Wykład 6
1. Poznawczy model umysłu – oparty na
stylach
2. Wymiary stylów poznawczych
3. Od stylu do typologii umysłów
4. Operacjonalizacja
typologii umysłów
5. Analogia – mechanizm twórczego
myślenia
Wykład 6
1. Poznawczy model umysłu – oparty na
stylach
2. Wymiary stylów poznawczych
3. Od stylu do typologii umysłów
4. Operacjonalizacja
typologii umysłów
5. Analogia – mechanizm twórczego
myślenia
Preferencje poznawcze
1. determinanty funkcjonowania
poznawczego
2. aktywny podmiot, czynnie regulujący
swe stosunki z otoczeniem, odbierający
to, co „chce”
Preferencje poznawcze
3. obok sytuacji zadaniowej,
kontekstu
indywidualne preferencje poznawcze znacząco
oddziałują na indywidualne funkcjonowanie
jednostki
4. Badania nad stylami poznawczymi
(preferencjami) dostarczają podstawy
empirycznej dla indywidualnych różnic
Style poznawcze
1. aspekty rozwojowe stylów uwzględniają
badania Witkina, Kagana i Gardner
Witkin (1968): styl to stały sposób
funkcjonowania w zakresie czynności
poznawczych i intelektualnych
Kagan: stała preferencja indywidualna
dotycząca sposobu spostrzeżeniowego
organizowania i pojęciowego kategoryzowania
świata zewnętrznego (Kagan, 1973)
Style poznawcze
Gardner: Regulatory poznawcze (postawy) –
indywidualny sposób funkcjonowania
poznawczego (1962,1964)
Style pojawiaja się stosunkowo wcześnie (okres
przedszkolny), podlegają pewnym
oddziaływaniom edukacyjnym,
doświadczeniowym.
Odnoszą się do szerszego aspektu
funkcjonowania jednostki, stanowiącego o jej
osobowości.
Style poznawcze
Determinanty jakościowych różnic w sposobie
organizacji procesów poznawania (spostrzegania,
pamięci, uczenia, myślenia)
-ich wyodrębnienie jest możliwe dzięki stosunkowo
małej zmienności neuropsychicznej bazy zachowania i
struktur doświadczenia indywidualnego!!!
Źródła podejścia stylowego tkwią w poglądach
wielu filozofów i psychologów charakteryzujących
typy umysłowości (W. James, C. Jung, I. Pawłow).
Style poznawcze
Styl
(ogólniej) –
to względnie stała forma
organizacji czynności poznawczych,
przejawiana niezależnie od rodzaju
materiału (treści) i typu sytuacji, w której
znalazł się człowiek
.
Wyróżnikiem stylu jest jakościowo nowa zasada
organizacji.
Pokazuje możliwości, ale i ograniczenia poznawcze jednostki.
*akcentuje unikatowość ludzkiego umysłu
*trudność w dookreśleniu obszarów pośrednich
Style poznawcze
Style poznawcze operacjonalizowane przez Junga
uwzględniają preferencje poznawcze i emocjonalne.
Bezpośrednia relacja między osobowością a stylami
poznawczymi jest widoczna w dziedzinie badań nad
poznawczą kontrolą, stylem adaptacji i mechanizmami
obronnymi.
O stylach możemy mówić też w kontekście Brunerowskich
badań nad strategiami odkrywania pojęć.
*
Style poznawcze (indywidualne preferencje)
najlepiej ujawniają się w
sytuacjach niedookreślonych,
swobodnego wyboru
Wymiary stylów
poznawczych
A. zależność od pola danych
(pasywno-globalny) – niezależność
łatwość różnicowania fragmentów pola na tle całości –
aktywno-analityczny;
dotyczy materiału percepcyjnego i pojęciowego
(Witkin)
–
na ile jednostka potrafi oderwać się od swego Ja w
percepcji świata zewnętrznego. Osoba niezależna od pola
przeciwstawia się polu percepcyjnemu i organizuje je
zgodnie z wewnętrznymi standardami, na ile oddziela
poszczególne funkcje psychiczne; oddzielenie funkcji
neurofizjologicznych (np.. Lokalizacja mowy w lewej półkuli)
Wymiary stylów
poznawczych
B.
sposób wyrażania wielkości pola informacji:
fragmentaryczność -całościowość
(detale; dominują kody konkretne –
spontaniczne
wyodrębnianie formy;
kody o wyższej mocy redukcyjnej już we wczesnych
fazach rejestrowania pola danych).
charakteryzują formalne cechy wejścia systemu
informacyjnego.
Wymiary stylów
poznawczych
C.
szerokość (zakres) konceptualizacji (odnosi się do
czynności złożonych):
szeroka inkluzywność– wąska
ekskluzywność
(tworzenie szerokich klas!!! Dostrzeganie podobieństw
pełniących funkcję nadrzędnego układu odniesienia-
tworzenie
klasyfikacji o małej mocy redukcyjnej).
D. Zakres ekwiwalentności
(zróżnicowanie pojęciowe w dostrzeganiu
podobieństw-różnic)
Wymiary stylów
poznawczych
E. Wyrażanie pojęć i struktur pojęciowych
(rozdzielanie – integrowanie, różnice-podobieństwa)
F. Zakres tolerancji na nierealistyczne
doświadczenia
(aspekt tzw. otwartości poznawczej (Miluska); por. dysonans
poznawczy Festingera; dogmatyzm Rokeacha – odrzucanie
tego co jest niezgodne z przekonaniami)
G. Zaostrzanie – wygładzanie
(dostrzeganie wysokiego stopnia subiektywnego
podobieństwa „nowych” i „starych” danych)
??????????????
???????????
?????????/
Wymiary stylów
poznawczych
H. Zakres skanningu uwagi
(zmiany stanów uwagi
)
I. refleksyjność – impulsywność (Gardner, Matczak)
(wolniejsze tempo przetwarzania informacji; szybsze
zmęczenie umysłowe, częstsze przerwy, większa podatność
na dystraktory u refleksyjnych)
J. Sztywność – giętkość kontroli zachowania
K. Wewnętrzne – zewnętrzne umiejscowienie
kontroli
L. Style orientacji w upływie czasu
J. Rotter
- osoby z tzw. zewnętrznym poczuciem
kontroli (zewnątrzsterowne) i
wewnętrznym (wewnątrzsterowne),
ukształtowanym w toku doświadczenia
indywidualnego.
Osoby wewnątrzsterowne uchodzą za
bardziej twórcze w swym funkcjonowaniu
poznawczym, poszukują bowiem różnych
informacji, generują je, są aktywne,
podejmują złożone działania.
Pettigrew
- typologia dotycząca szerokości
stosowanych kategoryzacji znalazła
swoje miejsce wśród badań nad
procesami poznawczymi, konkretnie
pojęciami.
Wąski
bądź
szeroki
zakres kategoryzowania
nie
jest obojętny dla pełniejszego, bardziej
efektywnego czy twórczego działania
poznawczego (badania P. Francuza)
Style uczenia się wg Jana
Vermunta
Styl złożony ze:
Strategii przetwarzania informacji
(poznawczych)
Strategii regulacyjnych
(metapoznawczych)
Umysłowych modeli uczenia się
(koncepcji na temat uczenia się)
Ukierunkowania: cele, motywy,
zamiary, oczekiwania, wątpliwości, itp.
Style poznawcze a
funkcjonowanie
*Style poznawcze stanowią swoiste „techniki
zmierzania do celu”, podchodzenia do
problemów
*nie wskazują stopnia efektywności działań i nie
gwarantują jej
*style różnią się od zdolności poznawczych
tym, że badają funkcjonowanie w innych nieco
warunkach
(style w bardziej niedookreślonych, nieocenianych – większa
swoboda wyboru PRZYKŁAD – impulsywność-refleksyjność – nie
mówi się o czasie wykonania, ani o strategii rozwiązywania)
Style poznawcze a
funkcjonowanie
*preferencje ukierunkowują – określają możliwy
do zastosowania sposób funkcjonowania
poznawczego (jako względnie stałe właściwości
jednostki)
*oddziaływania edukacyjne są skuteczniejsze,
gdy oddziałujemy w kierunku zgodnym z
preferencjami jednostki;
także gdy oddziałujemy na preferencje niższe
rozwojowo
(zgodnie z rozwojem, np. Najpierw konkretność,
później abstrakcyjnośc)
Od stylu do typu?
Rozliczne badania nad stylami poznawczymi
(indywidualnymi preferencjami),
Nagromadzenie znacznej liczby badań
Wymusiły poszukiwanie bardziej ogólnej
struktury, która by je wszystkie zawarła w
jedno.
Poszukiwania badaczy poszły w kierunku
stworzenia holistycznej typologii umysłu
(pewne
typologie znane były już wcześniej, np.. Jamesa, Pawłowa, Junga)
Typy umysłowości
A. Nowaka (1985) definicja typu:
"pojęcie oznaczające pewne zjawisko,
własność lub konfigurację zjawisk czy
własności rozważanych przedmiotów, zdarzeń
czy procesów z takich czy innych względów
uznanych za na tyle doniosłe, że warte
specjalnej uwagi i wyodrębnienia w aparaturze
pojęciowej"
Typologie
Typologia może być przydatna dla
scharakteryzowania różnic indywidualnych
odnośnie danego aspektu zachowania.
Stosując jednak typologie należy pamiętać, że
zasadniczo jedynie wartości skrajne
przyjmowanych typów (biegunów) stanowią
podstawę dla interpretacji - takie stanowisko
przyjmuje Block (1982).
Trudne do interpretacji są wyniki z przedziału
pośredniego
typologie
W. James
wyróżnił dwa odrębne wymiary, znane z określeń:
- subtelny teoretyk
- pobieżny empiryk
Subtelny teoretyk cechuje się tym, że preferuje abstrakcyjny
sposób myślenia: procesy poznawcze są u niego
podporządkowane schematom rozumowania, kryteriom
logicznej spójności, zupełności.
Pobieżny empiryk bardziej skłonny jest do konkretnego
sposobu myślenia - nastawionego na "tu i teraz"; cechuje go
sensualizm i determinizm.
Typologia Pawłowa
w oparciu o dominujący sposób kodowania informacji:
- typ artysty - z przewagą kodowania konkretno-
obrazowego i emocjonalno-wyobrażeniowego, bazujący
na percepcji i doznaniach emocjonalnych.
- typ myśliciela - z dominacją kodowania werbalno-
abstrakcyjnego (Kowalec, Nosal, 1987; Limont, 1996;).
Na aktualność podziału dokonanego przez Pawłowa
wskazuje Paivio - autor teorii podwójnego kodowania,
pokazujący mechanizmy kształtowania się określonych
preferencji poznawczych w zakresie kodów konkretnych
i abstrakcyjnych
typologie
Wszystkie wspomniane typologie uwzględniają zaledwie jeden
wymiar stanowiący kryterium typologii. I w jego kontekście
charakteryzowane są zaledwie dwa typy.
Royce (zob. Madsen, 1980) wprowadza nieco szerszy
podział, wskazując na istnienie trzech rodzajów
epistemologii:
empiryzm, racjonalizm i metaforyzm.
Empiryzm i metaforyzm stanowią dwa przeciwstawne bieguny,
zaś racjonalizm jest tą warstwą pośrednią między nimi.
Każdy z nich korzysta w swym działaniu poznawczym z innych
czynności poznawczych:
empiryzm - ze spostrzegania,
metaforyzm - z intuicji,
racjonalizm - z myślenia. Orientacja poznawcza człowieka
będzie zależała od tego, która z epistemologii jest dominującą w
indywidualnym profilu.
Typologia C.G.Junga
jest ona koncepcją dwuwymiarową, a więc bardziej
rozbudowaną niż dotychczas omówione. Wyróżnił on
cztery typy funkcjonalne:
intuicyjny, percepcyjny, myślowy i uczuciowy.
Ich wyodrębnienie związane było z zaobserwowaną
dominacją którejś z tzw. podstawowych funkcji
psychicznych
, dotyczących odbioru informacji
(percepcja, intuicja), bądź jej oceny (myślenie, uczucia).
podstawowa funkcja psychiczna to psychiczna
działalność, zawsze ta sama w różnych okolicznościach i
całkowicie niezależna od chwilowych treści; to także
szczegółowa własność świadomości, Słownik..., 1986;
por. Jacobi, 1993].
Typologia Junga
*Rozwój - zdaniem Junga - dokonuje się na drodze
różnicowania pewnych funkcji (zwanych przez niego
Grundfunktionen- funkcjami podstawowymi).
*To różnicowanie i wyodrębnianie się którejś z funkcji
ma charakter adaptacyjny (por. adaptacyjny charakter
kategoryzacji).
*Dominującą staje się ta z funkcji, która najskuteczniej
daje jednostce szanse na znalezienie oparcia w
otaczającym świecie i umożliwia podołanie jego
wymaganiom (Jacobi, 1993; Jung, 1957).
Typologia Junga
*Powyższe funkcje psychiczne przybierają na sile w różny
sposób.
*W efekcie ich wzajemnego spolaryzowania i
uhierarchizowania wyodrębniają się pewne typy
psychiczne.
*Uzależnione one będą od tego, które z funkcji
podstawowych stały się wiodące i dominujące w trakcie
rozwoju osobniczego.
*Funkcje psychiczne, stanowiące podstawę różnic
indywidualnych między jednostkami Jung połączył w pary,
na zasadzie przeciwieństw:
- myślenie - uczucia – dla oceny informacji
- percepcja - intuicja – dla odbioru informacji
Typologia Junga
Wyodrębnił cztery typy umysłowości:
intelektualny, emocjonalny, percepcyjny i intuicyjny.
*Typ intelektualny - dominuje w nim funkcja myślenia;
umożliwia on obiektywną orientację w otaczającej
rzeczywistości przedmiotowej i pozaprzedmiotowej.
Osoby, u których dominuje ten typ psychiczny kierują
się najczęściej obiektywnym, instrumentalnym i
bezemocjonalnym znaczeniem zjawisk (Dudek, 1995).
* Typ emocjonalny (uczuciowy) - patrzy na
rzeczywistość pod kątem subiektywnych ocen, na ile
mają one znaczenie dla podmiotu i jego przeżyć.
Typologia Junga
*Typ percepcyjny - rejestruje to, co dzieje się tu i teraz;
musi bezpośrednio doznawać, spostrzegać zmysłami.
Ten typ często spotykany jest u artystów, przy czym
przeważnie towarzyszą mu cechy introwertyka.
*Typ intuicyjny - kieruje swą świadomość na zjawiska
domniemane, korzysta bogato z wyobraźni, ignoruje to,
co pokazują bezpośrednio zmysły. Tworzy sugestywne
symbole i obrazy w świadomości, odczytuje ukryte treści
i znaczenia. Przy cechach introwersji może być to typ
występujący u artystów miewających tzw. wizje
artystyczne (Jung, 1989; Dudek, 1995).
Czystych typów nie ma!!!!
Operacjonalizacja typologii
Junga
Tak wyodrębnione psychologiczne typy
umysłów
stają się podstawą dla ich diagnozowania,
prognozowania czy innych badań
psychologicznych.
Jedną z owocnych prób operacjonalizacji
koncepcji Junga jest
Nosala Skala Typów Umysłu STU.
STU (Skala Typów Umysłu)
*skala bazuje na frekwencyjności przymiotników w języku
*przymiotniki zestawione są po cztery w rzędzie
*badani zaznaczają najbardziej charakteryzujący ich umysł
+
Najmniej charakteryzujący –
Stosując klucze dla poszczególnych typów umysłu można
obliczyć ten właściwy dla osoby badanej
*Każdy charakteryzuje się układem liczb (+-)
*dominująca para wskazuje na typ
*osoba badana nie musi cechować się zróżnicowanym
typem, wiodącym
Kompensacja
jednostronności
Ukształtowany typ - jak zaznacza Jung (1989) - ma
szczególną skłonność do kompensacji własnej
jednostronności (s. 4). Tendencja ta służy zachowaniu
równowagi psychiki.
Dzięki temu powstają drugorzędne charaktery czy typy,
które są trudne do jednoznacznego rozszyfrowania.
Stąd często można mówić jedynie o względnej
przewadze którychś z funkcji determinujących typ umysłu
(każdy posiada cechy wszystkich typów).
Chociaż funkcje świadomości częściowo mają komponentę
fizjologiczną, to jednak w dużym stopniu wypełnione są
komponentą psychologiczną, zależną od wyborów i
doświadczeń jednostki
Skala STU
Typ umysłu ujmuje Nosal w kategoriach syntetycznych.
Stwierdza on, że umysł nie jest jedynie
bezładną mieszaniną czy zbieraniną
wymiarów,
lecz swoistą strukturą - całością, którą
rządzą specyficzne, określone prawa
kompozycji (np. komplementarności) i
rozwoju.
Diagnoza typów umysłu
Diagnoza umysłów przy pomocy skali STU
stanowi holistyczne podejście diagnostyczne.
Usiłuje ona odnaleźć szersze odniesienie dla
licznych jednostkowych informacji, ocen
odnośnie cech umysłu i osobowości jednostki.
Pozwala tym samym znaleźć nowe możliwości
interpretacji danych szczegółowych.
Diagnoza typów umysłu
Pojedyncze, analityczne dane obejmujące np.
inteligencję, pamięć, uwagę nie tracą przez to na
wartości;
dostrzegane mogą być natomiast w szerszym
kontekście - zostają tym samym wkomponowane w
bardziej globalną wiedzę o umyśle.
Taka diagnoza nie pozostaje na poziomie tylko
pojedynczych cech, pokazuje natomiast
umysł jako całość uporządkowaną,
posiadającą swoje prawa (Nosal,
1990).
Typologia Nosala
Nosal wyodrębnia cztery typy umysłowości (bazujące na
indywidualnych preferencjach poznawczych):
- Typ I - cechuje go układ funkcji percepcja -
myślenie (typ konkretno-obiektywny);
- Typ II - o układzie funkcji intuicja - myślenie
(typ globalno-obiektywny);
- Typ III - o układzie funkcji percepcja - uczucia
(typ konkretno-subiektywny);
- Typ IV - o układzie funkcji intuicja - uczucia (typ
globalno-subiektywny).
Typologia Nosala
Relacje między poszczególnymi
funkcjami i szczegółowymi wskaźnikami
odbioru i wartościowania informacji
przedstawia poniższy wykres (układ
współrzędnych):
Podstawowe funkcje
psychiczne a typ umysłu
obiektywność
MYŚLENIE
fragmentaryczność
PERCEPCJA
konkretność
globalność
INTUICJA
strukturyzacja
UCZUCIA
subiektywność
Typologia Nosala a aktywność
poznawcza
kompletność kategoryzacji ()
kompletność
kategoryzacji ()
metaforyzm ( )
metaforyzm ( )
ostrożność ()
determinizm ()
sztywność ()
sztywność ()
zakres pamięci ()
zakres pamięci ()
sekwencyjność uczenia się ()
płynność myślenia ()
PERCEPCJA
INTUICJA
kompletność kategoryzacji ()
kompletność kategoryzacji ( )
ryzykowność ()
metaforyzm ()
impulsywność ()
probabilizm ()
probabilizm ()
giętkość myślenia ()
giętkość myślenia ()
oryginalność ()
zakres pamięci ( )
konfiguracyjność uczenia się ()
płynność
myślenia ( )
UCZUCIA
MYŚLENIE
Typologia Nosala a
twórczość
…
STANDARDY
obiektywne
apersonalne
egzogenne
UJĘCIA
fragmentaryczne
konkretne
krtkoterminowe
UJĘCIA
globalne
integrujące
perspektywiczne
STANDARDY
subiektywne
emocjonalne
idiosynkretyczne
symbole
IV
wizje
tworzenie metafor
rozumienie holistyczne
III
konstrukcje
manipulacje
poszukiwanie
możliwości
eksperymenty
formalne
II
teorie
i modele
struktury
prawa
I
analityczne
obserwacje
i pomiary
fakty
różnice
Kierunki penetracji
twórczej
Powyższy schemat przestawia możliwości poznawczego
funkcjonowania tzw. typów czystych (idealnych). W tym
ujęciu poszczególnym typom przysługują następujące
kierunki twórczości:
I typ - nakierowany jest na gromadzenie faktów,
ścisły pomiar, obserwacje poddawane głębokiej analizie
zgodnie z zasadami logiki. Osoba z takim typem umysłu
to tzw. "twórczy obserwator", wyłapujący mikroróżnice i
mikropodobieństwa.
II typ - ma "potrzebę struktury"; przeważa u
niego myślenie logiczne. Jest to tzw. "twórczy teoretyk".
Poszukuje szerszych wyjaśnień, upraszcza i ujednolica w
kierunku poszukiwania abstrakcyjnego wzorca.
Kierunki penetracji
twórczej
III typ - poszukuje konkretnych manipulacji i
konstrukcji, aktywnie eksperymentuje. Pierwotne
źródło poznania u osób o tym typie umysłu stanowią
subiektywne doznania, poddawane następnie
weryfikacji.
IV typ - cechuje go myślenie globalne,
poszerzające rozumienie. Często i chętnie korzysta z
metafor, gdy posiadane pojęcia stają się
niewystarczające dla opisu i zrozumienia
rzeczywistości (Leopold, 1995) - tak można wyrażać
sądy nie wprost. Tworzy własne symbole dla
wyrażenia subiektywnych doznań i wizji świata.
Na duży zakres symbolizacji cechujący ten typ
umysłu wskazał Barron (1988) (Kowalec, Nosal,
1987; Nosal, 1990; 1992).
?????????????
Wykład 8
Analogia – mechanizm twórczego myślenia
1. rozumienie analogii
2. definicja
3. współczesne podejścia w badaniach nad
analogią: strukturalne i funkcjonalne
4. schemat Dunckera w badaniach nad
analogią
5. kontekst – motywacja w odkrywaniu analogii
6. ekspert – laik a odkrywanie analogii
Analogia upodobana przez
naturę
O analogii
Natura upodobała sobie analogię!
Człowiek – szczególny reprezentant natury
zaczerpnął od natury korzystając z analogii
Liczne wynalazki: Montgolfier (koszula suszona nad
kominkiem)- balon
Śmigło, skrzydło, spadochron, model atomu Bohra – układ
słoneczny, itp.
Analogia
*szczególny przypadek wnioskowania indukcyjnego:
od szczegółu do szczegółu (zawodny)
*jeden z centralnych mechanizmów poznawczych w
myśleniu twórczym
J.Gordon - Synektyka – grupy inwentywne
– spojenie odległych dziedzin wiedzy tajemnym
łańcuchem poznawczym, na który nanizana jest
analogia
Analogia
1. źródłosłów grecki (Platon, Arystoteles,
Euklides):
Αναλογια – przedrostek Ανα i rzeczownik
λογοζ (rozum) –
zatem pewien związek z rozumem,
rozumowaniem – zastosowanie operacji
intelektualnej, która prowadzi do dostrzeżenia
pewnego podobieństwa między X i Y, wspólnej
między nimi relacji
Rozumienie analogii
Analogia jako równość stosunków (proporcja) –
Grecy
Rozszerzono zakres pojęcia:
Podobieństwo – współcześnie (podobieństwo
jest jednak szersze zakresowo)
A.Biela – podobieństwo głębszych relacji
E.Nęcka – podobieństwo pod względem jednej
cechy nie stanowi analogii!
Rozumienie analogii
Odstępując od równości ku podobieństwu
relacji wskazujemy na aktywny podmiot
poznający;
Ujmując analogię szerzej aniżeli
matematycznie pozbywamy się precyzji
(lew:pazury:: osa:żądło)
uwalniamy analogię i posługujacego się nią
człowieka ze sztywnych reguł (cechujących
raczej maszynę)
definicja
Mechanizm psychiczny – stan dyspozycji czy gotowości
psychicznej do wnioskowania opartego na związku
analogii (Biela 1981, s. 115)
Orzekanie oparte na związku analogicznym ma
charakter wieloznaczny (w logice):
Analogon – treść przysługująca wszystkim desygnatom
(to, co upodabnia; nośnik)
Analogat – realizujący analogię obiekt
Nęcka – zakotwiczenie obiektu
Schemat Dunckera
Problem dobrze określony:
1. problem radiacji
2. problem generała
Wiedza specjalistyczna:
ekspert to ten, który wie, a niekoniecznie myśli
(fiksacja, sztywność, szybkość, oszczędność)
Podejścia do badań nad
analogią
Przedmiotowe: analogia jako efekt
rozumowania
Podmiotowo – zdolność czy
mechanizm psychiczny
umożliwiający dostrzeganie analogii i
wnioskowanie przez analogię
Procedury odkrywania
analogii
1. definicja relacji (wewnętrznej struktury
obiektu)
2. poszukiwanie relacji w innych obiektach
3. stwierdzenie występowania wcześniej
zdefiniowanej relacji (może utworzenie nowej
kategorii – analogii)
Rodzaje analogii
1. nośna – oddala od tematu, by odkryć cos nowego
(zbiornik z gazem zagrożony wybuchem jest jak upadek
cywilizacji)
2. trafna – człon porównujący jest prostszy, jasny
(wychowanie jest jak ogród; psychoterapia jest jak
wyciąganie drzazgi)
3. ścisła (równość proporcji)
4. swobodna: dosłowna (oparta na cechach fizycznych) i
metaforyczna
Atom – układ słoneczny (krążą – siła przyciągania)
5. obiektywna
6. subiektywna
7. personalna (tyczy myśli, uczuć, stanów psych.)
8. impersonalna (bezosobowa)
Współczesne podejścia do
analogii
1. strukturalne – Gentner – mapowanie
struktury:
A. odrzucenie właściwości bezpośrednio
dostępnych
B. szukanie relacji
C. preferowanie relacji wyższego rzędu
(system wiedzy logicznie powiązanej)
Współczesne podejścia do
analogii
2. podejście funkcjonalne: Gick,
Holyoak, Nisbett, Thagard) –
tworzenie analogii głębokich w oparciu
o funkcje,
ukryte podobieństwo
Falkowski – kontekst – czynnik
motywacyjny
Funkcje analogii -
wielofunkcyjność
obrazująca,
deskryptywna (np.. Nadprzewodnictwo – sala balowa z
korytarzami),
percepcyjna
dydaktyczna,
obiektywacyjna
eksplikacyjna
perswazyjna,
predyktywna
kreatywna, itp.
projekcyjna,
empatyczna
adaptacyjna
przykład
Jak wytłumaczyć dziecku czy komuś
innemu szaleństwo?
Tornado
Dowartościować analogię
np.
Badania inteligencji – np. Raven czy
inne testy
Badania nad kategoryzacją oraz
twórczością (Chlewiński, Falkowski,
Biela, Bielawska, Dębska)
EGZAMIN „O” - 10 czerwca
1. Studenci dzienni - godz. 15.00
2. Studenci wieczorowi
– godz. 18.15 – numery nieparzyste
indeksów
- godz. 19.00 – numery parzyste indeksów
Życzę połamania piór!
EGZAMIN - 27 czerwca
Studenci dzienni – godz. 15.00
Studenci wieczorowi:
Godz. 16.00
Z życzeniami radości,
optymizmu i nadziei