Rachunek kosztów

1. Rachunek kosztów - podstawowe

pojęcia i funkcje

Środki pracy to ogół środków trwałych (budynki,
budowle, maszyny, urządzenia, środki transportu)
oraz drobne wyposażenie (narzędzia i przyrządy).
Przedmioty  pracy  to  dobra  znajdujące  się
najczęściej  w  postaci  pierwotnej  (materiały  i
surowce)  podlegające  przetworzeniu  w  dobra
wtórne zwane produktami.
Siły  wytwórcze  to  praca  człowieka  wraz  ze
środkami  pracy  wykorzystywanymi  w  czasie
działalności wytwórczej.

Czynniki produkcji to wszystkie elementy

występujące

łącznie

procesie

wytwarzania, tj. siła robocza (praca żywa),
środki

pracy

(środki

trwałe)

oraz

przedmioty pracy (materiały i surowce).

Przychody to wpływy ze sprzedaży efektów

prowadzonej

działalności,

pozostałe

przychody operacyjne, przychody finansowe
oraz wpływy z wszelkich innych tytułów (np.
otrzymane dotacje, darowizny, subwencje).

Koszty to wyrażona w jednostkach pieniężnych

wartość celowego zużycia pracy żywej
(wynagrodzenia

wraz

narzutami)

uprzedmiotowionej

(środki

pracy

przedmioty pracy), a zwłaszcza: amortyzacja
majątku

trwałego,

zużycie

materiałów,

energii, usług obcych itp.) a także niektóre
wydatki

nie

odzwierciedlające

zużycia

(podatki, opłaty)związane z prowadzeniem
normalnej

działalności

gospodarczej

jednostki, stanowiącej cel jej funkcjonowania.

Zużycie następuje w jednostkach naturalnych

wymaga

zastosowania

wspólnego

mianownika jakim jest wartość.

Rachunek kosztów oznacza zespół działań

zmierzających do ustalenia w różnych
aspektach

wysokości

wyrażonego

pieniądzu

wkładu

pracy

żywej

uprzedmiotowionej, zaangażowanego przez
daną jednostkę, w powiązaniu z efektami
działalności,

np.

wytworzonymi

produktami, przychodami z ich sprzedaży
itp.

2. Klasyfikacja kosztów na potrzeby

zarządzania

Klasyczne kryteria podziału kosztów i według:
a/ rodzajów
b/ wewnętrznej struktury kosztów,
c/ typów działalności
d/ odmian działalności,
e/ celów ponoszenia (tzw. układ kalkulacyjny),
f/ zachowania się wobec zmian rozmiarów

działalności,

g/ realizowanych funkcji,
h/ miejsc powstawania,
i/ znaczenia względem przedmiotu działalności.

Układ rodzajowy uwzględnia podział kosztów
na rodzaje bez względu na cel ich ponoszenia:

• amortyzacja,
• zużycie materiałów i energii,
• usługi obce,
• podatki i opłaty,
• wynagrodzenia,
• świadczenia na rzecz pracowników,
• pozostałe.

Podział ten może być bardziej rozbudowany na
potrzeby informacyjne jednostki gospodarczej.

Wewnętrzna struktura kosztów wynika z
dostosowania przekroju kosztów do potrzeb
informacyjnych jednostki:
Rozróżnia się koszty:

• proste,

• złożone.

Koszty proste to przykładowo dla nabywcy
koszt zakupionych materiałów.
Te same materiały u wytwórcy stanowią koszt
złożony, gdyż obejmują surowce, płace,
energię niezbędną do ich wytworzenia.

W podmiotach gospodarczych występują trzy
typy prowadzonej działalności:

• eksploatacyjna (operacyjna) obejmująca:

– koszty podstawowe
– pozostałe koszty operacyjne (ujmowane poza

zespołem 4 i 5),

• inwestycyjna,
• finansowo wyodrębniona.

Podział z punktu widzenia kryterium odmian

działalności:

• koszty działalności podstawowej,
• koszty działalności pomocniczej i socjalnej,
• koszty zarządu

Układ kalkulacyjny uwzględnia podział kosztów
na:

• bezpośrednie (materiały bezpośrednie, płace

bezpośrednie, inne koszty bezpośrednie),

• pośrednie (wydziałowe, zakupu, sprzedaży,

zarządu)

Kryterium

stosunku

wobec

rozmiarów

działalności dzieli koszty na:

• stałe, w tym: względnie stałe,
• zmienne (proporcjonalne, degresywne,

progresywne).

Koszty z punktu widzenia realizowanych funkcji
obejmują:

• koszty zakupu,
• koszty działalności głównej,
• koszty sprzedaży.

Jednostka może ewidencjonować koszty
według miejsc ich powstawania (ośrodków),
którymi mogą być:

• jednostka jako całość,
• wydziały podstawowe lub pomocnicze,
• stanowiska w ramach wydziałów lub poza nimi,
• realizowane funkcje.

Według

kryterium

znaczenia

kosztów

względem działal-ności:

• podstawowe,
• ogólne.

Kryteria klasyfikacyjne kosztów dla celów

decyzyjnych:

a) sposób zachowania się kosztów (i przychodów) w zależ-

ności od wielkości sprzedaży (stałe, zmienne i
mieszane),

b) koszty istotne i nieistotne dla danej decyzji (przyszłe

wydatki pieniężne różne dla dwóch alternatywnych
decyzji),

c) koszty utracone (utopione, nie do odzyskania, np.

nadmierne zapasy nie przysparzają przychodów),

d) koszty utraconych korzyści (zysk z najbardziej zyskow-

nego lecz zaniechanego przedsięwzięcia),

e) koszty i przychody krańcowe (przyrost kosztów całkowi-

tych wynikających z przerostu jednej sztuki wyrobu).

Kryteria klasyfikacji kosztów dla celów kontrolnych:
a) koszty podatne i niepodatne na kontrolę (podział wiąże

się z możliwościami menedżerów wpływania na
wysokość

poszczególnych

kosztów,

czyli

ich

kontrolowania; koszty kontrolowane to np. zużycie
materiałów, wynagrodzenia, a koszty niekontrolowane to
koszty dzierżawy lub podatek od nieruchomości),

b) koszty planowane i standardowe (koszty planowane to

koszty  normatywne  wyrażające  intencji  menedżerów,
natomiast  koszty  standardowe  to  także  koszty
normatywne  ale  składające  się  z  wielu  elementów,  np.
receptura  wyrobu  gastronomicznego  obejmująca  ilość  i
jakość  poszczególnych  składników  niezbędnych  do
przygotowania potrawy.

3. Metody ustalania kosztów

stałych i zmiennych

Podział  kosztów  na  stałe  i  zmienne  stosowany  jest  w
bieżącym  zarządzaniu  operacyjnym,  w  analizie  progu
rentowności,  przy  kształtowaniu  polityki  cenowej,  przy
planowaniu i kontroli.
Koszty stałe to koszty, których wielkość jest niezależna
od  wielkości  produkcji,  a  koszty  zmienne  to  takie,
które  rosną  wraz  ze  zwiększeniem  się  woluminu
produkcji.
Wyróżnia

się

dwie

podstawowe

grupy

metod

wyodrębnia-nia kosztów zmiennych i stałych z ogółu
kosztów, są to:

• metody statystyczne,
• metoda księgowa (praktyczna).

Metody statystyczne

Podstawą  określenia  przyszłych  kosztów  jest
oszacowanie kosztów zmiennych i stałych. Niektóre
z  nich,  jak  np.  surowce  są  tylko  kosztami
zmiennymi,  niektóre,  jak  czynsze,  ubezpieczenia  i
amortyzacja  -  tylko  kosztami  stałymi  (w  krótkim
horyzoncie czasowym), inne jak opłaty telefoniczne,
energia

cieplna

mają

charakter

kosztów

mieszanych, czyli mają elementy stałe i zmienne.
Najczęściej używa się do określenia kosztów funkcji

K = zx + S

gdzie: K - koszty całkowite, z - zmienne koszty
jednost-kowe, S - koszty stałe, x - wielkość produkcji
(sprzedaży)

Etapy szacowania kosztów:

I. Przygotowanie materiału statystycznego:

krok 1 - wybór zmiennej niezależnej,
krok 2 - wybór badanego okresu,
krok 3 - zebranie danych i przygotowanie ich do
szacowania,

II. Szacowanie kosztów:

krok 4 - naniesienie danych na układ współrzędnych,
krok 5 - oszacowanie funkcji kosztów według jednej z
metod:
a) metodą punktów skrajnych,
b) metodą wizualną,
c) analizą regresji liniowej,
krok 6 - ocena uzyskanej funkcji kosztów.

Metoda  księgowa  polega  na  zaklasyfikowaniu
kosztów  do  zmiennych  i  stałych  przez
pracownika  księgowości,  który  na  podstawie
obserwacji  kształtowania  się  kosztów  w
przeszłości  jest  w  stanie  przewidzieć  ich
kształtowanie się w przyszłości.

4. Podstawowe struktury ewidencji

kosztów w przedsiębiorstwie

Przy rachunku kosztów opartym na pełnych kosztach
rzeczywistych, jednostka może stosować różne
rozwią-zania w zakresie ewidencji kosztów:

• zarówno w zespole 4 (grupującym koszty według ich

rodzajów)  jak  i  zespole  5  (obejmującym  koszty
według  działalności  -  w  układzie  kalkulacyjnym,
funkcjonalnym)  z  uwzględnieniem  konta  490
„Rozliczenie kosztów”,

• tylko w układzie rodzajowym (tylko konta zespołu 4),
• tylko według typów działalności (jedynie na kontach

zespołu 5).

Document Outline