ELEMENTY PRAWA
RZECZOWEGO
ELEMENTY PRAWA
RZECZOWEGO
Określenie
„prawo
rzeczowe”
oznacza
to
zespół
przepisów
regulujących własność oraz inne
formy
korzystania
z
rzeczy
(znaczenie przedmiotowe) bądź też
bezpośrednio
samo
prawo
własności
lub
inne
prawo
podmiotowe przysługujące co do
rzeczy (znaczenie podmiotowe).
Praw rzeczowych podmiotowych
jest
tylko
dziewięć
(katalog
zamknięty),
a
mianowicie:
własność, użytkowanie wieczyste
oraz ograniczone prawa rzeczowe:
użytkowanie,
własnościowe
spółdzielcze
prawo
do
lokalu
mieszkalnego, spółdzielcze prawo
do lokalu użytkowego lub garażu,
prawo do domu jednorodzinnego w
spółdzielni
mieszkaniowej,
służebności
(gruntowe
lub
osobiste), zastaw i hipoteka.
Bezwzględny
charakter
rzeczowego prawa podmiotowego
polega na tym, że jest ono skuteczne
wobec wszystkich podmiotów, co
uzasadnia automatycznie szeroką
ochronę uprawnionego
Ograniczone prawa rzeczowe
obciążają
rzecz,
ponieważ
właściciel nie może korzystać z
niektórych
swoich
uprawnień,
które kolidują z uprawnieniami,
przysługującymi innej osobie co do
tej
samej
rzeczy
z
tytułu
ograniczonego prawa rzeczowego,
skutkującego bezwzględnie, czyli
nawet
przeciwko
samemu
właścicielowi rzeczy.
Przedmiotem praw rzeczowych są
wyłącznie rzeczy w techniczno –
prawnym znaczeniu, czyli dobra
materialne.
Są to materialne części przyrody
w
stanie
pierwotnym
lub
przetworzonym,
mające
samoistny byt w tym sensie, że są
wyodrębnionymi
przedmiotami
obrotu, zwłaszcza przedmiotem
własności.
Rzeczami nie są:
1. dobra niematerialne,
2. części składowe rzeczy,
3. zwierzęta,
4. energia,
5. wierzytelności,
6. pieniądze,
7. papiery wartościowe.
Podstawowe znaczenie dla prawa
rzeczowego ma podział rzeczy na:
-
ruchome (ruchomości),
-
nieruchome (nieruchomości).
Nieruchomościami
są części powierzchni ziemskiej
stanowiące
odrębny
przedmiot
własności (grunty), jak również
wyjątkowo
budynki
trwale
z
gruntem związane lub części takich
budynków, jeżeli na mocy przepisów
szczególnych stanowią odrębny od
gruntu przedmiot własności.
Prawo
polskie
wyróżnia
trzy
rodzaje
nieruchomości,
a
mianowicie:
-
gruntowe,
-
budynkowe
-
lokalowe.
Przez
przedsiębiorstwo
w
znaczeniu przedmiotowym rozumie
się
zorganizowany
zespół
składników
materialnych
i
niematerialnych przeznaczonych do
prowadzenia
działalności
gospodarczej.
Częścią składową rzeczy
jest wszystko to, co nie może być
od niej odłączone bez uszkodzenia
lub istotnej zmiany całości albo
bez uszkodzenia lub istotnej
zmiany elementu odłączonego.
Korzyści jakie można czerpać z
rzeczy nazywa się pożytkami
rzeczy.
Rodzaje pożytków:
-
naturalne,
-
cywilne,
-
prawa.
Własność
jest prawem podmiotowym osoby
(właściciela) do korzystania z
rzeczy i rozporządzania nią, z
wyłączeniem innych osób.
Współwłasność
Jedno i to samo prawo własności
pojedynczej
rzeczy
może
przysługiwać więcej niż jednej
osobie. Współwłasność jest zatem
rodzajem własności.
Źródła współwłasności:
1. umowa,
2. spadkobranie,
3. przepis prawa.
Współwłasność łączna
wynika
ze
specjalnego
stosunku
osobistego między współwłaścicielami
(tzw. stosunek podstawowy) i opiera
się na nim tak dalece, że w zasadzie
nie jest możliwe zniesienie stosunku
tego rodzaju współwłasności bez
uprzedniego
zniesienia
stosunku
podstawowego.
Współwłaściciele
nie
mogą
rozporządzać swoimi prawami dopóty,
dopóki trwa współwłasność łączna.
Współwłasność ułamkowa
polega na tym, że udział każdego
współwłaściciela we wspólnym prawie
określony jest ułamkiem, co przesądza
o zakresie jego uprawnień w stosunkach
zewnętrznych, jak i wewnętrznych
wobec innych współwłaścicieli.
Każdy
ze
współwłaścicieli
może
swobodnie
rozporządzać
swoim
udziałem
bez
zgody
pozostałych
współwłaścicieli
Każdy
ze współwłaścicieli jest
uprawniony do współposiadania
rzeczy wspólnej oraz do korzystania
z niej w takim zakresie, jaki daje się
pogodzić ze współposiadaniem i
korzystaniem
z
rzeczy
przez
pozostałych współwłaścicieli.
Sposoby
zniesienia
współwłasności
mogą
być
różne, przez podział fizyczny,
cywilny
(sprzedaży
rzeczy
i
podział sumy pieniężnej) bądź
mieszany
(z
zastosowaniem
spłat).
Nabycie prawa własności
Przy nabyciu pochodnym prawo
własności przechodzi z dotychczasowego
właściciela na nowego, w takim stanie
(granicach), w jakim miał je poprzednik.
W przypadku nabycia pierwotnego
nabywca nie wchodzi w prawo, jakie
przysługiwało
ewentualnemu
właścicielowi, lecz uzyskuje je niejako „od
nowa”,
bez
względu
na
osobę
poprzednika, jego uprawnienia, wolę, a
nawet jego istnienie.
Zasadniczo umowa zobowiązująca
do przeniesienia własności od razu
przenosi tę własność, czyli wywiera
także
skutek
rozporządzający
(umowa o podwójnym skutku:
zobowiązująco – rozporządzającym).
Umowa
zobowiązująca
nie
przenosi jednak automatycznie
własności przy zbywaniu rzeczy
oznaczonych rodzajowo, czyli
zamiennych (np. 1 kg cukru, 1 egz.
książki, czy 1 t. cementu) bądź
rzeczy
mających
powstać
dopiero w przyszłości, ponieważ
do przeniesienia ich własności
konieczne
jest
przeniesienie
posiadania.
Własność można nabyć w drodze
zasiedzenia,
w
związku
z
długotrwałym
władaniem
(posiadaniem) cudzą rzeczą przez
osobę nieuprawnioną.
Nabycie własności w drodze
zasiedzenia
Nieruchomości
20 lat w dobrej
wierze
30 lat w złej wierze
Rzeczy ruchome
3 lata w dobrej
wierze
1. wytworzenie
nowej
rzeczy
ruchomej z własnych materiałów,
2. wytworzenie
nowej
rzeczy
ruchomej z cudzych materiałów,
3. odłączenie pożytków naturalnych,
4. objęcie ruchomej rzeczy niczyjej w
posiadanie samoistne,
5. wywłaszczenie nieruchomości na
cele publiczne.
Inne sposoby nabycia własności:
Wywłaszczenie następuje za
odszkodowaniem
obliczonym
według cen rynkowych.
Ochrona własności
roszczenie
roszczenie
windykacyjne
negatoryjne
Użytkowanie
wieczyste
jest
formą szczególnie długo trwającego
użytkowania,
różniącą
się
od
zwyczajnego użytkowania nie tylko
okresem, lecz i treścią uprawnień, a
przede wszystkim zbywalnością, w
tym możliwością dziedziczenia.
Użytkowanie wieczyste
Niezbywalne prawo do używania
i pobierania pożytków z cudzej
rzeczy bądź z cudzego prawa
nazywa się użytkowaniem.
Użytkowanie
Własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu
jest zbywalne, przechodzi na spadkobierców,
może być hipotecznie obciążone i podlega
egzekucji.
Na
podobnych
zasadach
spółdzielnie
mieszkaniowe mogą ustanawiać na rzecz swoich
członków spółdzielcze prawo do lokalu
użytkowego lub garażu, a także (choć rzadziej)
ograniczone spółdzielcze prawo rzeczowe do
domu jednorodzinnego. Są to również prawa o
bezwzględnej
skuteczności,
związane
z
członkostwem i wkładem majątkowym do
spółdzielni, bezterminowe, zbywalne, dziedziczne
i podlegające egzekucji.
Ograniczone prawa rzeczowe
związane
z budynkami spółdzielni
mieszkaniowych
Służebność
jest
prawem
do
ograniczonego korzystania z cudzej
nieruchomości, bądź prawem do
określonego ograniczenia właściciela
nieruchomości
obciążonej
w
wykonywaniu jego prawa własności.
Służebności
W
przypadku
służebności
gruntowej
uprawniony
jest
każdoczesny właściciel nieruchomości
władnącej.
W
przypadku
zaś
służebności
osobistej uprawnioną jest wyłącznie
określona imiennie osoba fizyczna.
Zastaw jest ograniczonym prawem
rzeczowym na rzeczy ruchomej (np.
samochodzie, maszynie lub biżuterii)
albo
na
zbywalnym
prawie
majątkowym
(np.
na
akcjach,
obligacjach), służącym zabezpieczeniu
spłaty oznaczonej wierzytelności.
Zastaw
Przedmiotem zabezpieczenia
zastawniczego
może
być
wierzytelność pieniężna, jak i
niepieniężna.
Typy zastawów:
1.
zwykły (ręczny)- wydanie rzeczy;
2.
skarbowy
- decyzja organu
podatkowego;
3.
rejestrowy
- wpis do RZ;
4.
z. na prawach - forma pisemna z datą pewną.
W celu zabezpieczenia oznaczonej
wierzytelności
można
ustanowić
hipotekę,
obciążając
własność
nieruchomości
udział
we
współwłasności, użytkowanie wieczyste,
własnościowe spółdzielcze prawo do
lokalu
mieszkalnego,
spółdzielcze
prawo do lokalu użytkowego, prawo do
domu jednorodzinnego w spółdzielni
mieszkaniowej
oraz
wierzytelność
uprzednio hipotecznie zabezpieczoną.
Hipoteka
W celu zabezpieczenia tej samej
wierzytelności
można
obciążyć
więcej niż jedną nieruchomość, jak
również
w
razie
podziału
nieruchomości hipoteka obciąża
wszystkie nieruchomości utworzone
przez podział (hipoteka łączna).
Hipoteka zabezpiecza jedynie
wierzytelności
pieniężne
i
może być wyrażona tylko w
oznaczonej sumie pieniężnej.
Ustanowienie hipoteki następuje
najczęściej w drodze umowy,
(oświadczenie właściciela wymaga
formy notarialnej) połączonej z
niezbędnym wpisem do księgi
wieczystej (hipoteka umowna).
Dokument bankowy stwierdzający
udzielenie kredytu (jego wysokość,
oprocentowanie i warunki spłaty)
stanowi w świetle prawa bankowego
samodzielną
podstawę
wpisu
hipoteki do księgi wieczystej (bez
potrzeby aktu notarialnego).
Wierzyciel, którego wierzytelność
stwierdzona została tytułem
wykonawczym może bezpośrednio
na podstawie tego tytułu uzyskać
hipotekę
na
wszystkich
nieruchomościach dłużnika (tzw.
hipoteka przymusowa).
Z mocy decyzji uprawnionego
organu skarbowego może powstać
taka hipoteka na rzecz Skarbu
Państwa lub jednostki samorządu
terytorialnego
tytułem
zabezpieczenia
niektórych
zobowiązań
lub
zaległości
podatkowych (celnych), przez wpis
do księgi wieczystej na wniosek
właściwego organu skarbowego.
Wierzytelność
o
wysokości
jeszcze
nie
ustalonej,
którą
zabezpiecza się do oznaczonej sumy
najwyższej (hipoteka kaucyjna).
Posiadanie nie jest prawem, lecz stanem
faktycznym, polegającym na faktycznym
władaniu rzeczą.
Zbliżonym do posiadania, lecz odmiennie
skutkującym stanem faktycznym, który
polega na rzeczywistym władaniu rzeczą jest
tzw. dzierżenie. Różni się ono od posiadania
tym, że dzierżyciel włada rzeczą za kogo
innego, albo dla kogo innego, nie mając
zatem, jak w przypadku posiadania, intencji
władania rzeczą dla siebie.
Posiadanie i dzierżenie
Rodzaje posiadania:
• prawne – bezprawne,
• samoistne – zależne,
• w dobrej wierze - w złej
wierze.
Każda księga związana jest z
nieruchomością
(lokalem
spółdzielczym) a nie z osobą
właściciela
(innego
uprawnionego), co oznacza że
prowadzi się je dla poszczególnych
nieruchomości, bez względu na to
czyją są lub staną się własnością.
Księgi wieczyste i
ewidencja gruntów
Dziękuję.