Opioidowe leki
przeciwbólowe
Opioidowe leki
przeciwbólowe
Receptory opioidowe
• W układzie limbicznym, włącznie z
jądrem migdałowatym i podwzgórzem
• Przyśrodkowa część wzgórza i pole
najdalsze (odpowiada za nudności i
wymioty)
• Jądro pasma samotnego (ośrodek
kaszlu)
• Istota gąbczasta i inne obszary rdzenia
kręgowego
• Nazwy receptorów opioidowych, pochodzą
od nazw substancji użytych do ich badania:
• – m od morfiny;
• – k od ketocyklazocyny;
• – d od vas deferens (odkryty jako
ostatni).
Podział receptorów opioidowych:
Receptory opioidowe
mi
kappa
delta
sigma
mi 1
mi 2
mi 3
kappa 1
kappa 2
kappa 3
delta 1
delta 2
Związek działania z wpływem
na receptor
Typ receptora
Działanie przeciwbólowe
ponadrdzeniowe
rdzeniowe
obwodowe
+++
-
-
++
++
+
++
-
++
Depresja oddechowa
+++
++
-
Skurcz źrenic
++
-
+
Hamowanie perystaltyki
jelit
++
++
+
Euforia
+++
-
-
Dysforia
-
-
+++
Sedacja
++
-
++
Zależność fizyczna
+++
-
+
opioidy
• Zastosowanie:
– Dolegliwości bólowe o średnim i dużym
nasileniu
– Podtrzymanie znieczulenia ogólnego
– Neuroleptoanalgezja
– Nadmierny kaszel
– Biegunki
– Obrzęk płuc
opioidy
• Tolerancja- konieczność zwiększania
dawek w celu osiągnięcia tych samych
efektów terapeutycznych
• Zależność psychiczna- przyjmowanie
leku w celu uzyskania doznań
euforycznych
• Zależność fizyczna- przyjmowanie leku
w celu zniesienia zespołu odstawienia
Opioidowe leki
przeciwbólowe
• Agoniści
• Częściowi agoniści
• Ago-antagoniści
• Antagoniści
Agoniści
• Po przyłączeniu do receptora silna
aktywacja
• Wzrost dawki wzrost siły działania leku
nasilenie objawów niepożądanych
• Leki:
– Alkaloidy fenantrenowe
– Pochodne morfinianu
– Pochodne piperydynowe i fenylpiperydynowe
– Pochodne heptadonu
agoniści
• Alkaloidy fenantrenowe
– Morfina
– Kodeina
– Dihydrokodeina
– Oksykodon
– Heroina
• Pochodne morfinianu
– Dekstrometorfan
– Dekstrorfan
– leworfanol
• Pochodne piperydynowe
– Petydyna
– Loperamid
– Tylidyna
– Difenoksylat
– Fentanyl
– Alfentanyl
– Sulfentanyl
• Pochodne heptadonu
– Metadon
– Propoksyfen
– Dipipanon
Częściowi agoniści
• Częściowa aktywacja receptora
(efekt pułapowy)
• Wzrost dawki wzrost siły działania
nasilenie objawów niepożądanych
Ale tylko do pewnego poziomu!!!!
Buprenorfina
Tramadol
Ago- antagoniści
• Aktywują jeden typ receptora a inny
antagonizują
• Efekt działania wypadkowa pobudzenia
i hamowania różnych typów receptorów
• Pentazocyna
• Nalorfina
• Nalbufina
• Butorfanol
Antagoniści
• Hamują wpływ agonisty na receptor
brak możliwości pobudzenia
receptora zniesienie działania
agonisty
• Nalokson
• Naltrekson
• Nalmefen
Morfina
Wpływ na OUN
• Zależna od dawki analgezja
• Wzrost tolerancji bólu
• Pobudza receptory „okolicy spustowej”
wymioty, nudności (ustępują przy kolejnych
dawkach)
• Zwężenie źrenic (atropina blokuje!!!)
• Silnie hamuje czynność oddechową
• Silny środek przeciwkaszlowy
• Stymuluje uwalnianie ADH skąpomocz
• Małe dawki- spadek ciepłoty ciała; duże-
wzrost
Morfina
Wpływ na układ krążenia:
• Niedociśnienie ortostatyczne- depresyjne
działanie na ośrodek naczynioruchowy w rdzeniu
przedłużonym i uwalnianie histaminy
Na przewód pokarmowy:
• Zaparcia- hamowanie perystaltyki jelit i motoryki
żołądka
• Zmniejszenie wydzielania żółci i soku
trzustkowego
• Skurcz zwieracza Oddiego- wzrost ciśnienia żółci
Morfina
• Wzrost napięcia m. wypieracza w p.
moczowym uczucie parcia
• Wzrost napięcia mięśni zwieracza p.
mocz. utrudnienie oddawania moczu
• Skurcz oskrzeli- wskutek uwalnianina
histaminy i pobudzenia nerwu błędnego
• Świąd, poty- rozszerzenia naczyń skóry
Morfina
• Zastosowanie:
– Przeciwbólowe;
• Zawał mięśnia sercowego
• Stadium terminalne chorób nowotworowych
• Zabiegi chirurgiczne, położnicze
– Doraźne:
• Leczenie duszności w obrzęku płuc (rozkurcz
łożyska żylnego i redystrybucja krwi)
– Ciężkie biegunki
agoniści
• Kodeina
– Słabe działanie przeciwbólowe- stosowana w
bólach o średnim i małym nasileniu
– Skuteczny lek przeciwkaszlowy
– Niewielkie działanie uzależniające
• Hydrokodon, oksykodon
– Pochodne kodeiny, działanie przeciwbólowe
zbliżone do morfiny
– Silniej niż kodeina hamują środek oddechowy
– Silne właściwości uzależniające
agoniści
• Petydyna
– Słabsze działanie przeciwbólowe niż morfina
– Metabolizowana do norpetydyny działanie
drgawkorodne i silnie uzależniające
– Działanie cholinolityczne- nie powoduje
skurczu źrenic i zwieraczy
– Słabo przenika przez łożysko i nie rozkurcza
macicy- zastosowanie w zwalczaniu bólu
okołoporodowego
agoniści
• Fentanyl
– Szybkie, krótkie i silne działanie przeciwbólowe
– Stosowany głównie w neuroleptoanalgezji,
znieczuleniu ogólnym oraz bólach o dużym
nasileniu
• Metadon
– Siła działania podobna do morfiny
– Zastosowanie
• Przeciwbólowy
• Zespoły abstynencyjne u opiatowców
• Leczenie uzależnień od heroiny
– Tolerancja krzyżowa z innymi opioidami
agoniści
• Dekstrometorfan
– Silne działanie przeciwkaszlowe i niewielkie
przeciwbólowe
– Nie wywołuje uzależnienia
• Loperamid
– Silne działanie zapierające
– Praktycznie nie przenika przez barierę krew-
mózg- brak działania przeciwbólowego i
uzależniającego
Częściowi agoniści
• Buprenorfina
– Samoograniczające się działanie przeciwbólowe
oraz depresja oddychania na poziomie ok.15mg
morfiny- może odwracać objawy niepożądane
innych opioidów
– Niewielkie ryzyko uzależnień
• Tramadol
– Hamuje wychwyt zwrotny 5HT i NA moduluje
w CSN przewodzenie bólu i reakcje emocjonalne
– Średnia siła działania
Ago- antagoniści
• Pentazocyna
– Agonista rec. κ i δ, antagonista μ
– Działa słabo i krótko; efekt pułapowy
– Możliwość stosowania w bólach okołoporodowych- słabo
przenika przez łożysko, nasila uwalnianie oksytocyny
– Działanie psychozomimetyczne!
• Nalorfina
– Działa przeciwbólowo i hamuje ośrodek oddechowy
słabiej niż morfina
– Wywołuje objawy zespołu abstynencji u osób
uzależnionych
– Stosowana m.in. w neuroleptoanalgezji II
Antagoniści
• Nalokson
– Efekt antagonistyczny w stosunku do
rec. κ i μ
– Zastosowanie-
• odwrócenie działań ubocznych opioidów
(depresja oddechowa)
• Poprawa hemodynamiki układu krążenia w
różnych postaciach wstrząsu (odwrócenie
działania endogennych opioidów)