzny, szczęki i kości podniebienia, błędnik

kości sitowej

Ściana dolna

– podniebienie

Ściana tylna

– trzon kości klinowej



Na ścianie bocznej jamy nosowej osadzone są trzy

małżowiny nosowe

dolna, środkowa i górna

, które dzielą ścianę na trzy przewody

nosowe:

Przewód nosowy dolny

; stanowiący ujście przewodu nosowo-łzowego

(odpływ gruczołów łzowych)

Przewód nosowy środkowy

, łączący się z zatoką szczękową, czołową

i przednią częścią błędnika sitowego

Przewód nosowy górny

, łączy się z komórkami sitowymi tylnymi

Jama nosowa (3)



Przewody nosowe łączą się przyśrodkowo z przestrzenią

leżącą tuż przy przegrodzie nosowej, zwaną

przewodem

nosowym wspólnym



Przewody nosowe i przewód nosowy wspólny łączą się ku

tyłowi w

przewód nosowo-gardłowy

, który przez

nozdrza tylne przechodzi w część nosową gardła



Nozdrza tylne

leżą w tylnej ścianie nosa, poniżej trzonu

kości klinowej i są podzielone, podobnie jak nozdrza

przednie, przegrodą nosa

Jama nosowa (4)

Czynnościowo błonę śluzową jamy nosowej można podzielić na

dwie części:

1.OKOLICA WĘCHOWA

: zajmuje górną część jamy nosowej, leżącą

między małżowiną nosową górną, a przegrodą nosa. Błona

śluzowa okolicy węchowej ma żółtawe zabarwienie. Nabłonek

węchowy, również wielorzędowy, ale bez migawek składa się z

trzech rodzajów komórek: podstawnych, zrębowych i komórek

węchowych. Te ostatnie są dwubiegunowymi komórkami

nerwowymi. Ich wypustki wystają ponad powierzchnię nabłonka

w postaci stożka węchowego wyposażonego w 6-8 rzęsek. Cała

ta struktura stanowi receptor węchu.

OKOLICA ODDECHOWA

: wyściela pozostałą część jamy

nosowej, ma różowe zabarwienie, wyścielona jest nabłonkiem

migawkowym. Ruchy migawek odbywają się w kierunku nozdrzy

tylnych. Obecne tu liczne komórki kubkowe i małe gruczoły

cewkowo-pęcherzykowe wydzielają śluz o różnorodnej

konsekwencji.

Gardło (1)



Stanowi wspólny odcinek drogi oddechowej i pokarmowej,

łączący się z jamą nosową i z jamą ustną dochodzący do

wejścia do przełyku lub do wejścia krtani



Gardło znajduje się do przodu od kręgosłupa i do tyłu od jam

nosowych, jamy ustnej i krtani, rozciąga się od podstawy

czaszki do VI kręgu szyjnego



Przestrzeń gardła dzielimy na trzy części: nosową, ustną i

krtaniową



Przewód gardła wysłany jest błoną śluzową, która w części

ustnej i krtaniowej pokryta jest nabłonkiem wielowarstwowym

płaskim, a w części nosowej gardła występuje nabłonek

walcowaty migawkowy



Błona mięśniowa gardła składa się z mięsni poprzecznie

prążkowanych przebiegających w dwóch kierunkach; okrężnym

(zwieracze gardła) i podłużnym (dźwigacze gardła). Czynność

tych mięśni pozostaje w związku z połykaniem pokarmu

Gardło (2)

Część nosowa gardła

– czynnościowo należy do układu

oddechowego. Jama nosowa łączy się z częścią nosową gardła za

pomocą parzystych

nozdrzy tylnych

. Ściany tej części są

przymocowane nieruchomo do kości czaszki i dlatego jest ona

zawsze otwarta. Na sklepieniu gardła znajduje się

migdałek

gardłowy

znikający prawie zupełnie u osób dorosłych. W bocznych

ścianach znajdują się ujścia trąbek słuchowych łączące część

nosową gardła z jamami bębenkowymi ucha środkowego. W trakcie

połykania ściany trąbki słuchowej rozchylają się i wyrównują

ciśnienie w uchu środkowym.

Część ustna gardła –

łączy się za pomocą

cieśni gardzieli

z jamą

ustną. Podczas połykania, przy wydawaniu wysokich dźwięków oraz

przy wymawianiu niektórych spółgłosek, mięśnie podłużne unoszą

podniebienie zakończone języczkiem, zbliżają je do ściany tylnej

gardła i w ten sposób część nosowa gardła zostaje oddzielona od

części ustnej. Zapobiega to przedostawaniu się treści pokarmowej

do części nosowej gardła przy połykaniu.

Część krtaniowa gardła –

zalicza się w przeważającej części do

przewodu pokarmowego. Położona jest w tyle za krtanią mając do

przodu

wejście do krtani

. Po obu stronach tego wejścia znajduje

się dość głęboki

zachyłek gruszkowaty

stanowiący drogę kęsa

pokarmowego. W zachyłku tym mogą utkwić połknięte obce ciała.

Krtań (1)



Krtań umieszczona jest do przodu od części krtaniowej gardła,

mniej więcej na wysokości IV-VI kręgu szyjnego u mężczyzn i nieco

wyżej u kobiet. Zawieszona jest za pomocą więzadeł i mięśni na

kości gnykowej



Od dołu krtań graniczy z tchawicą, z boków przylega do niej

gruczoł tarczowy i częściowo mięśnie szyi, z tyłu powierzchnia

krtani graniczy z gardłem



Połączenie krtani z kością gnykową sprawia, że ruchy jej są

przekazywane w krtani w ten sposób, że mięśnie unoszące kość

gnykową unoszą jednocześnie ktań



Krtań ma szkielet składający się z chrząstek połączonych ze sobą

stawami lub więzadłami, które mogą zmieniać wzajemnie

położenie dzięki mięśniom poprzecznie prążkowanym



Szkielet krtani tworzy dziewięć chrząstek. Trzy chrząstki

nieparzyste

tarczowata, pierścieniowata i nagłośniowa

oraz

trzy chrząstki parzyste

nalewkowata, różkowata i klinowata



Największe w szkielecie krtani są trzy chrząstki nieparzyste.

Chrząstka tarczowata (widoczna u mężczyzn jako ‘jabłko Adama’) i

pierścieniowata stanowią przednią, tylną i boczne ściany krtani.

Znacznie mniejsza od nich chrząstka nagłośniowa stanowi szkielet

nagłośni, zamykając wejście do krtani w trakcie połykania

Krtań (2)



Wnętrze krtani zwane jamą składa się z trzech części: górnej -

przedsionka krtani, środkowej – głośni i dolnej – jamy

podgłośniowej

PRZEDSIONEK KRTANI

– rozpoczyna się

wejściem do krtani

ograniczonym od przodu przez nagłośnię, z boku przez

parzyste

fałdy nalewkowo-nagłośniowe

, od tyłu wcięciem

międzynalewkowym, czyli wcięciem błony śluzowej między

chrząstkami nalewkowatymi. Granicę dolną przedsionka

stanowi druga para fałdów tzw.

fałdy kieszonki krtaniowej

GŁOŚNIA

– jest najwęższą częścią jamy krtani zawartą między

fałdami głosowymi.

Fałdy głosowe

rozpięte są pomiędzy

kątem chrząstki tarczowatej, a wyrostkiem głosowym

chrząstek nalewkowatych i ograniczają

szparę głośni.

Fałdy

głosowe ograniczane są od strony górnej i przyśrodkowej

przez tzw.

wargi głosowe

, które drgają w stosunku do siebie.

Wargi głosowe zawierają więzadła głosowe i mięsień głosowy.

JAMA PODGŁOŚNIOWA –

zlokalizowana pod fałdami

głosowymi, zdecydowanie szersza od głośni w części dolne

przechodzi w tchawicę

Krtań (3)

FUNKCJE KRTANI

Aparat ochronny

zaczyna działać dopiero wtedy, kiedy ciała obce

dotykają wejścia do krtani. Nagłośnia stanowiąca ruchomą, przednią

ścianę przedsionka krtani, może pochylając się do tyłu zamknąć

wejście krtani. Drugim czynnikiem, który zamyka wejście do krtani

jest przesunięcie jej pod język i ucisk nasady języka na nagłośnię.

Wtedy całkowicie przechyla się ona ku tyłowi zamykając wejście do

krtani. Kiedy ten ucisk ustaje, nagłośnia jak sprężyna wraca do

swego pionowego położenia spoczynkowego wskutek sprężystości

chrząstki nagłośniowej.

Z tworzeniem dźwięku

związana jest głównie środkowa część krtani,

a zwłaszcza głośnia. Wytwarzanie głosu jest związane z drganiem

warg głosowych w kierunku mniej więcej poprzecznym w stosunku

do siebie, które zwierając się lub rozwierając, przerywają okresowo

wydechowy prąd powietrza wywołując dźwięk. W zależności od

szerokości szpary głośni oraz od długości, grubości i stanu napięcia

warg głosowych, a tym samym więzadeł głosowych, wysokość

dźwięku będzie wyższa lub niższa. Powstawanie dźwięków w krtani

możliwe jest dzięki jej mięśniom poprzecznie-prążkowanym.

Najważniejsze to: mięsień pierścienno-nalewkowy tylny, boczny,

nalewkowy poprzeczny, tarczowo-nalewkowy, pierścienno-tarczowy.

Tchawica



Część podgłośniowa krtani przechodzi w tchawicę, stanowiącą

kanał o stale otwartym świetle, o długości 10 – 12cm



Część górna tchawicy leży w obrębie szyi ku przodowi od

przełyku. Część dolna schodzi do śródpiersia i kończy się

podziałem (

rozdwojeniem tchawicy

) na dwa oskrzela

główne, prawe i lewe na wysokości IV lub V kręgu piersiowego



Szkielet tchawicy składa się z 16 – 20

podkowiastych

chrząstek

, otwartych od strony grzbietowej. Tylne otwarte

odcinki chrząstek zamyka

ściana błoniasta



W przestrzeniach między chrząstkami błona włóknista jest

obficie zaopatrzona we włókna elastyczne, miejsca te nazwano

więzadłami obrączkowymi



W świetle tchawicy w miejscu rozdwojenia znajduje się ostra

krawędź biegnąca w osi strzałkowej, zwana

ostrogą tchawicy



Na skutek czynności mięśni ściany błoniastej, tchawica może

się również czynnie zwężać np. podczas kaszlu dochodzi do

silnego zwężenia i powstania silnego prądu powietrza

ułatwiającego odkrztuszenie śluzu

Oskrzela



Tchawica w miejscu rozdwojenia dzieli się na dwa oskrzela główne,

prawe i lewe. Oskrzela główne od miejsca rozdwojenia kierują się w dół

i na boki, w kierunku wnęk płucnych.



Oskrzele prawe

ma przebieg bardziej stromy i światło nieco większe

od lewego (ze względu na lewostronne ułożenie serca w śródpiersiu)



We wnęce płucnej oskrzela główne wchodzą do miąższu płucnego

dzieląc się na oskrzela płatowe (trzy w płucu prawym i dwa w lewym)



Oskrzela płatowe dzielą się na oskrzela segmentowe zaopatrujące

segmenty oskrzelowo-płucne

SEGMENT OSKRZELOWO-PŁUCNY: odcinek płata płuc posiadający własne

oskrzele segmentowe i tętnicę segmentową pochodzącą z podziału

tętnic krążenia płucnego



Prawe płuco składa się najczęściej z 10 segmentów (płat górny zawiera

3 segmenty, środkowy 2, a dolny 5). W płucu lewym znajdują się

najczęściej po 4 segmenty w płacie górnym i dolnym



Oskrzela segmentowe dzielą się na swoim przebiegu kilka lub

kilkanaście razy przechodząc ostatecznie w nie posiadające chrząstek

oskrzelko

dalej w

oskrzelko końcowe

i ostatecznie rozpadając się

na dwa

oskrzelka oddechowe

Płuca (1)



Narządami układu oddechowego, w których zachodzi proces oddychania

zewnętrznego są płuca



Płuca są narządem parzystym –

płuco prawe i lewe

, umieszczonym w jamie

klatki piersiowej, są oddzielone od siebie narządami śródpiersia, a od trzew

jamy brzusznej oddziela je przepona. Oba płuca na kształt płaszcza

ochronnego obejmują serce.



Kształt płuca stanowi ‘odlew’ ograniczającej go klatki piersiowej zamkniętej u

dołu przeponą.



Wklęsła podstawa płuca odpowiada wypukłości przepony, na której spoczywa i

określana jest mianem

powierzchni przeponowej

. Boczna, wypukła

powierzchnia płuca przylegająca do żeber nosi nazwę

powierzchni

żebrowej.

Powierzchnia przeciwległa zwrócona do śródpiersia nosi nazwę

powierzchni przyśrodkowej

. Kopulasty, górny koniec płuca nosi nazwę

szczytu płuca.



Na powierzchni przyśrodkowej znajduje się głęboka wklęsłość –

wycisk

sercowy

, w którym leży serce objęte osierdziem



Pośrodku powierzchni przyśrodkowej położona jest

wnęka płuca.

Wchodzące i

wychodzące do wnęki twory w otoczeniu tkanki łącznej tworzą

korzeń płuca



skład korzeni płucnych

wchodzą: oskrzela główne prawe i lewe, tętnice

płucne prawe i lewe, żyły płucne prawe i lewe, tętnice i żyły oskrzelowe,

naczynia chłonne, nerwy

Płuca (2)



Płuca dzielą się na płaty oddzielone od siebie

szczelinami

międzypłatowymi

dochodzącymi prawie do wnęki



Płuco lewe ma jedną taką szczelinę zwaną

skośną

, która

dzieli płuco na dwa

płaty górny i dolny



W płucu prawym oprócz

szczeliny skośnej

występuje

szczelina pozioma.

Obie szczeliny dzielą płuco na

płaty

górny, środkowy i dolny



Dla potrzeb klinicznych ustalono podział płuc na segmenty

oskrzelowo-płucne



W płucach odróżnia się

składnik oskrzelowy i składnik

pęcherzykowy.

Pierwszy służy do przewodzenia powietrza;

w przedłużeniu krtani, tchawicy i oskrzeli głównych tworzy on

silnie rozgałęzione

drzewo oskrzelowe.

Składnik

pęcherzykowy utworzony jest z miseczkowatych uwypukleń –

pęcherzyków płucnych

, których cienka ściana pozwala na

wymianę gazową między powietrzem oddechowym, a krwią

Płuca (3)



Za właściwy miąższ płucny uważa się tę część dróg oddechowych,

która bierze udział w wymianie gazowej



Są to

oskrzelka oddechowe

i ich ostatnie rozgałęzienia

–

przewodziki pęcherzykowe.

W ścianach oskrzelek oddechowych

znajdują się pojedyncze pęcherzyki płucne, w przewodzikach

pęcherzykowych są one gęsto rozmieszczone obok siebie. Końcowe

odcinki przewodzików pęcherzykowych są często rozszerzone i

wtedy nazywa się je

woreczkami pęcherzykowymi

PĘCHERZYKI PŁUCNE

– kuliste twory, otwarte do światła oskrzelek

oddechowych lub przewodzików pęcherzykowych czy woreczków

pęcherzykowych. Ściany ich są utworzone z nabłonka

jednowarstwowego, otoczonego gęstą siecią naczyń krwionośnych,

otrzymujących krew z krążenia małego, czyli z rozgałęzień tętnic

płucnych. Przez cienki nabłonek pęcherzyków oraz śródbłonek

naczyń włosowatych odbywa się wymiana gazowa

Budowa układu oddechowego (1)

W obrębie układu oddechowego

istnieją 23 rozgałęzienia

(23 generacje).

Wraz z kolejnymi

rozgałęzieniami:

Maleje promień kolejnej

generacji

Zwiększa się sumaryczna

powierzchnia przekroju

kolejnej generacji

Zmniejsza się liniowa

prędkość przepływu

powietrza

Ściana kolejnych generacji

staje się coraz cieńsza

Nabłonek cylindryczny

urzęsiony przechodzi w

nabłonek sześcienny, a

następnie płaski

GENERACJE UKŁADU

ODDECHOWEGO

FUNKCJA

Tchawica

STREFA

PRZEWODZĄCA

(anatomiczna przestrzeń

martwa V

)

Brak wymiany gazowej

Funkcja:



Nawilżanie



Oczyszczanie



Ogrzewanie powietrza

Oskrzela główne

Oskrzela płatowe

Oskrzela segmentowe

Oskrzela małe

Oskrzeliki

Oskrzeliki końcowe

Oskrzeliki oddechowe

STREFA PRZEJŚCIOWA

Częściowa wymiana

gazów

Przewody pęcherzykowe

STREFA ODDECHOWA

Wymiana gazów

Woreczki pęcherzykowe

Jama śródopłucnowa

Wewnętrzna powierzchnia ścian klatki

piersiowej pokryta jest

opłucną

ścienną

, a powierzchnia płuc –

opłucną płucną

. Wąska przestrzeń

między zwróconymi ku sobie

powierzchniami obu opłucnych

stanowi

jamę śródopłucnową

Jest ona wypełniona niewielką

ilością chłonki, która:

Zwilża zwrócone ku sobie

powierzchnie opłucnej ściennej i

opłucnej płucnej

Umożliwia ślizganie się powierzchni

obu opłucnych względem siebie

Dzięki siłom spójności (kohezji)

zapobiega oderwanie się opłucnej

ściennej od opłucnej płucnej.

Etapy oddychania

Proces wymiany gazów między organizmem, a otaczającym środowiskiem nazywa

się oddychaniem. Istnieją trzy etapy oddychania:

Oddychanie zewnętrzne

, zachodzące na

poziomie płuc

, stanowi wymiana

gazów pomiędzy:



Powietrzem atmosferycznym, a pęcherzykiem płucnym



Pęcherzykiem płucnym, a osoczem krwi



Osoczem krwi, a krwinkami czerwonymi

Transport gazów

, zwany funkcją oddechową krwi, odbywa się na przestrzeni

pomiędzy płucami, a tkankami organizmu

. Transporterem tlenu są

krwinki czerwone (hemoglobina), tylko niewielka ilość gazu jest fizycznie

rozpuszczona w osoczu. Głównym transporterem dwutlenku węgla jest osocze,

część CO2 przenoszona jest przez erytrocyty w powiązaniu z grupą aminową

hemoglobiny.

Oddychanie wewnętrzne

– stanowi wymiana gazów pomiędzy środowiskiem

zewnątrzkomórkowym, a wnętrzem komórek oraz wykorzystanie tlenu i

wytworzenie dwutlenku węgla. Etap powyższy zachodzi na poziomie tkanek.

Oddychanie zewnętrzne (1)

WENTYLACJA PŁUC

WDECH – faza czynna cyklu

oddechowego

Mięśnie wdechowe:

przepona i

mięśnie międzyżebrowe

zewnętrzne,

oraz dodatkowo podczas wysiłku:

mm. pochyłe szyi

m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy

m. piersiowy mniejszy

mm. dźwigacze łopatki

m. czworoboczny

m. zębaty przedni

pasmo prostowników grzbietu.

SKURCZ MIĘŚNI WDECHOWYCH

POWIĘKSZENIE TRZECH WYMIARÓW

KLATKI PIERSIOWEJ

ZMIEJSZENIE CIŚNIENIA

ŚRÓDOPŁUCNOWEGO (Ppl)

ROZCIĄGNIĘCIE TKANKI PŁUCNEJ

(PĘCHERZYKÓW PŁUCNYCH)

ZMNIEJSZENIE CIŚNIENIA W

PĘCHERZYKACH PŁUCNYCH (P

)

WYTWORZENIE GRADIENTU

PĘCHERZYKI – ATMOSFERA

<Patm)

WDECH

(na szczycie wdechu PA jest równe Patm)

Oddychanie zewnętrzne (2)

WENTYLACJA PŁUC

WYDECH – faza bierna cyklu

oddechowego

Mięśnie wydechowe

– mięśnie

międzyżebrowe

wewnętrzne,

Oraz dodatkowo podczas

wysiłku:

Mięśnie ściany brzusznej

Mm czworoboczne lędźwi

Mm biodrowo-żebrowe

Mm zębate dolne

ROZKURCZ MIĘŚNI WDECHOWYCH

ZMNIEJSZENIE WYMIARU KLATKI PIERSIOWEJ

WZROST CIŚNIENIA W JAMIE

ŚRÓDOPŁUCNOWEJ

WZROST CIŚNIENIA W PĘCHERZYKACH

PŁUCNYCH (P

)

WYTWORZENIE GRADIENTU

PĘCHERZYKI ATMOSFERA

> P

atm

WYDECH

(na szczycie wydechu P

jest równe P

atm

)

Document Outline