Pielęgnowanie po
zabiegach na drogach
żółciowych
mgr Marzena Kowalska
Śląski Uniwersytet Medyczny
Katedra Chirurgii Ogólnej w Tychach
Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego
Pielęgnowanie po
zabiegach na drogach
żółciowych
mgr Marzena Kowalska
Śląski Uniwersytet Medyczny
Katedra Chirurgii Ogólnej w Tychach
Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego
Schorzenia
CHOLECYSTITIS - zapalenie pęcherzyka
żółciowego
CHOLELITIASIS - kamica pęcherzyka
żółciowego
CIRRHOSIS HEPATIS - marskość wątroby
WZW - wirusowe zapalenie wątroby
VARICES OESOPHAGEI - żylaki przełyku
PANCREATITIS - zapalenie trzustki
Żółtaczka
Icterus - zabarwienie tkanek barwnikiem
żółciowym, bilirubiną, widoczne na skórze,
twardówkach i błonach śluzowych.
Żółtaczka wyraźna w dziennym świetle
staje się niewidoczna w świetle sztucznym.
Prawidłowe stężenie bilirubiny w surowicy
krwi człowieka wynosi 8 – 17 µmol/l
0.5 – 0.9mg%
W żółtaczce wzrasta czasem nawet 20x
Rodzaje żółtaczki
Żółtaczka mechaniczna zaporowa –
spowodowana przeszkodą w odpływie żółci
do dwunastnicy, najczęściej przeszkodą
jest kamień żółciowy lub guz nowotworowy.
Żółtaczka miąższowa – wynikająca
z uszkodzenia komórek wątrobowych
wywołanego zapaleniem wirusowym,
zatruciem lub zaburzeniami
metabolicznymi.
Rodzaje żółtaczki
Żółtaczka hemolityczna –
spowodowana nadmiernym
wytwarzaniem bilirubiny wskutek
zwiększonego rozpadu krwinek
czerwonych
w niedokrwistości hemolitycznej lub w
okresie wchłaniania rozległych krwiaków
śródtkankowych.
Różnicowanie żółtaczek
Każda żółtaczka oznacza zaburzenie
podstawowych procesów
metabolicznych. Leczenie żółtaczki
zależy od wywołującej jej przyczyny
czyli rodzaju żółtaczki.
Do rozpoznania rodzaju żółtaczki służą
dane
z wywiadu, objawy i badania
laboratoryjne.
Objawy
• Ciemne zabarwienie moczu
• Odbarwienie kału - jasnoszary
• Niskie stężenie lub brak urobilinogenu
w moczu
• Podwyższone stężenie miedzi w
surowicy
• Próby wątrobowe są nie zmienione
cd
Długotrwała żółtaczka mechaniczna
może
spowodować
uszkodzenia
komórek
wątroby
i
wtedy
próby
wątrobowe
są
podwyższone.
Żółtaczka mechaniczna
spowodowana kamieniem
• Występuje po napadzie kolki,
• Jest krótkotrwała – ustępuje po kilku
dniach,
• Stężenie bilirubiny nie przekracza 10
mg/%
Żółtaczka mechaniczna
spowodowana nowotworem
• Pojawia się bez bólowo,
• Stężenie bilirubiny wzrasta do 15-20mg/
%
• Jest stała, nie ustępuje bez operacji,
• Znaczy świąd skórny- widać zadrapania
na skórze.
Żółtaczka spowodowana
wirusowym zapaleniem wątroby
• Może być poprzedzona dolegliwościami
rzekomo grypowymi,
• Nasilenie żółtaczki, czyli stężenie
bilirubiny jest różne,
• Mocz jest ciemny, a kał jasny
• Antygen Hbs jest obecny,
• podwyższona próba tymolowa, AlAT i
AspAT, żelazo w surowicy, urobilinogen
w moczu, Gamma-globuliny
Kamica żółciowa
Cholelithiasis jest jednym z
najczęstszych schorzeń w obrębie jamy
brzusznej. Występuje 3-4 razy częściej u
kobiet
niż u mężczyzn.
Najczęstszym miejscem powstawania
kamieni jest pęcherzyk żółciowy, skąd
kamienie mogą przemieszczać się do
przewodów żółciowych.
Kamica żółciowa
Kamienie mają różną wielkość i kształt.
Najbardziej typowym objawem kamicy
żółciowej jest kolka żółciowa, zwana też
kolką wątrobową.
Wywołują ją skurcze pęcherzyka i dróg
żółciowych spowodowane
podrażnieniami przez przesuwający się
kamień żółciowy.
Objawy
Nagły, silny ból w prawym podżebrzu,
który promieniuje do pleców i pod prawą
łopatkę
i często trwa wiele godzin.
• Obrona mięśniowa w prawym
nadbrzuszu
• W końcowej fazie napadu kolki żółciowej
mogą wystąpić wymioty podbarwione
żółcią, które nie przynoszą ulgi.
Kamień żółciowy
• Złóg (ciało stałe) powstały w drogach
żółciowych (pęcherzyku żółciowym lub
przewodach żółciowych) z wytrącenia
składników żółci.
• Kamień może być pojedynczy lub mogą
występować liczne kamienie, które są
zbudowane z cholesterolu, bilirubiny,
białka,węglanu wapnia i bilirubinianu
wapnia.
Kamień żółciowy
Największy kamień żółciowy ważył
6 kilogramów - Księga rekordów
Guinnessa 2005.
Kamica przewodowa
Choledocholithiasis jest następstwem
przedostania się drobnych złogów –
najczęściej podczas ataku kolki – przez
przewód pęcherzykowy do przewodu
żółciowego wspólnego. W niewielkiej
liczbie przypadków złogi powstają w
przewodzie również pierwotnie.
Objawy
Żółtaczka mechaniczna po napadzie kolki
spowodowana zablokowaniem przewodu
żółciowego wspólnego przez kamień.
• Pobolewania w prawym nadbrzuszu po
spożyciu niektórych potraw zwłaszcza
tłustych.
• Powtarzające się ataki kolki wątrobowej.
Ostre zapalenie pęcherzyka
żółciowego
Cholecystitis acuta jest następstwem
odczynu zapalnego ściany pęcherzyka
powstającego pod wpływem zmian
biochemicznych żółci, drażnienia
kamieniami, wzrostu ciśnienia i
rozciągania ściany pęcherzyka, a także
bakteryjnego zapalenia żółci, która nie
odpływa z powodu przeszkody.
Objawy
• Bolesność uciskowa prawej strony
nadbrzusza poniżej prawego łuku
żebrowego przekraczająca obszar
pęcherzyka
• Obrona mięśniowa w prawej stronie
• Wzrost temp ciała 38 - 39˚C
• Leukocytoza
• Wzdęcie brzucha
• Nudności lub wymioty
Zapalenie trzustki
• Ostre zapalenie trzustki - nienowotworowa
choroba trzustki o gwałtownym przebiegu.
• Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia
trzustki jest nadużycie alkoholu (50%),
kamica żółciowa (30%)
inne - uraz, kamica żółciowa, etanol,
sterydy, wzw, świnka, zakażenie glistą
ludzką, jad skorpiona hiperkalcemia,
hipotermia, endoskopowa
cholepantkreatografia wsteczna, leki.
Zapalenie trzustki
Najczęstszymi objawami, będącymi
konsekwencją zarówno procesu zapalnego, jak
i działania dostających się do krwioobiegu
enzymów trzustkowych, są:
• bardzo silne bóle zlokalizowane w środkowej i
górnej części brzucha, mogące promieniować
do pleców, lub bóle opasujące, nie ustępujące
po środkach przeciwbólowych
• wymioty - skąpe, nie przynoszące ulgi
• wzdęcie brzucha, często zatrzymanie gazów i
stolca
Zapalenie trzustki
• silna gorączka, często przekraczająca
40°C, czasem dreszcze
• bóle mięśniowe
• choremu ulgę przynosi przyjęcie pozycji
siedzącej lub skulonej.
• w ciężkich postaciach – spadek ciśnienia
krwi, wstrząs, zatrzymanie moczu i ostra
niewydolność nerek.
• w skrajnych przypadkach ostre zapalenie
trzustki może nawet kończyć się śmiercią.
Zapalenie trzustki
Wskazaniami do leczenia operacyjnego
są powikłania miejscowe martwiczego
OZT takie, jak:
• torbiele rzekome trzustki,
• ropnie, martwaki,
• krwotoki z przewodu pokarmowego,
• rak
Rak trzustki
Rak trzustki występuje około 55 roku życia,
2 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.
Zachorowalność na ten nowotwór, jak i na
wiele innych, w ostatnich latach stale
wzrasta.
Jest on trudno wykrywalny we wczesnej
fazie, gdy nie przekracza torebki.
Przebieg choroby jest dramatycznie szybki
i średni czas przeżycia od rozpoznania
wynosi około 6 miesięcy.
Rak trzustki
Do najczęstszych objawów należy spadek
masy ciała i ból brzucha.
Ból brzucha jest zmienny, lecz najczęściej
rozpoczyna się w nadbrzuszu i stale się
nasila. Może promieniować, wtedy często
odczuwany jest w podżebrzu po lewej
stronie. Zdarza się, że promieniuje do
kręgosłupa, dając wrażenie piekącego
bólu między łopatkami.
Rak trzustki
Charakterystyczne jest, że ulgę przynosi
pochylenie ciała do przodu i przyjmowanie
tzw. pozycji embrionalnej.
Spadek masy ciała jest znaczny (powyżej
10%) i szybko postępujący.
Kolejnym, częstym objawem jest żółtaczka,
która występuje u 90% chorych, a u 10 –
30% jako pierwszy objaw. Cechuje ją stałe
nasilanie wraz z postępem choroby.
Rak trzustki
Żółtaczka jest też przyczyną, bardzo
uciążliwego dla chorych, świądu skóry.
Inne, najczęściej zgłaszane, dolegliwości
to: pełność w jamie brzusznej,
osłabienie, gorączka, biegunki, zaparcia,
nudności i wymioty.
Diagnostyka trzustki
• ERCP
• TK
• USG
• Echo endoskopia EUS
• Przez skórna biopsja aspiracyjna
cienkoigłowa trzustki
Leczenie operacyjne
• dystalna pankreatektomia
• operacja Whipple'a (częściowa
pankreatoduodenektomia)
• całkowita resekcja trzustki
• w nieoperacyjnych przypadkach wykonuje się
protezowanie lub drenaż dróg żółciowych
• stosuje się leczenie objawowe, polegające na
walce z bólem
• z powodu wysokiej inwazyjności raka trzustki
chemioterapia nie daje rezultatów.
Diagnostyka
Diagnostyka
1. USG – badanie, które z 90%
dokładnością umożliwia rozpoznanie
kamicy pęcherzyka żółciowego,
uwidacznia również złogi
w przewodzie żółciowym wspólnym.
Diagnostyka
2. Endoskopowa cholangiopankreatografia
wsteczna ECPW lub ERCP.
Polega na wprowadzeniu do dwunastnicy
duodenoskopu z boczną optyką
i przeprowadzenia cewnika polietylenowego
do kanału brodawki Vatera.
Przez cewnik podaje się środek cieniujący,
dzięki któremu uwidaczniają się zewnątrz
i wewnątrz wątrobowe drogi żółciowe.
Obraz można zarejestrować wykonując
zdjęcie RTG.
Diagnostyka
Wykonanie ERCP może być ściśle
powiązanie z jednoczesną terapią
rozpoznanych schorzeń, np. jest możliwe
wykonanie poszerzenia lub protezowania
zwężeń dróg żółciowych w celu zapewnienia
odpływu żółci. W przypadku zwężenia dróg
żółciowych wykonuje się papillotomię
nacięcie brodawki Vatera w celu ułatwienia
wykonania tych zabiegów.
Podczas wykonywania ECPW można również
usunąć kamienie z dróg żółciowych.
Diagnostyka
3. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa
wątroby pozwala na pobranie materiału
do badania histopatologicznego.
Diagnostyka
4. Tomografia komputerowa i rezonans
magnetyczny pozwalają na dokładne
uwidocznienie zmian chorobowych
i określenie zakresu i rodzaju operacji.
Diagnostyka
5. Cholangiografia przez skórna jest badaniem
wykonywanym w ramach radiologii
interwencyjnej, polega na wstrzyknięciu
środka cieniującego w celu uwidocznienia
przewodów żółciowych zewnątrz i wewnątrz
wątrobowych i wykonaniu zdjęcia RTG.
W przypadku gdy badania USG i ECPW nie
są możliwe do wykonania metoda ta jest
użyteczna dla stwierdzenia obecności
zewnątrz wątrobowej przeszkody
mechanicznej jako przyczyny żółtaczki.
Diagnostyka
W badaniu tym możliwe jest
jednoczesne wykonanie zewnętrznego
przez skórnego drenażu dróg żółciowych
w celu odbarczenia żółtaczki, jak
również zakładanie wewnątrz
przewodowych stentów sylikonowych
lub nawet metalowych
samorozprężalnych
z dostępu przez skórnego.
Diagnostyka
6. Badania laboratoryjne: morfologia,
poziom elektrolitów, glukozy, mocznika,
bilirubiny, cholesterolu, określenie
aktywności enzymów poziom amylazy,
fosfatazy zasadowej, aminotransferazy
asparaginowej, alaminowej,
gammaglutamylotranspeptydazy,
oznaczenia czynników krzepnięcia krwi.
Leczenie
Leczenie zachowawcze
W przypadku wystąpienia ostrego ataku,
zaleca się pozostanie w łóżku, ścisła dieta,
farmakoterapia: leki p/bólowe,
rozkurczające, wagolityczne (powodujących
rozkurcz mięśni gładkich przewodów i
zwieraczy),
często konieczne jest stosowanie leków we
wstrzyknięciach (dolargan), stosowanie
ciepła, przy wykluczeniu wysokiej
temperatury
Podawanie leków powodujących
rozpuszczenie złogów
• Wprowadzono je na początku lat 80 w USA
• Trwa od 6 miesięcy do 2 lat
• Polega na doustnym podawaniu kwasów
żółciowych które mają właściwości
rozpuszczania złogów cholesterolowych.
• Leczenie jest nieskuteczne w przypadku
złogów o średnicy przekraczającej 1,5 cm,
złogów zwapnianych i barwnikowych, oraz
u osób otyłych.
Rozpuszczanie kontaktowe
złogów
Polega na wprowadzeniu do pęcherzyka
żółciowego przez cewnik przezskórny i
przezwątrobowy eteru metylo-terrt-butylowego,
który ma właściwości rozpuszczania złogów
cholesterolowych.
Leczenie polega na stałej infuzji i aspiracji środka
z pęcherzyka. Czas rozpuszczania złogów wynosi
od 14 godzin do 3 dni a leczenie jest skuteczne u
95% chorych.
U części chorych pozostają w pęcherzyku resztki złogów
(35-70%), istnieje duże zagrożenie nawrotem choroby.
Litotrypsja
Polega na rozbiciu złogów na drobne
fragmenty przez generowaną
pozaustrojowo falę uderzeniową w
połączeniu z doustnym leczeniem
uzupełniającym solami kwasów
żółciowych.
Jako metoda leczenia znajduje się wciąż
w fazie badań i udoskonalania, a jej
skuteczność jest kontrowersyjna.
Leczenie operacyjne
• Cholecystektomia tradycyjna
otwarta
• Leczenie śródoperacyjne
• Cholecystektomia laparoskopowa
Wskazania do operacji
Nagłej operacji:
- żółciowe zapalenie otrzewnej
- ostre zapalenie dróg żółciowych z deszczami
Pilnej operacji:
- żółtaczka zaporowa
- ostre zapalenie pęcherzyka
W czasie wybranym przez pacjenta:
- powtarzające się napady kolki
- przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego
Cholecystektomia
Wycięcie pęcherzyka żółciowego
w kamicy ograniczonej do pęcherzyka
żółciowego techniką laparoskopową lub
sposobem tradycyjnym po otwarciu
jamy brzusznej. W obu przypadkach
stosuje się znieczulenie ogólne,
ponieważ chorzy przytomni źle tolerują
wdmuchiwanie powietrza do jamy
otrzewnowej.
Choledochotomia
Otwarcie przewodu żółciowego
wspólnego
Wymaga pozostawienia w nim drenu „T”
Dren Kehra odprowadza żółć w okresie
pooperacyjnym i służy również do
wykonania cholangiografii
śródoperacyjnej i pooperacyjnej.
W 7-9 dobie po kontrolnej cholangiografii
dren usuwa się.
Sfinkterotomia
przecięcie zwieracza Oddiego
znajdującego się w brodawce Vatera,
celem leczenia kamicy dróg żółciowych.
• wykonywana najczęściej w trakcie
endoskopowej cholangiopankreatografii
wstecznej - zabieg nosi nazwę
endoskopowej sfinkterotomii
Pielęgnacja
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
1. Zmniejszenie niepokoju i zapewnienie
choremu bezpieczeństwa poprzez
nawiązanie kontaktu z chorym,
umożliwienie kontaktu z rodziną.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
2. Informowanie pacjenta o celu i rodzaju
wykonywania zabiegów pielęgniarskich.
3. Dostarczenie pacjentowi informacji na
temat zabiegu operacyjnego.
4.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
5. Zmniejszenia dolegliwości bólowych
poprzez podawanie środków
przeciwbólowych
i rozkurczowych zgodnie z kartą zleceń
lekarskich i obserwacja pacjenta w
kierunku działania podanych leków.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
6. Obserwacja bólu (charakter, natężenie,
czas trwania).
7. Obserwacja pacjenta w kierunku
objawów odwodniania organizmu.
8. Podanie choremu drogą dożylną płynów
infuzyjnych oraz uzupełnienie
elektrolitów
w zależności od wyników badań
laboratoryjnych zgodnie z kartą zleceń.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
9. Wprowadzenie sondy do żołądka na
zlecenie lekarza oraz poinformowanie
o celowości pozostawienia jej.
10. Odbarczenie przez sondę zalegającej treści
żołądkowej, obserwacja ilości i wyglądu.
11. Prowadzenie karty bilansu płynów.
12. Zapobieganie nadmiernemu wysychaniu
błony śluzowej nosa i jamy ustnej przez
natłuszczanie i nawilżanie.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
13 Poinformowanie chorego o
zaplanowanych badaniach: USG,
badaniach laboratoryjnych krwi
wyjaśnienie celu i sposobu ich
wykonywania.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
14. Przygotowanie chorego do
cholangiopankreatografii wstecznej
(ECPW)
poinformowanie chorego o celu,
przygotowaniu, przebiegu i
postępowaniu
po badaniu.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
przeprowadzenie wywiadu z chorym na
temat schorzeń i objawów
współistniejących, utrudnionego
połykania, duszności spoczynkowej,
nasilonych dolegliwości choroby
niedokrwiennej serca, tętniaka aorty,
uczulenia na leki.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
- poinformowanie chorego o pozostaniu na
czczo co najmniej 6 godz. przed badaniem
- założenie welflonu, umożliwiającego
podawanie leków drogą dożylną podczas
badania
- poinformowanie pacjenta o opróżnieniu
pęcherza moczowego przed badaniem
- poinformowanie chorego o usunięciu
protez zębowych i ich zabezpieczeniu
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
- pomoc w ułożenia pacjenta na lewym
boku
- poinformowanie pacjenta o znieczuleniu
tylnej ściany gardła przed
wprowadzeniem duodenoskopu
- przypomnienie pacjentowi o
konieczności głębokiego o spokojnego
oddychania podczas badania
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
15
. Współudział w wykonywaniu badań
przez podanie pacjentowi zleconych leków
(np. sedatywnych, analgetycznych,
spazmolitycznych), przygotowanie
cewników, środka kontrastowego,
asystowanie przy badaniu, zabezpieczenie
materiału biospyjnego i przekazanie do
badania histopatologicznego.
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
16. Obserwacja pod kątem możliwych
powikłań po wykonywanych badaniach
diagnostycznych np. krwawienie po
nacięciu brodawki Vatera, zapalenie
trzustki, dróg żółciowych w wyniku
podrażnienia mechanicznego -
obserwacja pacjenta po badaniu:
-
pomiar i dokumentacja parametrów
życiowych (RR, tętna, temp, oddechów)
Opieka nad pacjentem przed
zabiegiem operacyjnym
- obserwacja w kierunku występowania
wymiotów i dolegliwości bólowych
- kontrola parametrów laboratoryjnych
(morfologia, poziom amylazy i lipazy)
- obserwacja pacjenta w kierunku
występowania objawów klinicznych –
zapalenie otrzewnej
Przygotowanie do zabiegu
operacyjnego
Uzyskanie od pacjenta pisemnej zgody na
wykonanie laparoskopii, a w razie
konieczności na usuniecie pęcherzyka
żółciowego metodą tradycyjną.
Poinformowanie pacjenta o ewentualnej
konieczności założenia drenu do loży po
usuniętym pęcherzyku żółciowym lub
pozostawieniu T-drenu (Kehra) w
przewodzie żółciowym wspólnym.
Przygotowanie do zabiegu
operacyjnego
Pielęgniarka uczy pacjenta ćwiczeń
oddechowych i fizycznych wykonywanych
w łóżku.
Przygotowanie przewodu pokarmowego:
w przeddzień zabiegu podajemy śniadanie,
na obiad tylko zupę, bez kolacji, pić można do
godziny 22.00, następnie na czczo
Kąpiel chorego: szczególną uwagę zwrócić na
miejsce planowanego cięcia chirurgicznego,
dokładne umycie pępka.
Przygotowanie do zabiegu
operacyjnego
Paznokcie krótko obcięte, lakier zmyty.
Zapewnienie prawidłowego wypoczynku i snu
w nocy przed zabiegiem.
Pole operacyjne goli się w dniu zabiegu
2 godziny przed przewiezieniem na blok
operacyjny.
Protezy zębowe i soczewki kontaktowe wyjęte
i zabezpieczone.
Włosy zabezpieczone czepkiem operacyjnym.
Przygotowanie do zabiegu
operacyjnego
Założenie sondy żołądkowej, która
zapobiega występowaniu odruchów
wymiotnych i aspiracji treści do oskrzeli
w czasie operacji
(najczęściej sondę usuwa się w 1 dobie
po zabiegu).
Założenie cewnika Foleya do pęcherza
moczowego w celu kontroli diurezy
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
1. Ułożenie pacjenta w wygodnej półwysokiej
pozycji ułatwiającej efektywne oddychanie,
wałek pod kolana.
2. Obserwacja i dokumentacja RR, tętna,
oddechu, temperatury oraz zabarwienie skóry
- historia pielęgnowania z kartą obserwacyjną.
3. Ocena barwy skóry i błon śluzowych, tzw.
powrotu kapilarnego i temperatury obwodowej
ciała
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
4. Ukierunkowanie pielęgniarskiej opieki
na powikłania wczesne pooperacyjne:
• krwotok wewnętrzny i zewnętrzny,
• wstrząs
• ostra niewydolność krążenia
• zaburzenia rytmu serca,
• ostra niewydolność nerek
• niewydolność oddechowa.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
5. Udział w postępowaniu farmakologicznym
podanie leków przeciwbólowych zgodnie
z kartą pooperacyjną oraz obserwacja
skuteczności ich dziania.
Kontrola bólu odczuwanego przez chorego
w stałych odstępach czasu, obserwacja
niewerbalnych symptomów bólu:
przyśpieszenie i spłycenie oddechu, potliwość,
grymas twarzy, płacz, jęczenie, wzdychanie.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
6. Kontrola ilości, barwy wydalonego
moczu: kontrola godzinowa, kontrola
diurezy co 6-12 godz.
7. Obserwacja stanu opatrunku na ranie
pooperacyjnej (suchy lub przesączony
krwistą treścią).
8. Obserwacja ilości, koloru i charakteru
drenowanej treści, właściwe ułożenie
drenów, nie mogą być zagięte.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
9. Zaspokojenie łaknienia po zabiegu: częste
zwilżanie ust i jamy ustnej przegotowaną
wodą, płukanie jamy ustnej, toaleta jamy
ustnej.
10. Zapewnienie komfortu psychicznego,
poszanowanie godności, zapewnienie
intymności i spokoju.
11. Kontrola wyników badań laboratoryjnych
morfologia, hematokryt, czynniki krzepnięcia
krwi, zgodnie ze zleceniem lekarskim.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
12. Kontrola ilości żółci wydalanej na zewnątrz
przez dren Kehra (początkowo przez dren
może wypłynąć cała ilość produkowanej
żółci zwykle 200 – 1000 ml).
W kolejnych dobach ilość żółci wydzielanej
na zewnątrz zmniejsza się.
13. Zmiana pozycji ułożeniowej w łóżku
(pomoc), rozmowa z pacjentem, okresowa
tlenoterapia, nacieranie i oklepywanie
pleców, pomoc przy zmianie pozycji.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
14. Sprawdzanie przeciekania żółci do
opatrunku, podanie błękitu metylenu.
15. Prowadzenie bilansu wodno-elektrolitowego
z uwzględnieniem strat wraz z żółcią przez
dren i opatrunek.
16. Zapewnienie odpowiedniej diurezy przez
kontrolę ilości wydalanego moczu
i podawanie na zlecenie leków
diuretycznych.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
17. Pomoc w zaspokajaniu podstawowych
potrzeb fizjologicznych
18. Uruchamianie rozpoczynamy od 0 doby,
zaraz po zabiegu zachęcamy do zmiany
pozycji ułożeniowej ciała, zginania
i prostowania kończyn, gimnastyka czynna
w łóżku (napinanie i rozluźnianie mięśni,
zginanie nóg w stawach kolanowych,
poruszanie kończynami, zachęcanie do
wykonania głębokich oddechów.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
W I dobie wprowadzamy ćwiczenia
oddechowe wykonywane torem
żebrowym, wydechy przez rurkę do
butelki z wodą, lub worka Foleya,
polecenie wykonania wdechu nosem,
wydechu ustami - wydech dłuższy od
wdechu, ćwiczenia efektywnego kaszlu.
Pionizacja w I dobie to najskuteczniejsza
rehabilitacja.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
19. Obserwacja zabarwienie skóry, twardówek
gałek ocznych, moczu i stolca ( możliwość
wystąpienia żółtaczki pooperacyjnej).
20. Kontrola drożności drenu i wypływu żółci
zgodnie z procedurą. Przygotowanie
pacjenta do ewentualnej kontroli
diagnostycznej w celu ustalenia przyczyny
nadmiernego wycieku żółci przez dreny,
utrzymującego się przez dłuższy czas, oraz
ewentualnej interwencji chirurgicznej.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
21. Wyjaśnienie pacjentowi działania z
drenażu oraz poinformowanie pacjenta
o zachowaniu ostrożności w celu
niedopuszczenia do zgięcia, zaciśnięcia
lub wypadnięcia drenu.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
22. Zapewnienie pielęgnacji skóry wokół
drenu oraz zabezpieczenie jałowym
materiałem opatrunkowym.
22. Współudział w usunięciu drenu z rany
operacyjnej w około 1-2 dobie po
operacji
(w zależności od ilości wydzieliny).
Zabezpieczenie miejsca po usuniętym
drenie jałowym opatrunkiem.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
23. Obserwacja pacjenta w kierunku
wystąpienia objawów klinicznych zapalenie
otrzewnej zgodnie z przyjętą procedurą.
24. Prowadzeniu profilaktyki antybiotykowej
w okresie pooperacyjnym zgodnie z
indywidualną kartą zleceń lekarskich.
25. Prowadzenie profilaktyki
przeciwzakrzepowej i przeciwodleżynowej.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
26. Współudział w zastosowaniu diety płynnej
w pierwszej dobie po operacji oraz
stopniowe rozszerzanie w kolejnych dniach
zgodnie
z przyjętą procedurą żywienia po operacji
na przewodzie pokarmowym i w
znieczuleniu ogólnym.
27. Umiejętne rozpoznanie specyficznych
problemów, jakie mogą pojawić się po
zabiegu operacyjnym.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
28. Zastosowanie leków żółciotwórczych
w celu usprawnienia trawienia
pokarmów
(w przypadku niewystarczającej ilości
żółci),
zgodnie ze zleceniem lekarza.
Zadania pielęgniarki po zabiegu
operacyjnym
28 Zapewnienie pacjentowi konsultacji
z dietetykiem i dokładnie omówienie
zaleconej diety.
Pielęgnacja rany pooperacyjnej
w warunkach domowych
• ranę i jej okolice utrzymywać w czystości, do mycia
używać letniej wody i łagodnego mydła,
• bliznę hartować na przemian ciepłą i zimną wodą,
wpływa to na lepsze ukrwienie i gojenie,
• okolicę rany osuszać delikatnie miękkim
ręcznikiem,
• odzież należy nosić luźną bieliznę z naturalnych
włókien,
• nie wystawiać blizny na działanie promieni
słonecznych,
• stosować maści na blizny, natłuszczać bliznę.
Przykład diety po zabiegu
laparoskopowym
• Doba operacyjna - wlew kroplowy,
zwilżanie ust
• W godzinach wieczornych pacjent może
otrzymać gorzką herbatę (około 200 ml)
• I doba po operacyjna - klasyczna dieta
kleikowa (kleiki, herbata, suchary)
Przykład diety po zabiegu
laparoskopowym
• II doba pooperacyjna - bułka z masłem,
zupa mleczna, herbata, kawa zbożowa z
mlekiem, zupa z diety łatwo strawnej,
ziemniaki puree, warzywa gotowane,
rozdrobnione -łatwo strawne (dieta bez
mięsa)
• III doba pooperacyjna - dieta łatwo
strawna, niskotłuszczowa
Przykład diety po zabiegu
wykonanym wg metody
tradycyjnej
• Doba operacyjna - wlew kroplowy plus
zwilżanie ust
• I doba pooperacyjna - wlew kroplowy, gorzka
herbata po 15 ml na raz 500 ml/dobę
• II doba pooperacyjna - wlew kroplowy, słodka
herbata po 30 ml - 500-1000ml/dobę
• III doba pooperacyjna - klasyczna dieta
kleikowa (kleiki, herbata, suchary
rozmoczone)
Przykład diety po zabiegu
wykonanym wg metody
tradycyjnej
• IV doba pooperacyjna - herbata, kawa
z mlekiem, bułka z masłem, zupa
mleczna, twarożek,
• zupa z diety łatwo strawnej, ziemniaki,
puree, warzywa gotowane,
• rozdrobnione, łatwo strawne, kompot
przetarty (dieta bez mięsa)
• V doba pooperacyjna - dieta łatwo
strawna, niskotłuszczowa.
Przykład diety po zabiegu
wykonanym wg metody
tradycyjnej
• Do dwóch miesięcy po zabiegu należy
wyłączyć z diety pokarmy
ciężkostrawne, wzdymające, długo
zalegające w żołądku.
Zalecenia dietetyczne po
zakończeniu leczenia szpitalnego
• ograniczenie podaży tłuszczów pochodzenia
zwierzęcego w zakresie ilościowym i jakościowym
• we wczesnym okresie pooperacyjnym
przeciwwskazane jest spożywanie tłustego mięsa,
jaj, wędlin, serów, śmietany, jarzyn strączkowych,
cebuli, czosnku, kapusty, rzodkiewki, kalafiora,
ostrych przypraw, papryki, pieprzu, musztardy,
alkoholu, gazowanych napojów, mocnej kawy i
herbaty, czekolady, ciast z kremami, lodów,
orzechów, gruszek, migdałów, winogron
Zalecenia dietetyczne po
zakończeniu leczenia szpitalnego
• potrawy dozwolone: pieczywo pszenne
czerstwe lub dobrze wypieczone, chude mleko,
chudy biały ser, białko jaj, świeże masło, oliwa,
chude gatunki mięs, chude ryby, drób,
gotowana szynka, ziemniaki, marchew, buraki,
szpinak, cukier, miód, galaretki owocowe,
kisiel, przyprawy: koper, pietruszka, sól,
cynamon, wanilia, sok z cytryny
Zalecenia dietetyczne po
zakończeniu leczenia szpitalnego
• w miarę upływu czasu dietę można stopniowo
rozszerzać
• nie należy spożywać składników, które
powodują wzdęcia i bóle w jamie brzusznej
• aby zapobiec zastojowi żółci zaleca się
przyjmowanie posiłków często w małych
porcjach
• wskazane jest spożywanie wód mineralnych ,
które ułatwiają odpływ żółci i wyrównują
zaburzenia przemiany materii
Ostre zapalenie trzustki
Żywienie dojelitowe – poprzez specjalny
zgłębnik nosowo-jelitowy wprowadzony
głęboko, najlepiej poniżej „pola
trzustkowego” czyli poniżej miejsca, gdzie
trzustka wydziela enzymy do jelit.
Udowodniono że takie żywienie,
w porównaniu do żylnego, może
zmniejszyć ciężkość przebiegu choroby i
zapobiec zakażeniom układu
pokarmowego.
Ostre zapalenie trzustki
Jeżeli nie ma możliwości założenia takiej
sondy, lub chory nie toleruje jej stałej
obecności, stosuje się żywienie
dożylne, poprzez wprowadzanie
podstawowych składników odżywczych
po przez kroplowy wlew.
Literatura
1. Tuszewski M., Chirurgia przewodu
pokarmowego
z elementami pielęgniarstwa.PZWL, W-wa
1995
2. Bruce E., Jarell R., Antony Carabasi, III
Chirurgia. Wydawnictwo Medyczne Wrocław
1997
3. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka
żywienie zdrowego i chorego człowieka PZWL
W-wa 2000
Dziękuję za uwagę
