Agresja u ludzi
2. Agresja – definicje i
narzędzia pomiaru
Agresja u ludzi
2. Agresja – definicje i
narzędzia pomiaru
Definicje agresji
W środowisku akademickim obowiązuje
zgodne stanowisko, że agresja jest
zjawiskiem negatywnym,
antyspołecznym.
Klasyczną behawioralną definicję
zaproponował Buss( 1961):
„agresja jest reakcją dostarczającą
szkodliwych bodźców innemu organizmowi”
wady - zbyt szeroka, za wiele form zachowań
- zbyt wąska, nie obejmuje procesów nie-behawioralnych
( myśli
i uczuć )
Definicje agresji
Definicja Tedeschi, Felson (1994 ):
„Aby zachowanie zakwalifikować jako
agresję, musi ono być wykonane z
intencją
wywołania negatywnych
skutków, co z kolei zakłada
oczekiwanie
,
że działanie doprowadzi do pewnego
szczególnego rezultatu”
- wykluczenie niezamierzonych szkód czy obrażeń
- uwzględnienie samej intencji ( nieudzielenie pomocy, strzał,
który
chybił… )
- wyłączone są jednak przypadki agresji skierowanej na siebie
( tu rola agresora i obiektu współwystępują )
Definicje agresji
Definicja kolejna Baron i Richardson
( 1994 ):
„Agresja służy do opisania każdej formy
zachowania, której celem jest
wyrządzenie szkody lub spowodowanie
obrażeń innej żywej istocie,
motywowanej do uniknięcia takiego
potraktowania”
Definicje agresji
Definicja Z. Gasia ( 1981 ):
„Syndrom agresji to zespół przeżyć, postaw i
zachowań, których celem lub skutkiem
( zamierzonym lub nie zamierzonym ) jest
wyrządzenie krzywdy innej osobie lub sobie
samemu”
( samoagresja, agresja uwewnętrzniona,
skierowana na zewnątrz )
Wymiary typologii zachowań
agresywnych
Modalność reakcji → werbalna – fizyczna
Jakość reakcji → działanie – brak działania
Bezpośredniość → bezpośrednie – pośrednie
Widoczność → jawne – ukryte
Wzbudzenie → niesprowokowane –
odwetowe
Ukierunkowanie na cel → wrogie – instrumentalne
Typ szkody → fizyczna – psychiczna
Trwałość konsekwencj → przejściowe – długotrwałe
Zaangażowane obiekty społeczne → jednostki – grupy
( Krahe, 2005 )
Dodatkowe kwestie
definicyjne
Normatywna ocena zachowania
Agresja uprawniona i nieuprawniona
Przymus i przemoc
Problem naruszania norm
Do kategorii zachowań agresywnych
należy włączyć takie, które stanowią
naruszenie normy społecznej.
Berkowitz ( 1993 ) podaje, że
normatywne wartościowanie
zachowania jest często zróżnicowane,
zależnie od punktu widzenia
zainteresowanych stron ( akceptacja
kary fizycznej w wychowaniu dzieci ).
Agresja uprawniona i
nieuprawniona
Problem kary śmierci jako wyrządzenie
krzywdy osobie skazanej, która
motywowana jest do uniknięcia takiego
potraktowania
( Baron, Richardson ).
- działania zgodne z kodeksem karnym!
Przymus
( pojęcie szersze od agresji )
Tedeschi i Felson ( 1994 ):
„przymus to działanie podjęte z intencją wyrządzenia
szkody drugiej osobie lub wymuszenia jej
posłuszeństwa”.
Zastąpienie pojęcia „agresja” pojęciem „przymus” ma
dobre strony:
- przymus zawiera stosowanie warunkowych gróźb
- działania przymuszające są formą wpływu
społecznego
-
przymus jest mniej nasycony wartościami niż agresja
( nie ma tu problemu uprawnienia )
Przemoc
Jest to podtyp agresji obejmujący skrajne
formy agresji fizycznej.
„Przemoc to silne oddziaływanie na osobę
lub własność w celu zniszczenia,
ukarania lub kontroli” ( Green 1995 ).
Funkcjonalna typologia
przemocy
6 potencjalnych funkcji przemocy w zachowaniu:
zmiana sytuacji awersyjnej lub ucieczka z niej
wzmocnienie pozytywne czyli osiągnięcie celu
wyładowanie negatywnego pobudzenia
afektywnego
rozwiązanie konfliktu
zdobycie szacunku
atak na zdefiniowanego kulturowo ”wroga”
( Mattaini, Twyman, Chin i Lee, 1996 )
Przemoc strukturalna
Dotyczy warunków społecznych, które
pociągają za sobą szkodliwe
konsekwencje dla pewnych grup
społecznych:
( jest to utajona cecha systemów
społecznych, która doprowadza do
społecznej nierówności, na przykład
poprzez hierarchię władzy pod
względem płci – przymus seksualny
wobec kobiet, Lubek 1995 )
Narzędzia pomiaru agresji
Agresja jest formą zachowania społecznego,
zatem konieczne jest zastosowanie strategii
pomiaru na poziomie behawioralnym.
Dwa ogólne podejścia:
Obserwacja
Zadawanie pytań
( Baron, Richardson 1994 )
Metody badań agresji
Obserwacja:
Obserwacja naturalna
Eksperymenty terenowe
Eksprymenty laboratoryjne:
- Paradygmat nauczyciel – uczeń
- Paradygmat oceny eseju
- Paradygmat czasu reakcji
rywalizacyjnych
- Paradygmat lalki Bobo
- Agresja werbalna
Metody badań agresji
Zadawanie pytań:
Samoopisy zachowania
Nominacje rówieśników ( innych osób )
Dane archiwalne
Skale osobowości
Techniki projekcyjne
Obserwacja naturalna
Obserwacja form agresji i częstości jej występowania.
Humpert i Dann ( 1988 ) opracowali system
kodowania agresywnego zachowania na lekcji:
niszczenie własności kolegów
wyrywnie przedmiotów innym
szantażowanie ich
grożenie kolegom
i inne
Ważne: niezależni kodujący, problem obiektywizmu
obserwatorów )
Eksperymenty terenowe
Do obserwacji włączone są dodatkowe zmienne.
Przykład: ludzie czekający w kolejce byli
frustrowani przez podchodzącego poza
kolejką współpracownika eksperymentatora.
Badano ich reakcje agresywne jako funkcję
tego, jak blisko znajdowali się początku kolejki
( Harris 1974 ).
Niebezpieczeństwo – wpływ dodatkowych
zmiennych.
Eksperymenty laboratoryjne
Tutaj sytuacje tworzone są przez badacza i
powinny spełniać 3 kryteria:
badanych poddaje się manipulacji, która ma
wpłynąć na ich skłonność do agresji
są oni przydzielani losowo do poszczególnych
warunków eksperymentalnych
wszelkie wpływy zniekształcające mogą być
kontrolowane
Potrzebne behawioralne wskaźniki agresji!
Szczegółowe procedury
eksperymentalne
Paradygmat nauczyciel -
uczeń
Inscenizacja rzekomego eksperymentu na
uczeniem się z dwiema rolami: nauczyciela i
ucznia
.
Nauczyciel karze ucznia za popełniane
przez niego błędy, aplikując mu szkodliwe
bodźce ( kara = wstrząsy elektryczne ).
Niepoinformowany badany to nauczyciel.
Wskaźnik zachowania agresywnego – wybór
natężenia kary ( siłę i czas trwania wstrząsów
ustala nauczyciel ).
( Pionierem badań był Buss, 1961 )
Paradygmat oceny eseju
Jest stosowany do badania agresywnych zachowań w reakcji na
uprzednią frustracje lub prowokację.
Badany ma na piśmie przedstawić rozwiązanie zadania
problemowego. Będzie ono oceniane przez drugiego badanego -
współpracownika eksperymentatora.
Ocena wyrażona jest liczbą wstrząsów elektrycznych
aplikowanych przez oceniającego:
- 1 wstrząs oznacza najlepszą ocenę;
- 10 najgorszą możliwą.
I FAZA
Bez względu na wynik badani otrzymują jeden albo siedem
wstrząsów ( warunki prowokacji i kontrolne ).
II FAZA
Role są odwrócone. Badany ocenia rozwiązanie osoby, która go
poprzednio oceniała. Zazwyczaj więcej wstrząsów badani
aplikowali osobie, spostrzeganej jako odpowiedzialną za to, że
zostali negatywnie ocenieni w I fazie eksperymentu.
( Autor – Berkowitz, 1962 )
Paradygmat czasu reakcji
rywalizacyjnych
Zastosowanie wstrząsów elektrycznych jako wskaźnika agresji.
Badanym mówi się, że współzawodniczą z partnerem
( pomocnik eksperymentatora ) w zadaniu na czas reakcji.
W każdej próbie powolniejszy rywal otrzymuje wstrząs
elektryczny o sile określanej przez zwycięzcę. Sukces i
niepowodzenie są z góry ustalone.
Niepoinformowanym badanym zawsze pozwala się wygrać w
pierwszej próbie, aby ich decyzja o sile pierwszego wstrząsu
była wskaźnikiem niesprowokowanej reakcji agresywnej.
Następne reakcje po otrzymaniu pierwszego wstrząsu są już
wskaźnikiem reakcji odwetowej.
( Taylor, 1967 )
Paradygmat lalki Bobo
Jest stworzeniem dzieciom okazji do wykazania całej
gamy zachowań agresywnych wobec dużej,
nadmuchiwanej lalki-klowna nazwanej Bobo.
Najpierw wzbudza się w dzieciach gotowość do działań
agresywnych ( pokazanie agresywnego wobec lalki
modela ).
Kolejny krok to obserwacja i ocena częstotliwości aktów
agresji dziecka.
Różnice w reakcjach dzieci są funkcją wielu zmiennych
( właściwości modela, obserwowanych konsekwencji
jego zachowania – wzmocnienia ).
( Bandura, Ross i Ross, 1963 )
Agresja werbalna
Wskaźniki agresji werbalnej jako narzędzie pomiaru.
Pobudza się badanych do reakcji agresywnych i
rejestruje ich reakcje werbalne.
( Barob, Richardson 1994 )
Nowa metoda badań nad
agresją
Wskaźnikiem skłonności agresywnych jest ilość ostrego
sosu aplikowanego drugiej osobie, o której wiadomo, że
nie lubi pikantnych potraw.
Eksperyment jest etyczny, bo poza chwilową przykrością
nie wywołuje żadnych szkodliwych skutków.
( McGregor i współpracownicy, 1998
Solomon, Greenberg, McGregor, Lieberman 1999 )
Krytyka i obrona
eksperymentów
Krytyka trafności danych ( trafność
teoretyczna a zewnętrzna ); czy można
uogólniać obserwacje eksperymentalne na
przejawy agresji w rzeczywistym świecie?
Rozmyślne stymulowanie agresji jest
nieetyczne!
Zadawanie pytań
( pozyskanie relacji o zachowaniach
agresywnych )
Samoopisy zachowania
Inwentarz wrogości Bussa-Durkee ( 1957 )
Kwestionariusz agresji Bussa i Perry,ego
( 1992 )
Skala taktyk rozwiązywania konfliktów do
pomiaru przemocy w domu Strausa ( 1979 )
Skala do badania agresji w interakcjach
rodzic-dziecko Strausa i współpracowników
( 1998 )
Inwentarz IPSA Z. Gasia ( 1981 )
Nominacje rówieśników
( innych osób )
Zbieranie informacji na temat
zachowania dziecka z różnych źródeł: od
matki, nauczyciela, kolegów,
znajomych…
Szacownie poziomu przemocy dla
programu telewizyjnego oglądanego
przez ośmiolatków
( Eron, Huesmann, Miller, 1994 )
= strategia kosztowna i czasochłonna!
Dane archiwalne
Badania statystyk przestępczości i zapisów
temperatury - odsetek poważnych i
śmiertelnych napaści był wyższy w latach o
wyższej średniej temperaturze.
( Andreson i współpracownicy 1989, 1996,
1997 )
Skale osobowości
Kwestionariusz agresji Bussa i Perry,ego,
1992 :
„Czasami czuję się jak beczka prochu, która
zaraz eksploduje” – gniew
„Czasami zżera mnie zazdrość” - wrogość
Skala gniewu jako stanu i jako cechy
Spielbergera i współpracowników, 1983
Techniki projekcyjne
Wieloznaczny materiał bodźcowy:
- test Rorschacha ( szacowanie myśli
badanego przez przeszkolonych sędziów )
- Test obrazkowy frustracji Rosenzweiga 1981
Mała powszechność stosowania technik
projekcyjnych.
Podsumowanie
Badanie agresywnego zachowania nie
jest łatwe, ale na pewno potrzebne
Wybór metody diagnozy problemu
należy do badającego ( jego
kompetencje i cele badań )