Szkoła jako system 

społeczno- kulturowy w 

perspektywie 

interakcjonizmu 

symbolicznego

Model szkoły – symboliczny 
interakcjonizm

W jego obrębie podkreśla się 

głównie :

•

Kontakty miedzy ludźmi 

•

Wzajemną komunikacje

•

Mikrostruktury społeczne 

Założenia modelu interakcjonizmu 
symbolicznego  zakładają :

•

Wzajemność - 

- każda wypowiedz ucznia czy    

nauczyciela wywołuje jakąś reakcje 

•

Kontekst - 

często wypowiedz te dotykają społecznej 

wiedzy na temat partnerów, ich oczekiwań, motywów 
działań a nie tylko bieżących sytuacji

 

•

Proceduralność- 

nie wszystkie wypowiedzi 

uczniów są do przewidzenia i występuje trudność 
rekonstrukcji przebiegu

Czynniki które składają się na to że 
szkoła jest złożonym systemem 
społeczno – kulturowym to : 

•

Założenia, idee, przekonania

•

Wartości, pożądane stany rzeczy

•

Wytwory uzewnętrznione działania w 
formie rytuałów, ról, strategii 
stosowanych przez uczniów i 
nauczycieli

Ujęcie ekologiczne wg Egglestone 

Zakłada że środowisko szkoły jest 

niejednolite. Składają się na to 
przedmioty edukacyjne takie jak : 

•

Dzieci

•

Ich rodzice

•

Nauczyciele 

•

Administrujący oświatą

•

Politycy

 

Ukryty program i jego 

wpływ na osobowość 

uczniów 

Ukryty program (wg 

Janowskiego) 

 […] zespół założeń na temat 

rzeczywistości szkolnej, jak i 
pozaszkolnej świata społecznego, 
które są przekazywane uczniom w 
sposób nieświadomy i nie założony 
w toku codziennych interakcji, 
których miejscem jest klasa 
szkolna. 

Ukryty program może oddziaływać 
poprzez : 

•

codzienność 

•

przestrzeń 

•

zawartość podręczników 

Codzienność 

- zalicza się do niej strategie 

nauczycieli i uczniów, 
wypowiedzi i komentarze 
dotyczące rzeczywistości 
szkolnej i pozaszkolnej

Strategie nauczycielskie 

1.

Socjalizacja 

2.

Dominacja 

3.

Negocjacja 

4.

Fraternizacja 

5.

Nieobecność i wycofanie 

6.

Rutyna 

7.

Terapia zajęciowa 

8.

Moralizowanie 

Strategie uczniowskie 

1.

 Poszukiwanie specjalnych 

względów 

2. 

Starania o dobry wizerunek 

3.

 Wycofanie 

4. 

Przeciąganie liny 

Przestrzeń szkoły 

metaforyczno symboliczny

vs 

formalny

publiczny 

vs

prywatny

jawny

vs

ukryty

Przestrzeń

W znaczeniu metaforyczno- symbolicznym 

:

•

miejsce spotkań,   

•

plac gry, 

•

teatr, 

•

świątynie, 

•

koszary,  

•

fabryka,  

•

rodzinę 

W znaczeniu formalnym : 

•

piętrowy budynek, z korytarzem wzdłuż którego 
umieszczone są klasy, wyposażony w sale 
gimnastyczna 

•

z boiskiem przeważnie na tyłach szkoły.

 

Przestrzeń publiczna to :

•

korytarze, 

•

klasy, 

•

dziedziniec, 

•

boisko 

Przestrzeń prywatna to : 

•

pokój nauczycielski, lekarski, 

•

zaplecza oddane tylko pewnej grupie 
uczniów np. uczestników kółek , 

•

schody

 

Przestrzeń jawna :
•

klasa,

•

korytarz

Przestrzeń ukryta :
•

toalety, 

•

szatnie, 

•

strych, 

•

mało widoczne części boiska , 

Zawartość podręczników

Elementami ukrytego programu w 

podręcznikach są : 

•

ilustracje 

•

teksty

•

interpretacja zawartych w nich treści 

Kryterium rozróżniające oddziaływanie 
informacji zawartych w podręcznikach 
mogą być :

•

wiek

•

pochodzenie społeczne 

•

płeć ucznia 

Do sytuacji manipulacji językowej 
dochodzi wówczas gdy :

•

Język obfituje w niezrozumiałe dla ucznia zwroty 

•

Tekst nie pozwala zadać jasnych pytań 
dotyczących owego tekstu 

•

Definicje nie spełniają funkcji sprawozdawczej, 
regulującej ani konstrukcyjnej 

•

Niemożność skonfrontowania informacji 
zawartych w podręcznikach z wcześniejsza 
wiedzą 

•

Język podręczników nasycony jest emocjami i 
ocenami 

•

Nowomowa 

Utożsamianie pojęć 

 

- polega na tym, że różne 
znaczenie daje się słowom, 
które są ze sobą zbieżne oraz 
dodawanie lub rozszerzanie 
znaczeń i wymowy tekstu. 

Składniki osobowości i 
samoświadomości nauczyciela (wg. 
Hanny Rylke ) :

•

Szacunek dla ucznia 

•

Prawdziwość i otwartość 

•

Odpowiedzialność za uczniów 

Antropologia klasy 

szkolnej

 

Antropologiczna wizja szkoły 

-

zakłada, że na jej codzienność 
składają się przede wszystkim 
działania komunikacyjne nasycone 
znaczeniami odzwierciedlającymi ład, 
styl kierowania, rozwijane przez 
uczniów i nauczycieli sposoby 
funkcjonowania w jej obrębie a także 
nabywane w ich wyniku 
umiejętności. 

Działania owe mają charakter rytualny

Rytuał

•

mechanizm nadawania znaczeń 
kulturowym formom i produktom 
działania 

•

tworzą pewien rodzaj 
rzeczywistości społecznej 

Formy zachowań  rytualnych, z jakimi 
możemy spotkać się w szkole ( wg. P. Mc 
Laren) :

•

Nauczanie 

•

Rewitalizacja 

•

Intensyfikacja 

•

Przejście 

•

Opór

Opór dzieli się  na : 

•

Opór czynny 

•

Opór bierny 

•

Opór akomodacyjny 

•

Opór transformatywny 

Dziękuję za uwagę 