Opieka 

Opieka 

pielęgniarska nad

pielęgniarska nad

 osobą starszą z 

 osobą starszą z 

zaburzeniami 

zaburzeniami 

otępiennymi

otępiennymi

Otępienie

Otępienie

Otępienie według kryteriów WHO jest zespołem 

Otępienie według kryteriów WHO jest zespołem 

spowodowanym chorobą mózgu, zwykle o 

spowodowanym chorobą mózgu, zwykle o 

charakterze przewlekłym lub postępującym, w 

charakterze przewlekłym lub postępującym, w 

którym zaburzone są funkcje poznawcze, 

którym zaburzone są funkcje poznawcze, 

takie jak: pamięć, myślenie, orientacja, 

takie jak: pamięć, myślenie, orientacja, 

rozumienie, liczenie, zdolność uczenia się, 

rozumienie, liczenie, zdolność uczenia się, 

funkcje językowe, zdolność do porównywania, 

funkcje językowe, zdolność do porównywania, 

oceniania i dokonywania wyborów. 

oceniania i dokonywania wyborów. 

Świadomość nie jest zaburzona. Upośledzenie 

Świadomość nie jest zaburzona. Upośledzenie 

funkcji poznawczych zwykle towarzyszy, a 

funkcji poznawczych zwykle towarzyszy, a 

czasami je poprzedza, obniżenie kontroli nad 

czasami je poprzedza, obniżenie kontroli nad 

reakcjami emocjonalnymi, społecznymi, 

reakcjami emocjonalnymi, społecznymi, 

zachowaniem i motywacją.

zachowaniem i motywacją.

Otępienie

Otępienie

Otępienie prowadzi do znacznego spadku 

Otępienie prowadzi do znacznego spadku 

funkcji intelektualnych oraz prowadzi do 

funkcji intelektualnych oraz prowadzi do 

stopniowego upośledzenia samodzielnego 

stopniowego upośledzenia samodzielnego 

funkcjonowania w życiu codziennym 

funkcjonowania w życiu codziennym 

(mycie się, ubieranie, jedzenie, higiena 

(mycie się, ubieranie, jedzenie, higiena 

osobista, wydalanie i czynności 

osobista, wydalanie i czynności 

higieniczne). W jego następstwie 

higieniczne). W jego następstwie 

dochodzi do stopniowego wyłączania się 

dochodzi do stopniowego wyłączania się 

chorego z aktywności społecznej i coraz 

chorego z aktywności społecznej i coraz 

większej jego zależności od pomocy i 

większej jego zależności od pomocy i 

opieki innych osób, najczęściej członków 

opieki innych osób, najczęściej członków 

rodziny.

rodziny.

Epidemiologia

Epidemiologia



Naturalny proces 

Naturalny proces 

starzenia wiąże się z 

starzenia wiąże się z 

zachodzącymi w 

zachodzącymi w 

ośrodkowym układzie 

ośrodkowym układzie 

nerwowym zmianami 

nerwowym zmianami 

zanikowymi i 

zanikowymi i 

zwyrodnieniowymi oraz 

zwyrodnieniowymi oraz 

upośledzeniem 

upośledzeniem 

przekaźnictwa 

przekaźnictwa 

nerwowego. Zmiany te 

nerwowego. Zmiany te 

przyczyniają się do 

przyczyniają się do 

zmniejszenia sprawności 

zmniejszenia sprawności 

umysłowej i sprzyjają 

umysłowej i sprzyjają 

rozwojowi otępienia.

rozwojowi otępienia.

Epidemiologia

Epidemiologia

Częstość występowania zespołów 

Częstość występowania zespołów 

otępiennych  sięga 10% populacji.

otępiennych  sięga 10% populacji.



W przedziale wieku 

W przedziale wieku 

65-69 lat – 

65-69 lat – 

1,9%

1,9%



W przedziale wieku 

W przedziale wieku 

80-84 lat – 

80-84 lat – 

16,5%

16,5%



U osób powyżej 80 

U osób powyżej 80 

lat 

lat 

     – 

     – 

50%

50%

Podział otępień:

Podział otępień:

Międzynarodowa klasyfikacja ICD-10 obejmuje 

Międzynarodowa klasyfikacja ICD-10 obejmuje 

następujące kategorie:

następujące kategorie:



Otępienie w chorobie Alzheimera

Otępienie w chorobie Alzheimera



Otępienie naczyniowe

Otępienie naczyniowe



Otępienie w innych chorobach 

Otępienie w innych chorobach 

klasyfikowanych gdzie indziej

klasyfikowanych gdzie indziej



Otępienie bliżej nieokreślone

Otępienie bliżej nieokreślone



Organiczny zespół amnestyczny, nie wywołany 

Organiczny zespół amnestyczny, nie wywołany 

alkoholem i innymi substancjami 

alkoholem i innymi substancjami 

psychoaktywnymi.

psychoaktywnymi.

Przyczyny otępień

Przyczyny otępień



W USA i krajach Europy Zachodniej 

W USA i krajach Europy Zachodniej 

ocenia się, że najczęstszą przyczyną 

ocenia się, że najczęstszą przyczyną 

otępienia jest: 

otępienia jest: 

1.

1.

Choroba Alzheimera – 55% wszystkich 

Choroba Alzheimera – 55% wszystkich 

przypadków otępienia.

przypadków otępienia.

2.

2.

Choroba mózgowo-naczyniowa – 25%

Choroba mózgowo-naczyniowa – 25%

3.

3.

Etiologia mieszana – 15%

Etiologia mieszana – 15%

4.

4.

Inne przyczyny – 5%

Inne przyczyny – 5%

Przyczyny otępienia:

Przyczyny otępienia:

1.

1.

Pierwotne zespoły otępienne:

Pierwotne zespoły otępienne:



Choroba Alzheimera

Choroba Alzheimera



Choroba rozsianych ciał Lewy`ego

Choroba rozsianych ciał Lewy`ego



Otępienie czołowo-skroniowe

Otępienie czołowo-skroniowe



Choroba Picka

Choroba Picka



Choroba Huntingtona

Choroba Huntingtona



Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona



Choroba Wilsona

Choroba Wilsona



Postępujące porażenie nadjądrowe

Postępujące porażenie nadjądrowe

Przyczyny otępienia:

Przyczyny otępienia:

2. Wtórne zespoły otępienne:

2. Wtórne zespoły otępienne:



Otępienie naczyniopochodne

Otępienie naczyniopochodne



Otępienie w przebiegu niedotlenienia mózgu

Otępienie w przebiegu niedotlenienia mózgu



Otępienie urazowe

Otępienie urazowe



Otępienie toksyczne (leki, alkohol, trucizny)

Otępienie toksyczne (leki, alkohol, trucizny)



Otępienie w przebiegu zaburzeń niedoborowych 

Otępienie w przebiegu zaburzeń niedoborowych 

(niedobór wit. B12, tiaminy, kwasu foliowego)

(niedobór wit. B12, tiaminy, kwasu foliowego)



Zaburzenia metaboliczne (niedoczynność i 

Zaburzenia metaboliczne (niedoczynność i 

nadczynność tarczycy, hiperkalcemia)

nadczynność tarczycy, hiperkalcemia)



Guzy mózgu, krwiaki

Guzy mózgu, krwiaki



Neuroinfekcje, ropień mózgu, kiła OUN

Neuroinfekcje, ropień mózgu, kiła OUN

Objawy kliniczne 

Objawy kliniczne 

otępienia:

otępienia:



Upośledzenie zdolności przyswajania nowych 

Upośledzenie zdolności przyswajania nowych 

informacji, myślenia, oceny, orientacji i 

informacji, myślenia, oceny, orientacji i 

funkcji językowych.

funkcji językowych.



Zaburzenia nastroju- chory apatyczny, bez 

Zaburzenia nastroju- chory apatyczny, bez 

zainteresowań, mimo zaburzeń pamięci może 

zainteresowań, mimo zaburzeń pamięci może 

we właściwy sposób reagować na bodźce 

we właściwy sposób reagować na bodźce 

zewnętrzne.

zewnętrzne.



Zaburzenia zachowania – agresja, drażliwość, 

Zaburzenia zachowania – agresja, drażliwość, 

krzyk, zaburzenia rytmów dobowych.

krzyk, zaburzenia rytmów dobowych.

Objawy kliniczne 

Objawy kliniczne 

otępienia:

otępienia:



Pogorszenie funkcjonowania codziennego 

Pogorszenie funkcjonowania codziennego 

(ubieranie, mycie się, gotowanie)

(ubieranie, mycie się, gotowanie)



Utrata kontroli emocjonalnej – chory łatwo staje 

Utrata kontroli emocjonalnej – chory łatwo staje 

się zniechęcony, płaczliwy lub drażliwy.

się zniechęcony, płaczliwy lub drażliwy.



Objawy psychotyczne – omamy, urojenia, zespół 

Objawy psychotyczne – omamy, urojenia, zespół 

błędnego rozpoznania.

błędnego rozpoznania.



U osób wykazujących upośledzoną zdolność 

U osób wykazujących upośledzoną zdolność 

orientacji pojawiają się urojenia, co prowadzi 

orientacji pojawiają się urojenia, co prowadzi 

często do utraty kontaktu z rzeczywistością.

często do utraty kontaktu z rzeczywistością.

W wyniku zaburzeń otępiennych w 

W wyniku zaburzeń otępiennych w 

pierwszym rzędzie dochodzi do utraty 

pierwszym rzędzie dochodzi do utraty 

sprawności w zakresie czynności 

sprawności w zakresie czynności 

instrumentalnych, wymagających większej 

instrumentalnych, wymagających większej 

sprawności intelektualnej. Dopiero w 

sprawności intelektualnej. Dopiero w 

umiarkowanie i/lub głęboko 

umiarkowanie i/lub głęboko 

zaawansowanym otępieniu postępuje 

zaawansowanym otępieniu postępuje 

niesprawność w zakresie czynności 

niesprawność w zakresie czynności 

samoobsługowych. Stopień 

samoobsługowych. Stopień 

zaawansowania otępienia determinuje 

zaawansowania otępienia determinuje 

potrzeby i możliwości pacjenta oraz jego 

potrzeby i możliwości pacjenta oraz jego 

opiekuna, farmakoterapię i postępowanie 

opiekuna, farmakoterapię i postępowanie 

niefarmakologiczne.

niefarmakologiczne.

Leczenie

Leczenie



Leczenie zespołów otępiennych 

Leczenie zespołów otępiennych 

zależy od czynnika etiologicznego. 

zależy od czynnika etiologicznego. 



W otępieniach o ustalonej 

W otępieniach o ustalonej 

etiologii możliwe jest leczenie 

etiologii możliwe jest leczenie 

przyczynowe

przyczynowe



W otępieniach o nieustalonej etiologii stosuje się 

W otępieniach o nieustalonej etiologii stosuje się 

leczenie spowalniające proces otępienny tj. leki 

leczenie spowalniające proces otępienny tj. leki 

prokognitywne, nootropowe, neuroprotekcyjne

prokognitywne, nootropowe, neuroprotekcyjne



U chorych z otępieniem naczyniopochodnym leczenie 

U chorych z otępieniem naczyniopochodnym leczenie 

ogranicza się do wpływu na układ naczyniowy przez 

ogranicza się do wpływu na układ naczyniowy przez 

leczenie schorzeń doprowadzających do zmian 

leczenie schorzeń doprowadzających do zmian 

patologicznych w ścianach naczyń i zaburzeń 

patologicznych w ścianach naczyń i zaburzeń 

hemodynamicznych.

hemodynamicznych.

Rokowania

Rokowania



Rokowanie zależy od przyczyny 

Rokowanie zależy od przyczyny 

otępienia. Około 10-15% 

otępienia. Około 10-15% 

otępień jest odwracalnych. 

otępień jest odwracalnych. 

Dotyczy to otępień związanych 

Dotyczy to otępień związanych 

z niedoborem witamin, 

z niedoborem witamin, 

zaburzeniami metabolicznymi, 

zaburzeniami metabolicznymi, 

neuroinfekcjami, a także 

neuroinfekcjami, a także 

otepień w przebiegu niektórych 

otepień w przebiegu niektórych 

guzów wewnątrzczaszkowych.

guzów wewnątrzczaszkowych.

Terapia otępienia

Terapia otępienia

Podstawową zasadą postępowania z 

Podstawową zasadą postępowania z 

chorymi jest zapewnienie im 

chorymi jest zapewnienie im 

niezmienności środowiska i stworzenie 

niezmienności środowiska i stworzenie 

jak najlepszych warunków życia. Daje to 

jak najlepszych warunków życia. Daje to 

poczucie stabilności i bezpieczeństwa.

poczucie stabilności i bezpieczeństwa.

Opieka powinna uwzględniać odpowiednie 

Opieka powinna uwzględniać odpowiednie 

planowanie zajęć chorego, kontrolę 

planowanie zajęć chorego, kontrolę 

przyjmowania posiłków, załatwiania 

przyjmowania posiłków, załatwiania 

potrzeb fizjologicznych, odczytywanie 

potrzeb fizjologicznych, odczytywanie 

sygnałów niewerbalnych.

sygnałów niewerbalnych.

Opieka nad chorym 

Opieka nad chorym 

polega na:

polega na:



Dokładnej obserwacji i kontroli funkcji 

Dokładnej obserwacji i kontroli funkcji 

organizmu.

organizmu.



Odpowiednim leczeniu i profilaktyce zaburzeń 

Odpowiednim leczeniu i profilaktyce zaburzeń 

i schorzeń; uwzględniające odpowiednią 

i schorzeń; uwzględniające odpowiednią 

podaż płynów, zdrowe odżywianie, 

podaż płynów, zdrowe odżywianie, 

zapewnienie dostatecznej ilości ruchu, snu, a 

zapewnienie dostatecznej ilości ruchu, snu, a 

także kontrolę konsumpcji używek i leków.

także kontrolę konsumpcji używek i leków.



Ostrożnym stosowaniu leków 

Ostrożnym stosowaniu leków 

psychotropowych, ponieważ mogą one 

psychotropowych, ponieważ mogą one 

pogorszyć stan osoby dementywnej.

pogorszyć stan osoby dementywnej.

Opieka nad chorym 

Opieka nad chorym 

polega na:

polega na:



Unikaniu sytuacji, zachowań, które mogą 

Unikaniu sytuacji, zachowań, które mogą 

wzmagać niepewność chorego (np.. Zmienny 

wzmagać niepewność chorego (np.. Zmienny 

nastrój osoby pielęgnującej, częste zmiany 

nastrój osoby pielęgnującej, częste zmiany 

personelu, otoczenia)

personelu, otoczenia)



Unikaniu stresów wynikających z częstych 

Unikaniu stresów wynikających z częstych 

zmian, zbyt dużych wymagań, lub konieczności 

zmian, zbyt dużych wymagań, lub konieczności 

pośpiechu.

pośpiechu.



Unikaniu nadmiernej opiekuńczości, która może 

Unikaniu nadmiernej opiekuńczości, która może 

ograniczać samodzielność chorego.

ograniczać samodzielność chorego.



Pomocy w przezwyciężaniu obciążeń 

Pomocy w przezwyciężaniu obciążeń 

psychicznych.

psychicznych.

Opieka nad chorym 

Opieka nad chorym 

polega na:

polega na:



Stworzeniu możliwości utrzymania 

Stworzeniu możliwości utrzymania 

aktywności fizycznej i umysłowej oraz 

aktywności fizycznej i umysłowej oraz 

pozytywnej komunikacji międzyludzkiej.

pozytywnej komunikacji międzyludzkiej.



Okazywaniu choremu zainteresowania, 

Okazywaniu choremu zainteresowania, 

wsparcia i akceptacji.

wsparcia i akceptacji.



Próbach włączenia chorego we 

Próbach włączenia chorego we 

wspólnotę rodziny albo 

wspólnotę rodziny albo 

współmieszkańców.

współmieszkańców.

Rodzaje zajęć dla osób 

Rodzaje zajęć dla osób 

dementywnych

dementywnych



Czynności porządkujące –

Czynności porządkujące –

 np. 

 np. 

sortowanie, układanie, 

sortowanie, układanie, 

rozpakowywanie, czynności należy 

rozpakowywanie, czynności należy 

nagrodzić pochwałą.

nagrodzić pochwałą.



Dobrze przyswojone proste 

Dobrze przyswojone proste 

czynności

czynności

 np. wycieranie kurzu, 

 np. wycieranie kurzu, 

zmiatanie, kolekcjonowanie.

zmiatanie, kolekcjonowanie.

Rodzaje zajęć dla osób 

Rodzaje zajęć dla osób 

dementywnych

dementywnych



Czynności twórcze i 

Czynności twórcze i 

odtwórcze

odtwórcze

 - zwłaszcza 

 - zwłaszcza 

gdy nie są one związane 

gdy nie są one związane 

ze zbyt dużym wysiłkiem 

ze zbyt dużym wysiłkiem 

umysłowym.

umysłowym.

Przykład – gry miękką 

Przykład – gry miękką 

piłką, rytmiczne 

piłką, rytmiczne 

akompaniowanie muzyce 

akompaniowanie muzyce 

na nieskomplikowanych 

na nieskomplikowanych 

instrumentach, gry 

instrumentach, gry 

umysłowe, niektóre gry i 

umysłowe, niektóre gry i 

zabawy zręcznościowe i 

zabawy zręcznościowe i 

ruchowe z tańcem 

ruchowe z tańcem 

włącznie.

włącznie.

Rodzaje zajęć dla osób 

Rodzaje zajęć dla osób 

dementywnych

dementywnych



Czynności ruchowe –

Czynności ruchowe –

 osoba 

 osoba 

dementywna często bywa 

dementywna często bywa 

nadmiernie aktywna ruchowo, a przy 

nadmiernie aktywna ruchowo, a przy 

tym poszukuje kontaktu z bliską 

tym poszukuje kontaktu z bliską 

osobą.

osobą.

Dzięki odpowiedniej 

Dzięki odpowiedniej 

kompleksowej 

kompleksowej 

opiece i 

opiece i 

pielęgnacji stan 

pielęgnacji stan 

otępienny 

otępienny 

poprawia się w 

poprawia się w 

wielu 

wielu 

przypadkach, w 

przypadkach, w 

każdym występuje 

każdym występuje 

pozytywny wpływ 

pozytywny wpływ 

na jakość życia 

na jakość życia 

osoby dotkniętej 

osoby dotkniętej 

demencją.

demencją.



Należy pamiętać, że im bardziej jest 

Należy pamiętać, że im bardziej jest 

upośledzona zdolność pojmowania i 

upośledzona zdolność pojmowania i 

wypowiadania sądów, tym silniejsza 

wypowiadania sądów, tym silniejsza 

staje się wrażliwość emocjonalna 

staje się wrażliwość emocjonalna 

chorego.

chorego.



Silne poczucie mniejszej wartości i 

Silne poczucie mniejszej wartości i 

bezsensowności może również 

bezsensowności może również 

sparaliżować jakąkolwiek aktywność 

sparaliżować jakąkolwiek aktywność 

fizyczną i umysłową chorego, a lęk przed 

fizyczną i umysłową chorego, a lęk przed 

popełnieniem błędu prowadzi często do 

popełnieniem błędu prowadzi często do 

zupełnej bierności.

zupełnej bierności.