ETYCZNIE WRAŻLIWE
ELEMENTY DIAGNOZY
1. Uzyskanie świadomej, poinformowanej i
dobrowolnej zgody
2. Dokumentacja procesu diagnostycznego i
jej ochrona
3. Poufność i prywatność
4. Utrzymanie granic relacji w diagnozie
5. Ochrona narzędzi diagnostycznych
6. Udzielanie informacji zwrotnych
DOKUMENTACJA DIAGNOZY
Pisemny raport zawierający podsumowanie
historii badanego, podsumowanie wyników
testowych i innych ważnych danych
prowadzących do konkluzji – diagnoza,
uzupełniana zaleceniami i przewidywaniami
dotyczącymi funkcjonowania badanego w
określonym zakresie
2. Notatki sporządzane przez psychologa w
czasie całego badania – obserwacja, wywiad
3. Liczbowe wyniki badań konkretnymi
technikami
4. Opis reakcji badanego na stosowane w
diagnozie badania, pytania lub bodźce
5. Wytwory badanego (np. Rysunki dziecka)
UDOSTĘPNIANIE DANYCH O
KLIENCIE
Dane udostępniamy tylko:
1. Innemu profesjonaliście, tzn. osobie, która zna
teoretyczne podstawy zastosowanych metod, ich
wartość psychometryczną oraz jest zobligowana
do przestrzegania tajemnicy zawodowej
2. Klientowi przysługuje pełna informacja o
wynikach (ale nie liczbowych) oraz wgląd w opinię
Konieczne jest zapewnienie zabezpieczenia
dokumentacji
POUFNOŚĆ
1. Psychologa obowiązuje tajemnica zawodowa
2. Tajemnica objęte są informacje uzyskane w
trakcie profesjonalnego kontaktu (np. konkretne
wypowiedzi klienta, jego wytwory)
3. Z tajemnicy może nas zwolnić jedynie sąd (jeżeli
nie ma innej możliwości uzyskania danego
dowodu)
4. Klient nie może nas zwolnić z tajemnicy
zawodowej
5. Tajemnica obowiązuje nas również po śmierci
klienta
6. Tajemnicą objęte jest również to, że ktoś
jest klientem psychologa
7. Wyjątki:
- kazuistyka – opis przypadków dla celów
dydaktycznych (należy jednak chronić
anonimowość klienta)
- zagrożenie życia lub zdrowia klienta lub
innych osób
- zagrożenie zdrowia lub życia w przypadku
osób niepełnoletnich
PRYWATNOŚĆ
1. Niezależnie od udzielonej zgody nikogo nie
wolno zmuszać do udzielania informacji
(odpowiedzi na pytania, wypełnienia testu)
2. Należy zachować szczególna ostrożność w
doborze metod (dotyczy przede wszystkim
testów projekcyjnych)
3. Nie wolno wykraczać poza kontrakt
4. Nie wolno, bez zgody klienta i uzasadnionej
potrzeby, kontaktować się z osobami z jego
otoczenia.
UTRZYMANIE GRANIC
RELACJI
Proces diagnozy to relacja profesjonalna, a nie
towarzyska. W związku z tym nie wolno:
- mówić do klienta po imieniu (wyjątek – dzieci)
- dotykać klienta
- opowiadać o sobie, szczególnie w sposób
charakterystyczny dla kontaktów towarzyskich
- prowadzić innego typu rozmów towarzyskich
(kino, teatr, książki)
Należy wyznaczyć jasne granice między
życiem prywatnym i zawodowym.
OCHRONA NARZĘDZI
DIAGNOSTYCZNYCH
Testy powszechnie znane przestają funkcjonować
jako narzędzia diagnostyczne („są spalone”),
dlatego:
- należy powstrzymywać się przed prezentowaniem
testów psychologicznych nie psychologom;
- należy się powstrzymać przed badaniem testami
bez potrzeby;
- należy chronić narzędzia i nie przekazywać ich
osobom bez wykształcenia psychologicznego
- należy wyraźnie różnicować między
psychozabawami a prawdziwymi narzędziami.
UDZIELANIE INFORMACJI
ZWROTNYCH
Obowiązek udzielenia informacji zwrotnej
wynika z prawa klienta do autonomii.
Człowiek ma prawo do pełnej informacji
na swój temat, ponieważ tylko wtedy ma
możliwość podejmowania autonomicznych
decyzji
Psycholog nie ma prawa decydować za klienta,
jakie informacje z diagnozy można klientowi
przekazać. Nie powinien także oceniać, jakie
informacje są dobre dla klienta a jakie złe.
FORMALNA ZAWARTOŚĆ
INFORMACJI ZWROTNEJ
1. Przypomnienie celu diagnozy (pytań, na jakie
diagnosta odpowiadał)
2. Wyjaśnienie przebiegu diagnozy (bez
szczegółowego omawiania metod, ale ze
wskazaniem jakiego typu dane są podstawa
wnioskowania diagnostycznego)
3. Przedstawienie wniosków diagnostycznych (stan
aktualny)
4. Przedstawienie prognozy – funkcjonowania klienta
w diagnozowanym obszarze w przyszłości
5. Propozycja interwencji i jej uzgodnienie z klientem
ZASADY PRAKTYCZNE
1. Zrozumiały język
2. Bez informacji destrukcyjnych
3. Nie podawać wyników liczbowych
4. Odpowiedzieć na pytania klienta
5. Nie stygmatyzować
6. Nie dyskutować z klientem (dotyczy wniosków
z diagnozy a nie propozycji interwencji)
6. „Kanapkowa” konstrukcja informacji zwrotnych
Należy pamiętać, że informacje zwrotne trafiają
nie tylko do klienta, ale mają konsekwencje
społeczne
EFEKT BARNUMA
Phineas Taylor Barnum – właściciel cyrku (XIX
wiek)
Sukces widowiska polega na zapewnieniu
każdemu widzowi tego, co go zainteresuje.
W diagnozie: przekazanie klientowi informacji
zwrotnych na tyle ogólnych,
stereotypowych, niejasnych i banalnych, że
choć wyglądają na indywidualnie
dopasowane do jednostki, w istocie pasują
do każdego.
Uwielbiasz być podziwiany, zawsze znajdować się w centrum uwagi. Jesteś
osoba krytyczną wobec siebie. Masz wielki potencjał, który nie zmienił się
jeszcze w twoje zalety. Dobrze umiesz organizować pracę sobie i innym.
Masz wady, ale potrafisz je kompensować swoimi zaletami. Miewasz
niekiedy problemy z przystosowaniem seksualnym. Mimo, że na innych
robisz wrażenie osoby zdyscyplinowanej i samosterownej, czujesz się
czasem niepewny i niespokojny. Masz poważne wątpliwości, czy podjąłeś
właściwą decyzję i czy działasz we właściwy sposób. Czasami
niepotrzebnie jesteś zbyt otwarty wobec innych. Nie znosisz tchórzostwa i
lizusostwa. Ciemna strona duszy niebezpiecznie cię fascynuje. Twoje
marzenia nigdy nie są przeciętne, chociaż wydawać się mogą
nierealistyczne. Chcąc osiągnąć cel, jesteś wytrwały i uparty, choć starasz
się uwzględniać okoliczności. Gotów jesteś poświęcić wszystko dla
ukochanej osoby i bronić jej zawsze i wszędzie, choćby przed całym
światem. Bezpieczeństwo jest jednym z twoich głównych celów w życiu.
Poszukujesz harmonii i szczęścia w partnerskich układach z innymi. (cyt.
za: Paluchowski, 2007
EFEKT BARNUMA -
BADANIA
39 studentów zbadano kwestionariuszem
zainteresowań i podano im jako informacje
zwrotną ten sam dla wszystkich opis. Mieli ocenić
na skali od 1 – zupełnie nie pasuje, do 6 –
całkowicie pasuje, jak bardzo oddaje ich
osobowość i zainteresowania.
Średnia – 4,3 (72% zgodności); Forer, 1949
Sundebrg, 1955 przedstawił badanym dwa opisy –
jeden z efektem Barnuma, drugi bez. Nie potrafili
ich odróżnić od siebie.
O CZYM PSYCHOLOGOWIE NIE
MÓWIĄ
Testy, których wyników psychologowie nie
omawiają z klientami:
Rorschach – 41%, w tym 11% - nigdy
Test Projekcji Rysunkowych – 38%
TAT – 34%
Kwestionariusze osobowości – 25%
MMPI – 20%
Testy inteligencji – 8%
INNE TYPOWE BŁĘDY
1. Zamiast wniosków – parafraza
2. Wybór tylko określonych treści (tzw. dobre
informacje)
3. Przedstawianie informacji zwrotnych w
postaci twierdzeń o rzeczywistości a nie hipotez
Dobra diagnoza to stworzenie nowej
jakości – dobre informacje zwrotne to
przekazanie klientowi choć jednej nowej
informacji.