AMINOKWASY, BIAŁKA

AMINOKWASY

- 1,

grup –COOH i aminowe

200 a

minokwasów

roślinnych:

proteinogenne AP

–składn. peptydów i białek

20 z pożywieniem, człowiek nie wytwarza wszystkich

fenyloalanina, tryptofan, walina, leucyna, izoleucyna, lizyna,

metionina, treonina…..

- aminokwasy egzogenne w:

Spirulina maxima- alga

SPIRULINA

mleczku pszczelim

nieproteinogenne



- prekursory : amin, alkaloidów, glukozynolatów, betalain



- toksyczne dla larw, mikroorganizmów



Wolne aminokwasy - małe ilości w roślinach



siarkowe pochodne cysteiny

w czosnku, cebuli



tyramina

w dojrzałych bananach, zielu żarnowca



hordenina- N,N-dimetylotyramina

w korzonkach jęczmienia

interakcje : choroba nadciśnieniowa,

stosowanie inhibitorów MAO

AMINOKWASY TOKSYCZNE

poch. kwasów: diaminopropionowego

diaminomasłowego w nasionach groszków

Lathyrus sp

zielu wyki-

Vicia sativa

wywołują

neurolatyryzm

– u ludzi, występuje do dziś

3-6 mies. - odżywianie

nasionami groszków (surowe, gotowane, mąka)

↓

napięcia mięśni w nogach, paraliż

osteolatyryzm

–

u zwierząt

- wpływ na kolagen

- zniekształcenie, łamliwość kości,

- zaburzenia wzrostu chrząstek, kości

AMINOKWASY TOKSYCZNE



kukurbityna -

cykliczny aminokwas-



(3-amino-3-karboksypirolidyna)



Cucurbitae sem recens

nasiona dyni świeże



-p.pasożytniczo - tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony



- 150-250g dorośli, 30-100g dzieci, utrzeć/woda/papka+syrop

owoc.



- na czczo w 2 porcjach co 30 min,



po 2-3 h olej rycynowy 30 ml dorośli, dzieci odp. mniej



- powtórzyć po 2-3 dniach



- wysuszone nasiona, brak działania

AMINOKWASY STOSOWANE W LECZNICTWIE

Glicyna

(glikokol) -

kwas aminooctowy

GLYCINE

- z innymi aminokwasami - uzupełnienie diety

- z lekami zobojętniającymi - w nadkwaśności żołądka

Kwas asparginowy

(

sól K i Mg) wzmacnia układ nerwowy

- w wyczerpaniu fizycznym, psychicznym, utrudn. koncentracji

- w ch. serca wieku starczego

ASPARGIN

Ornityna

kwas diaminowalerianowy

- ułatwia odtruwanie w kom. wątroby i mózgu

- w st. zapalnych wątroby np. na tle alkoholizmu

HEPA-MERZ

Metionina

– aminokwas siarkowy

↑

syntezę glutationu

leczenie zatruć paracetamolem

METHIOVIT

Tryptofan

- prekursor serotoniny - niedobór w st. depresji

OPTIMAX

AMINOKWASY STOSOWANE W LECZNICTWIE

Tauryna

– kw



-aminosulfonowy

0,01



mol/g świeżych tk. roślin

gł. w algach, wodorostach, mięczakach, ostrygach, mięsie

człowiek- w mózgu, tkance nerwowej, siatkówce oka

zmiata wolne rodniki

pobudza czynn. mięśni

ułatwia regenerację organizmu

odżywki dla dzieci, sportowców, napoje

Red Bull

w odżywianiu pozajelitowym

Karnityna

- rola w utlenianiu kw. tłuszczowych, umożliwia ich transport przez

błony mitochondrialne

- skł prep dietetycznych dla utrzymania prawidł. masy ciała

L-KARNITYNA…..

AMINOKWASY STOSOWANE W LECZNICTWIE

3,4-dihydroksyfenyloalanina

L-DOPA

- prekursor dopaminy, pokonuje barierę krew/mózg

- przy niedoborze dopaminy w mózgu (choroba Parkinsona)

- w nasionach roślin z

Fabaceae

Kwas



-aminomasłowy

GABA

Substancja przekaźnikowa o charakterze hamującym,

-stosowana jako lek p.drgawkowy w:

- padaczce, chorobie Parkinsona

- w nadciśnieniu

(

Visci herb, Valerianae rad, Chamomillae anth)

Kwas

-OH-masłowy

POCHODNE AMINOKWASÓW- GLUKOZYDY CYJANOGENNE

z aminokwasów: NH

→ C=N

amygdalina

gencjobiozyd

(-)

nitrylu kw. migdałowego:

- nasiona gorzkiego migdała

Prunus amygdalus var amara

- liście śliwy wawrzynowiśni

Prunus laurocerasus

↓

hydr.enzym. amygdalaza

prunazyna

– (

glukozyd

j.w.) → HCN+ benzaldehyd

- kora czeremchy

sambunigryna

izomer prunazyny

glukozyd (+) nitrylu kwasu migdałowego

- liście, kora, niedojrzałe owoce

bzu czarnego

Sambuci fruct

linamaryna

glukozyd metyloetyloketonocyjanhydryny

linustatyna

gencjobiozyd

j.w.

→ linamaraza

→HCN

- nasiona lnu do 1,5% GC-0,01-0,03% HCN

ze 100 g nasion-50mg HCN

→rodanaza→tiocyjaniany-

nietoksyczne

wydalane z moczem

TOKSYCZNOŚĆ GLUKOZYDÓW CYJANOGENNYCH GC

Szybkie spożycie dużej porcji części roślin bogatych w GC

→

zatrucie,

nawet bez rozkładu enzymatycznego:

połączenie jonu CN z

oksydazą cytochromu C

przerywanie jej reoksydacji i

zablokowanie wykorzystania O

przez komórkę

efekt:

przyspieszenie i wzmocnienie oddechu

ból, zawroty głowy, odurzenie,

śpiączka, depresja oddychania.

Wolno uwalniany HCN→ szybka detoksykacja do tiocyjaniaów

→eliminacja z moczem (30-60 mg/h)

POCHODNE AMINOKWASÓW –

GLUKOZYNOLATY

Tioglukoza przyłączona do C- sulfonowanego oksymu (sole K)

- uszkodzenie tk. roślinnej

→

hydrol. myrozynazą z

przegrupowaniem:

- pH oboj. - lotne, o silnym zapachu -

izosiarkocyjaniny

- pH słabo kwaśne- dodatkowo -

siarczki i nitryle

SYNIGRYNA-

homometioniny

↓

Sinapis nigrae sem.

izosiarkocyjanian allilu



- drażni skórę, rozgrzanie

- dłuższy kontakt- pęcherze, uszk. skóry

SPIRITUS SINAPIS

SYNALBINA

– z

tyrozyny + amina - synapina

↓

Sinapis albae sem

izosiarkocyjanian p-hydroksybenzylu

- nielotny, pobudza trawienie



Glc

POCHODNE AMINOKWASÓW – GLUKOZYNOLATY

Glukobrassycyna

–

z tryptofanu

↓

Raphani sativi rad

izosiarkocyjanian benzylu

- silnie bakteriobójczo

Indole

(brokuły, kalafiory, kapusta, cz. rzepa)

- chronią przed rakiem okrężnicy

- interferują z metabolizmem karcynogenów

Glukorapsyferyna (progoitryna)

goitryna-

kapusta

aglikon (poch. indolu)

→

(pH 7)

→

rodanki

nieprzyj. zapach.

→



utlenianie jodków do jodu

→

wiążą jod

→

zap. tworzeniu

tyroksyny

Nadmiar rodanków i niedobór

→

zaburzenia tarczycy (wole)

świeża kapusta -1 kg /dziennie/ (kilka przypadków u ludzi)

mleko zwierząt- jedzących kapustne

wole, poronienia, obumieranie płodu u zwierząt

POCHODNE AMINOKWASÓW

SIARCZKI, DISIARCZKI, SULFOTLENKI ALKILOWE,

związane biogenetycznie m.in. z cysteiną (aminokwas

siarkowy)

alliina

→( allinaza) →

alliicyna

→

ajoen

w czosnku

Allii sativi bulb

Homologi alliiny

– w

Allii cepae bulb

- p.bakteryjne, p.grzybicze, fibrynolityczne, p.zapalne

(

↓

COX)

↓

cholesterol i

↓

triglicerydy do 9%,

600-800mg/dzień/4mies/sproszk. czosnek,

p.nadciśnieniu, p.agregacyjnie, hipoglikemicznie

20g czosnku /dzień/

↓

ryzyko raka żołądka,

/nie raka płuc, sutka

4g/dzień

zapobiega miażdżycy

POCHODNE AMINOKWASÓW- BETALAINY,

BETAKSANTYNY

Betalainy

(betacyjaniny)-

glikozydy, aglikon:

dihydroindol i

dihydropiron

- barwniki czerwone, fioletowe np. 9 z 11 rodzin

Centrospermae

(brak

antocyjanów)

Beta vulgaris- Burak zwyczajny- Chenopodiaceae- Komosowate

- zagęszczony sok/fermentowany-absorbowany na żelatynie

barwnik E

162

stabilny w pH 3,5-7

- do otrzymywania kw. galakturonowego

Betaksantyny

, głównie w

Cactaceae

- żółte, podobna budowa do betalain

niestabilne -trudne do izolacji, identyfikacji,

- brak znaczenia leczniczego

PEPTYDY



Wolne/ skł. białek: roślin, bakterii, grzybów, zwierząt



z degradacji białek,



z połączenia aminokwasów: dipeptydy

oligopeptydy z 3-10

polipeptydy

białka

10 000



Peptydy aktywne biologicznie np

antybiotycznie :

penicyliny, cefalosporyny,

kolistyna,



kom. nowotworowe,

bleomycyna

immunosupresyjnie

cefalosporyna

PRZYKŁADY PEPTYDÓW

Glutation

- tripeptyd: kwas glutaminowy, cysteina, glicyna

- w kom. roślin i zwierząt,

(drożdże-1930r)

- chroni przed wolnymi rodnikami

Alkaloidy peptydowe

- frangulanina

–

Frangulae cort

wł. antybiotyczne

- alkaloidy sporyszowe

Secale cornutum

kwas D-lizergowy związany peptydowo z aminokwasami

w struktury cykliczne (jeden zawsze prolina)

Wiskotoksyny

, A

, B

m. m.

Visci herba

- 46 aminokwasów ok. 50 tys D

pozajelitowo – hipotensyjnie,

per os

- nie wchłaniane

miejscowo- drażni, przekrwienie (ch. reumatyczne)

nekrotycznie- duże dawki

PEPTYDY GRZYBOWE

Amanita phalloides

Muchomor sromotnikowy

Faloidyna

40 mg/100 g (trzonek)







amanityny

17 mg/100 g (kapelusze)

DL 0,1 mg/kg m.c - ok. 5-7 mg

w ok. 50 g świeżych grzybów -

m. n. w 1 grzybie (smak potrawy dobry)

do 24 h bez objawów

1-2 dzień - zaburzenia żoł.-jelitowe(

faloidyna

wymioty, kolki, krwawe wypróżnienia

2-8 dzień - faza wątrobowo-nerkowa (

amanityny



syntezy białka

- „szpary” w bł. komórkowych

- ucieczka Ca i K

- żółtaczka, zatrzymanie moczu, śpiączka, śmierć

BIAŁKA OBOJĘTNE

Żelatyna -

ok. 1000 aminokwasów

GELATINA

- częściowa hydrol.

kolagenu

(uboczne pr. przem. mięsnego),

- kapsułki, czopki (z gliceryną)

preparowana żelatyna (absorbowalna):

film żelatynowy-

(celofan + NaCL) na linię cięcia w

neurochirurgii, chirurgii oka, klatki piersiowej

gąbka żelatynowa-

sucha, z roztw. trombiny, NaCl

na rany operacyjne: pochłania krew 40x,

wodę 50x swojej wagi

Katgut

– nici chirurgiczne z jelit baranich

- resorbują się po 8-21 dniach (proteinazy)

Jedwab naturalny

z kokonów jedwabników (

Bombyx mori

)

- nie resorbują się

ENZYMY ROŚLINNE: diastaza, papaina,

chymopapaina

Diastaza

- miesz. amylaz kiełkującego jęczmienia

Hordeum vulgare:

słód

ekstrakt słodowy -60

- środ. obojętne- rozkłada skrobię ziemn.- 50x swojej wagi do

maltozy

zakwaszenie pH- 4



aktywność

- odżywki dla dzieci, w zab. trawiennych

- do pęczniejących prep. przeczyszczających

Diastaza

z bakterii

Bacillus subtilis

, grzybni

Aspergillus oryzae

ALPHA AMYLASE

- st. zapalne dróg oddechowych z obrzękiem, bólem gardła

- miejscowo proteolitycznie, ogólnie p.obrzękowo

ENZYMY ROŚLINNE

Papaina

(pepsyna roślinna), miesz. enzymów proteolitycznych

212 aminokwasów, 23 tys D

- działa w pH 6,5 w kwaśnym nietrwała

-unieczynnia

- trawi 35x swojej wagi, najlepsza 300x- ilość albuminy jaja

- w niestrawności, zespołach złego wchłaniania, nie

wyrównanych dietą bezglutenową

- do płynów czyszczących: soczewki kontaktowe

- na rany PANAFIL maść (+ mocznik)

- do uzdatniania wołowiny

Carica papaya

–

Melonowiec właściwy

Caricaceae –

Melonowcowate Uprawy – Sri Lanka, Tanzania, Hawaje, Floryda

drzewo palmowate 3-10 m wysokie

- dojrzałe owoce, pom-żółte, ok. 30 cm dł / 5 kg,

- nasiona czarne, otoczone śluzem

- wyrośnięte, niedojrzałe owoce nacina się,

- lateks koaguluje ( kilka sek.) po zeskrobaniu, suszony

na słońcu/w suszarni do 50

- zbiór tak długo, aż wycieka lateks

ENZYMY ROŚLINNE

Chymopapaina

(218 aminokwasów), towarzyszy papainie



wstrzykiwana do jądra miażdżystego (dyskopatia)



specjalistyczny ośrodek (technika, personel)



hydrolizuje peptydy nie kolagenowe



usuwa bóle lędźwiowe przez

↓

ciśnienia osmotycznego

absorpcji płynu

ciśnienia międzykręgowego



ryzyko reakcji anafilaktycznej (obce białko)



śmiertelność 1 na 5.000 pacjentów



p.wskazane dla alergików,



konieczny test, 24 godz. przed zabiegiem



premedykacja z antagonistą receptora histaminowego

Chymopapaina

może być użyta tylko raz

ENZYMY ROŚLINNE

Bromelina

Ananas comosus

Ananas właściwy

–

p.zapalnie, p.obrzękowo:

- w obrzękach pooperacyjnych i pourazowych

ROMELAIN,TRAUMANASE

- przyspiesza metabolizm - wspomaga odchudzanie

ANANAS



agregację trombocytów, wydłuża czas krwawienia

LAKTAZA

- -

otrzymywana z drożdży

- w nietolerancji mleka i prod. mlecznych ENZYM LAKTAZA

LACTIGEST,

LACTOSANOL

LEKTYNY

lego, legere (łac.) – wybierać, czytać, (lectum)

proteiny / glikoproteiny z układem receptorowym (aminokwasy) do

wiązania się z cukrami na membranach komórek

substancje przekaźnikowe- rozpoznawanie komórek: zamek-klucz

Rośliny

: nasiona z

Fabaceae

(

soja, groszek,fasola)

kiełki pszenicy,

orzeszki ziemne,

ziele

jemioły,

sok mleczny (

Euphorbiaeeae

korzenie, kora, grzyby

Zwierzęta:

śluz ślimaków, małż



- aglutynują czerw. krwinki

- oznaczanie grup/ podgrup krwi w ślinie, spermie



- wykrywanie zmian na pow. komórek (diagnoza chorób)



- niektóre odróżniają kom. zdrowe od nowotworowych



- leczenie guzów cytostatykami związanymi z lektynami



- usprawnienie systemu immunologicznego:

↑

limfocytów, TNF

- toksyczne, najczęściej po podaniu pozajelitowym,



. inaktywuje lektyny

LEKTYNY Z ZIELA JEMIOŁY

ML I

ML III ML II

zdolność wiazania do:

galaktozy N-acetyloglukozaminy obydwu

ML I

–m.cz. 63 tys. D - najlepiej poznana





tworzenie przerzutów



cytotoksycznie- potwierdzono na liniach komórkowych



immunostymulująco - 5μg/kg, podskórnie, 10x

↑

dawki

toksyczne

↑

uwalnianie cytokinin

wytwarzanie TNF



↑

poziom endorfin -

↓

bólu



- w złośliwych nowotworach



- ch. degeneracyjnych, zapalnych stawów



ISCADOR, PLENOSOL, HELIXOR inj.

TOKSYCZNE LEKTYNY ROŚLINNE

Rycyna

– nasiona rącznika –

Ricinus communis

m.cz. 66 tys.D – 493 aminokwasów

łańcuch B (haptomer)

–

wiąże do struktur komórkowych z galaktozą

–

aktywuje łańcuch

A (efektomer),

który wnika i

hamuje syntezę protein

- DL 0,4ug/kg szczura - pozajelitowo

6 nasion -dzieci, 10-20 -dorosłych, doustnie

- wymioty, nudności, bóle głowy, krwawe biegunki,

odwodnienie,

zmiany w EKG, nekroza wątroby, utrata świadomości,

uszkodzenie większości organów

Rycyna

- właściwości p.nowotworowe

TOKSYCZNE LEKTYNY ROŚLINNE

Abryna

– budowa i działanie podobne do rycyny

W nasionach modligroszka –

Abrus precatorius

czerw.-czarne, twarde, błyszczące nasiona do wyrobu ozdób

- powłoka nie trawiona w p. pokarmowym,

- zatrucia przypadkowe

- odwodnienie, hipotensja, śpiączka, konwulsje

DL dla człowieka ½ mg

Robina

–

nasiona, kora akacji –

Robinia pseudoacacia

- zab. żołądkowo- jelitowe, bóle głowy, osłabienie

Fazyna

–

surowe, zielone nasiona fasoli –

Phaseolus vulgaris

- niegroźne zaburzenia żołądkowe

Białko pyłkowe

reakcje alergiczne:

katar sienny,

nadmierna sekrecja śluzówek

dróg oddechowych, oczu

TOKSYCZNE BIAŁKA ZWIERZĘCE

Jad żmij

Venena serpentinum

Vipera viper



substancje białkowe, enzymy



p. zapalne, p.bólowe



w nerwobólach, reumatyzmie, urazach VIPROSAL B

Jad pszczeli

z żeńskich osobników

Apis mellifica

peptydy/białka:

peptyd 401

– p.zapalny w małych dawkach

aspamina

– pobudza OUN

adolapina

– p.bólowa, p.zapalna

melityna

enzymy (hialuronidaza), kwas mrówkowy, histamina

Apitoksynoterapia - bezpośrednie żądlenia w celu

wywołania reakcji odpornościowej w:

- stanach zapalnych stawów, reumatyzmie

- maści i tabletki podjęzykowe z jadem pszczelim

SŁODKIE BIAŁKA

Taumatyna

– dwa łańcuchy I i II,

207 aminokwasów (ok. 21tys D)

z owoców afrykańskiej rośliny

Thaumatococcus danielli

Benth -

Marantaceae

- 2tys x słodsza od sacharozy (cukrozy)

- stabilna w pH 2,7-3,0, poniżej pH 2 - kwaśny smak

- ogrzewanie (pasteryzacja) nie zmienia słodkiego smaku

(sterylizacja) -zanik słodkiego smaku

- słodki smak w stężeniach 10-8 M utrzymuje się 15-20min,

- w gumach do żucia, odświeżaczach do ust:

USA, Japonia, w UE E

Synergistyczne działanie z subst. słodzącymi

SŁODKIE BIAŁKA



Mirakulina



- glikoproteina 473 aminokwasów (42-44000 D)



W owocach krzewu

Synsepalum dulcificum

Dan.



(

Sapotaceae)

zach. Afryka



bez smaku – zmienia kwaśny smak w słodki i

- modyfikuje odczucie smaków



- działanie utrzymuje się 2 h – co ogranicza

wykorzystanie

Monelina



- z 2 łańcuchów ( 44 i 50 aminokwasów -11,5tys D )



pojedyncze brak słodkiego smaku



Owoce- w białawym śluzie otaczających nasienie

Dioscoreophyllum cuminisii -

Menispermaceae

Zach.- Afryka

- 2-2,5tys x słodsza od sacharozy



- nie nadaje się do słodzenia potraw gorących, przy obróbce term.

Document Outline