Bakterie kwasooporne
Bakterie kwasooporne
Aleksander Deptuła
Aleksander Deptuła
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Bakterie kwasooporne
Bakterie kwasooporne
Aleksander Deptuła
Aleksander Deptuła
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium tuberculosis
•
Morfologia
Morfologia
•
Gram-dodatnie pałeczki
Gram-dodatnie pałeczki
•
KWASOOPORNE
KWASOOPORNE
•
Właściwości fizjologiczne
Właściwości fizjologiczne
•
mają bardzo wysokie wymagania
mają bardzo wysokie wymagania
odżywcze
odżywcze
•
bardzo powolny wzrost – czas generacji –
bardzo powolny wzrost – czas generacji –
kilkadziesiąt godzin-kilka dni
kilkadziesiąt godzin-kilka dni
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium tuberculosis
•
Za kwasooporność odpowiadają:
Za kwasooporność odpowiadają:
•
fitocerol
fitocerol
•
kwasy mikolowe
kwasy mikolowe
•
integralność fizykochemiczna ściany
integralność fizykochemiczna ściany
komórkowej
komórkowej
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium tuberculosis
•
Metody barwienia
Metody barwienia
•
Ziehla-Neelsena
Ziehla-Neelsena
•
Fuksyna karbolowa na gorąco (do trzech par)
Fuksyna karbolowa na gorąco (do trzech par)
•
spłukać wodą
spłukać wodą
•
spłukać kwaśnym alkoholem
spłukać kwaśnym alkoholem
•
błękit metylenowy 20 min
błękit metylenowy 20 min
•
Kinyoun-Gabett’a
Kinyoun-Gabett’a
•
Kinyoun
Kinyoun
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
•
materiał diagnostyczny należy
materiał diagnostyczny należy
pobierać w możliwie jak największej
pobierać w możliwie jak największej
ilości
ilości
•
Plwocinę, aspirat żołądkowy lub mocz
Plwocinę, aspirat żołądkowy lub mocz
należy pobierać przez 3-5 dni i
należy pobierać przez 3-5 dni i
przechowywać w lodówce
przechowywać w lodówce
•
Materiał najlepiej jest pobierać rano
Materiał najlepiej jest pobierać rano
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
•
Z dostarczonego materiału wykonuje
Z dostarczonego materiału wykonuje
się
się
•
preparat barwiony metodą Grama
preparat barwiony metodą Grama
•
preparat barwiony metodą Ziehla-
preparat barwiony metodą Ziehla-
Neelsena
Neelsena
•
każdy preparat ogląda wykwalifikowany
każdy preparat ogląda wykwalifikowany
personel przez minimum 10 minut, oceniając
personel przez minimum 10 minut, oceniając
przynajmniej 200 pól widzenia
przynajmniej 200 pól widzenia
•
Dodatnie wyniki uzyskuje się, gdy w 1 ml
Dodatnie wyniki uzyskuje się, gdy w 1 ml
materiału znajduje się 10.000 prątków
materiału znajduje się 10.000 prątków
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
•
W kolejnym etapie materiał jest
W kolejnym etapie materiał jest
homogenizowany, zagęszczany przez
homogenizowany, zagęszczany przez
wirowanie i posiewany na podłoża
wirowanie i posiewany na podłoża
stałe lub płynne
stałe lub płynne
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
•
Podłoże Löwensteina-Jensena
Podłoże Löwensteina-Jensena
•
żółtka jaj kurzych
żółtka jaj kurzych
•
skrobia ziemniaczana
skrobia ziemniaczana
•
zieleń malachitowa
zieleń malachitowa
•
L-asparagina
L-asparagina
•
Glicerol
Glicerol
•
KH
KH
2
2
PO
PO
4
4
, MgSO
, MgSO
4
4
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
Diagnostyka gruźlicy
•
Automatyczne systemy diagnostyki
Automatyczne systemy diagnostyki
gruźlicy – MB BacT, Bactec MGIT 960
gruźlicy – MB BacT, Bactec MGIT 960
•
stosowane są podłoża płynne
stosowane są podłoża płynne
•
próbki są monitorowane w systemie
próbki są monitorowane w systemie
ciągłym
ciągłym
•
pozwalają na skrócenie czasu
pozwalają na skrócenie czasu
diagnostyki z 40 do 12 dni
diagnostyki z 40 do 12 dni
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium tuberculosis
•
Czynniki wirulencji
Czynniki wirulencji
•
Wosk A: zawiera fitocerol i kwasy ftienowe,
Wosk A: zawiera fitocerol i kwasy ftienowe,
powoduje powstawanie gruzełków
powoduje powstawanie gruzełków
•
Wosk C: Czynnik wiązkowy - glikolipidowa
Wosk C: Czynnik wiązkowy - glikolipidowa
pochodna kwasu mikolowego
pochodna kwasu mikolowego
•
Hamuje migrację leukocytów i indukuje powstawanie
Hamuje migrację leukocytów i indukuje powstawanie
ziarniniaków
ziarniniaków
•
Uwalniany wewnątrzkomórkowo powoduje uszkodzenie
Uwalniany wewnątrzkomórkowo powoduje uszkodzenie
błon mitochondrialnych
błon mitochondrialnych
•
Powoduje, że prątki wzrastają w postaci wężowatych
Powoduje, że prątki wzrastają w postaci wężowatych
sznurów
sznurów
•
Jest immunogenny i wywołuje odporność
Jest immunogenny i wywołuje odporność
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium tuberculosis
•
Wosk D: LPS + kwasy mykolowe
Wosk D: LPS + kwasy mykolowe
•
Warunkuje wystąpienie odczynu
Warunkuje wystąpienie odczynu
tuberkulinowego typu późnego
tuberkulinowego typu późnego
•
Indukuje tworzenie komórek Langhansa,
Indukuje tworzenie komórek Langhansa,
charakterystycznych dla ziarniny gruźlicze
charakterystycznych dla ziarniny gruźlicze
•
Sulfatydy
Sulfatydy
•
Substancje o charakterze glikolipidowym
Substancje o charakterze glikolipidowym
•
Hamują tworzenie fagolizosomów i
Hamują tworzenie fagolizosomów i
ułatwiają przeżycie wewnątrzkomórkowe
ułatwiają przeżycie wewnątrzkomórkowe
Patogeneza gruźlicy
Patogeneza gruźlicy
•
Transmisja drogą kropelkową w czasie
Transmisja drogą kropelkową w czasie
kontaktu z prątkującym chorym (nie każdy
kontaktu z prątkującym chorym (nie każdy
kontakt kończy się zakażeniem)
kontakt kończy się zakażeniem)
•
W czasie kaszlu emitowane są drobinki
W czasie kaszlu emitowane są drobinki
wydzieliny o wielkości około 5 μm, każda z
wydzieliny o wielkości około 5 μm, każda z
nich może zawierać od 1-3 prątków
nich może zawierać od 1-3 prątków
•
W razie przedostania się zakażonych
W razie przedostania się zakażonych
drobinek do pęcherzyków płucnych, to
drobinek do pęcherzyków płucnych, to
dochodzi do kontaktu prątków z
dochodzi do kontaktu prątków z
makrofagami płucnymi
makrofagami płucnymi
Patogeneza gruźlicy
Patogeneza gruźlicy
•
Jeżeli makrofag pochłonie niezbyt
Jeżeli makrofag pochłonie niezbyt
zjadliwego prątka, to nastąpi eliminacja,
zjadliwego prątka, to nastąpi eliminacja,
jeśli prątek będzie zjadliwy, a makrofag
jeśli prątek będzie zjadliwy, a makrofag
niezbyt aktywny dojdzie do namnożenia
niezbyt aktywny dojdzie do namnożenia
się prątków wewnątrz makrofaga (7 dni)
się prątków wewnątrz makrofaga (7 dni)
•
Po śmierci komórki prątki uwalniane są
Po śmierci komórki prątki uwalniane są
do światła pęcherzyków płucnych, gdzie
do światła pęcherzyków płucnych, gdzie
migrują z naczyń krwionośnych
migrują z naczyń krwionośnych
neutrofile, NK, monocyty, limfocyty T
neutrofile, NK, monocyty, limfocyty T
Patogeneza gruźlicy
Patogeneza gruźlicy
•
Monocyty i makrofagi pochłaniają
Monocyty i makrofagi pochłaniają
prątki, które znowu mogą się
prątki, które znowu mogą się
namnażać, rozpoczyna się trwająca
namnażać, rozpoczyna się trwająca
dwa tygodnie faza logarytmicznego
dwa tygodnie faza logarytmicznego
wzrostu
wzrostu
•
Na tym etapie prątki są przenoszone w
Na tym etapie prątki są przenoszone w
leukocytach do węzłów chłonnych i do
leukocytach do węzłów chłonnych i do
krwiobiegu
krwiobiegu
•
Może dojść do powstania prosówki
Może dojść do powstania prosówki
gruźliczej lub gruźlicy pozapłucnej
gruźliczej lub gruźlicy pozapłucnej
Patogeneza gruźlicy
Patogeneza gruźlicy
•
Przebieg zakażenia gruźliczego jest w
Przebieg zakażenia gruźliczego jest w
większości przypadków bezobjawowy, lub
większości przypadków bezobjawowy, lub
zmiana odczynu tuberkulinowego na dodatni
zmiana odczynu tuberkulinowego na dodatni
•
Zakażona osoba może być zdrowa przez
Zakażona osoba może być zdrowa przez
wiele lat, ponieważ ma w swoim ustroju
wiele lat, ponieważ ma w swoim ustroju
prątki o zahamowanym wzroście
prątki o zahamowanym wzroście
•
Do aktywacji zakażenia może dojść w
Do aktywacji zakażenia może dojść w
sytuacji przejściowego obniżenia odporności
sytuacji przejściowego obniżenia odporności
•
Prątki gruźlicy w zasadzie nie wydzielają
Prątki gruźlicy w zasadzie nie wydzielają
toksyn, a większość objawów chorobowych
toksyn, a większość objawów chorobowych
zależy od reakcji ustroju
zależy od reakcji ustroju
Leczenie
Leczenie
•
Izoniazyd, ryfampicyna, pirazynamid i
Izoniazyd, ryfampicyna, pirazynamid i
etambutol lub streptomicyna przez 2
etambutol lub streptomicyna przez 2
miesiące
miesiące
•
Izoniazyd i ryfampicyna przez 4
Izoniazyd i ryfampicyna przez 4
kolejne miesiące
kolejne miesiące
Podział prątków
Podział prątków
•
Ze względu na warunki, w których
Ze względu na warunki, w których
wytwarzają barwniki
wytwarzają barwniki
•
Fotochromogenne – zabarwienie kolonii
Fotochromogenne – zabarwienie kolonii
pojawia się po wystawieniu hodowli na
pojawia się po wystawieniu hodowli na
światło dzienne
światło dzienne
•
Mycobacterium kansasii
Mycobacterium kansasii
•
Mycobacterium simae
Mycobacterium simae
•
Mycobacterium marinum
Mycobacterium marinum
Podział prątków
Podział prątków
•
Skotochromogenne- zabarwienie pojawia się
Skotochromogenne- zabarwienie pojawia się
mimo hodowli w ciemności
mimo hodowli w ciemności
•
M
M
.
.
scrofulaceum
scrofulaceum
•
M
M
.
.
gordone
gordone
•
M. xenopii
M. xenopii
•
M. flavescens
M. flavescens
•
Niefotochromogenne – brak zabarwienia bez
Niefotochromogenne – brak zabarwienia bez
względu na warunki wzrostu
względu na warunki wzrostu
•
M
M
.
.
avium-intracellulare
avium-intracellulare
•
M
M
.
.
malmoense
malmoense
•
M
M
.
.
ulcerans
ulcerans
•
M
M
.
.
haemophillum
haemophillum
Podział prątków
Podział prątków
•
Ze względu tempo wzrostu
Ze względu tempo wzrostu
•
Szybkorosnące
Szybkorosnące
•
M. chelonae
M. chelonae
•
M. fortuitum
M. fortuitum
•
M. smegmatis
M. smegmatis
•
M. phlei
M. phlei
•
Wolnorosnące – pozostałe
Wolnorosnące – pozostałe
•
Niehodowlane
Niehodowlane
•
M. leprae
M. leprae
•
M. lepraemurium
M. lepraemurium
Podział prątków
Podział prątków
•
Ze względu na chorobotwórczość
Ze względu na chorobotwórczość
•
prątki gruźlicze
prątki gruźlicze
•
M
M
.
.
tuberculosis
tuberculosis
•
M
M
.
.
bovis
bovis
•
M
M
.
.
microti
microti
•
M
M
.
.
africanum
africanum
•
M
M
.
.
aziaticum
aziaticum
•
prątki niegruźlicze
prątki niegruźlicze
•
M. kansasii
M. kansasii
•
M. avium-intracellulare
M. avium-intracellulare
•
M. scrofulaceum
M. scrofulaceum
•
M. marinum
M. marinum
•
M. fortuitum
M. fortuitum
Prątki atypowe (MOTT- Mycobacteria
Prątki atypowe (MOTT- Mycobacteria
other than tuberculosis)
other than tuberculosis)
•
Mycobacterium kansasii
Mycobacterium kansasii
•
Czynnik etiologiczny zapalenia płuc podobnego
Czynnik etiologiczny zapalenia płuc podobnego
obrazem do gruźlicy
obrazem do gruźlicy
•
Zakażenia skóry i powierzchownych węzłów
Zakażenia skóry i powierzchownych węzłów
chłonnych
chłonnych
•
Wrażliwy na leki przeciwprątkowe
Wrażliwy na leki przeciwprątkowe
•
Mycobacteirum marinum
Mycobacteirum marinum
•
Wywołuje guzkowe owrzodzenie skóry w
Wywołuje guzkowe owrzodzenie skóry w
miejscu urazu
miejscu urazu
•
Do zakażenia może dojść w basenach lub
Do zakażenia może dojść w basenach lub
akwenach ze słoną wodą
akwenach ze słoną wodą
•
Wrażliwy na tetracykliny i leki przeciwprątkowe
Wrażliwy na tetracykliny i leki przeciwprątkowe
Prątki atypowe (MOTT- Mycobacteria
Prątki atypowe (MOTT- Mycobacteria
other than tuberculosis)
other than tuberculosis)
•
Mycobacterium scrofulaceum
Mycobacterium scrofulaceum
•
Ziarniniakowe zapalenie węzłów chłonnych u dzieci
Ziarniniakowe zapalenie węzłów chłonnych u dzieci
•
Węzły chłonne mogą tworzyć przetoki
Węzły chłonne mogą tworzyć przetoki
•
Zwykle oporny na leki przeciwprątkowe
Zwykle oporny na leki przeciwprątkowe
•
Mycobacterium avium-intracellulare
Mycobacterium avium-intracellulare
•
Powoduje zmiany w tkance płucnej trudne
Powoduje zmiany w tkance płucnej trudne
klinicznie do odróżnienia od gruźlicy
klinicznie do odróżnienia od gruźlicy
•
Zakażenie głównie u osób z obniżoną odpornością
Zakażenie głównie u osób z obniżoną odpornością
•
Znaczna oporność na leki przeciwprątkowe
Znaczna oporność na leki przeciwprątkowe
•
Klarytromicyna, ryfampicyna, etambutol,
Klarytromicyna, ryfampicyna, etambutol,
klofazymina
klofazymina
Mycobacterium leprae
Mycobacterium leprae
•
Do zakażenia przez bezpośredni kontakt z
Do zakażenia przez bezpośredni kontakt z
chorym, który wydala
chorym, który wydala
M. leprae
M. leprae
w
w
wydzielinach z nosa oraz ze zmian
wydzielinach z nosa oraz ze zmian
skórnych
skórnych
•
Okres inkubacji może trwać nawet kilka lat
Okres inkubacji może trwać nawet kilka lat
•
Drobnoustrój namnaża się
Drobnoustrój namnaża się
wewnątrzkomórkowo , szczególnie w
wewnątrzkomórkowo , szczególnie w
histiocytach, endotelium i komórkach
histiocytach, endotelium i komórkach
Schwanna
Schwanna
Mycobacterium leprae
Mycobacterium leprae
•
Postać tuberkuloidowa
Postać tuberkuloidowa
•
Prawidłowa odpowiedź komórkowa ogranicza
Prawidłowa odpowiedź komórkowa ogranicza
rozwój choroby
rozwój choroby
•
Odczyn leprominowy (+)
Odczyn leprominowy (+)
•
Zmiany są skąpoprątkowe
Zmiany są skąpoprątkowe
•
Zmiany ziarniniakowate o wyniosłych,
Zmiany ziarniniakowate o wyniosłych,
rumieniowatych brzegach oraz suche pozbawione
rumieniowatych brzegach oraz suche pozbawione
włosów centrum, które może być odbarwione
włosów centrum, które może być odbarwione
•
Dochodzi do uszkodzenia nerwów czuciowych,
Dochodzi do uszkodzenia nerwów czuciowych,
które może prowadzić w efekcie do uszkodzeń
które może prowadzić w efekcie do uszkodzeń
skóry i wtórnych zakażeń bakteryjnych
skóry i wtórnych zakażeń bakteryjnych
Mycobacterium leprae
Mycobacterium leprae
•
Postać lepromatyczna
Postać lepromatyczna
•
Osłabiona odporność komórkowa
Osłabiona odporność komórkowa
•
Odczyn leprominowy ujemny
Odczyn leprominowy ujemny
•
Zmiany rozległe, rozsiane, ziarninowate i
Zmiany rozległe, rozsiane, ziarninowate i
bogatoprątkowe
bogatoprątkowe
•
Diagnostyka
Diagnostyka
•
Brak możliwości hodowli na podłożach
Brak możliwości hodowli na podłożach
syntetycznych
syntetycznych
•
Próby biologiczne na myszach i pancernikach
Próby biologiczne na myszach i pancernikach
•
Odczyn leprominowy
Odczyn leprominowy
•
Leczenie
Leczenie
•
Terapia skojarzona dwoma lub więcej
Terapia skojarzona dwoma lub więcej
lekami
lekami
•
Dapson
Dapson
•
Ryfampicyna
Ryfampicyna
•
Klofazymina
Klofazymina