Wychowanie
Bibliografia:
Kunowski S.,
Podstawy współczesnej
pedagogiki
. Warszawa 1993, rozdz. 1. Pojecie
wychowania s.164-180.
Autor prezentacji: mgr Tomasz
Prymak
Wychowanie
Bibliografia:
Kunowski S.,
Podstawy współczesnej
pedagogiki
. Warszawa 1993, rozdz. 1. Pojecie
wychowania s.164-180.
Autor prezentacji: mgr Tomasz
Prymak
ETYM
OLOG
IA PO
JĘCIA
WYCH
OWAN
IE
Pierwotnie wychowanie w języku polskim oznaczało – żywienie,
utrzymywanie kogoś przez dostarczanie mu środków do życia.
Dobrze kogoś hodować – to dobrze go odżywiać. Rozszerzenie zakresu
oddziaływań do formowania umysłowego, moralnego chłopca, dziecka –
od czasów starożytnej Grecji – nosi miano pedagogia (od gr. pais –
chłopiec; ago – prowadzę).
Na przełomie V w. sofiści utworzyli pochodne pojęcie paideia dla
określenia czynności związanych z szerokim wykształceniem osoby,
które było podstawą wprowadzenia wychowawczego w określoną
cywilizację i kulturę. Dla człowieka antyku życie było zadaniem, zaś
środkiem do jego wypełnienia paideia (kształcenie).
Dopiero w XIX w. zaczęto nadawać wychowaniu znaczenie wychodzące
od łacińskiego e-ducare, czyli wyciąganie, wydobywanie,
wyprowadzanie czegoś ku górze. Pojęcie to do dnia dzisiejszego jest
wieloznaczne
.
POJĘC
IE WY
CHOW
ANIA
Nie sposób wymienić ich wszystkich, można je jednakże podzielić na
grupy ze względu na poznawane elementy, występujące w zjawisku
wychowania. S. Kunowski wyróżnia cztery grypy definicji wychowania:
• Definicje wysuwające działania wychowawców, dotyczą problemu
metody, jak działać, by wychowywać, mają więc charakter
prakseologiczny, np. Kerschensteiner
• Przeciwstawna grupa definicji podkreśla nie celowe urabianie
wychowanka przez wychowujące społeczeństwo, lecz swobodny wzrost
dziecka, określając wychowanie jako proces samorzutnego
rozwoju, charakter pajdocentryczny, np. Dewey
• Trzecia grupa określeń wychowania zwraca uwagę na warunki i
bodźce przyczyniające się do rozwinięcia wychowanka, np. O. Decroly,
charakter sytuacyjny
• Czwarta grupa definicji skupia uwagę na wytworach i osiąganych
skutkach działania wychowawczego. W tej grupie definicji wychowanie
utożsamia się z jego wynikiem, którym ma być dobre przystosowanie do
społeczeństwa – są to definicje o charakterze adaptacyjnym, np.
Durkheim
Wychowanie a rozwój
Bibliografia:
Dewey J., Demokracja i wychowanie.
Warszawa 1972
Wychowanie a rozwój
„Rozwijać się” to przejść od stanu
mniej doskonałego do bardziej
doskonałego
My postrzegamy rozwój w toku
ontogenezy – osobniczy rozwój
człowieka od zapłodnionej komórki
jajowej do osiągnięcia postaci
dojrzałej
Tezy Johna Dewey’a
Pierwszym warunkiem rozwoju jest zdolność rozwoju
– niedojrzałość, która nie oznacza braku uzdolnień,
a wręcz przeciwnie istnienie talentów, uzdolnień,
siły rozwojowej
Dewey proponuje inaczej spojrzeć na dzieciństwo,
którego nie należy porównywać z dorosłością
Istota dzieciństwa – niedojrzałość oznacza wówczas
pozytywną siłę albo zdolność – własność rozwoju
Dzieciństwo to pozytywna i twórcza faza możliwości,
która daje klucz do zrozumienia dwóch głównych
cech niedojrzałości: zależności i plastyczności
Tezy Johna Dewey’a
Życie jest rozwojem. Rozwijanie się,
wzrastanie jest życiem.
Co z tego wynika dla rozumienia
wychowania?
1. Proces wychowawczy nie ma celu poza
sobą, sam jest celem.
2. Rozwój nie zmierza do czegoś (celu
zewnętrznie określonego) zmierza do
dalszego rozwoju
Wychowanie jest procesem
ciągłego reorganizowania,
przebudowywania i przekształcania.
Wychowanie jako rozwój:
uwzględnia instynktowne, wrodzone zdolności
młodych istot
rozwija inicjatywy w kierunku radzenia sobie z
nowymi sytuacjami,
przeciwstawia się tresurze, zapewnieniu
automatycznej przyjmowaniu środowiska biegłości
kosztem postrzegania osobowego,
neguje przyjmowanie środowiska dorosłych jako
wzoru dla rozwoju dziecka.
Aksjologiczne
podstawy wychowania
Bibliografia:
1. Nawroczyński B., Przymuszać czy wyzwalać? [w:] Tegoż, Dzieła wybrane. Tom
1, Warszawa 1987, Wyd. SiP, s.269-280
2. Ostrowska U., Przesłanki wychowania w wartościach i ku wartościom. W:
Pedagogika, Podstawy nauk o wychowaniu, T. 1, B. Śliwerski (red.) 2006r.
3. Rutkowiak J., Wielość języków pedagogiki a problem jej tożsamości, [w:]
Wprowadzenie do pedagogiki. Wybór tekstów. T. Jaworska, R. Leppert (red.)
Co to są wartości?
Wartość to to wszystko, co uchodzi
za ważne i cenne dla jednostki i
społeczeństwa,
Co jest godne pożądania,
To ważność i znaczenie kogoś,
czegoś
Wartości- fundamentem
wychowania
We współczesnym świecie, pełnym sprzecznych ze
sobą teorii i światopoglądów, młodzi ludzie
szczególnie potrzebują wartości, aby życie ich i
innych ludzi nie straciło ludzkiego charakteru.
Wartości chronią człowieka przed iluzją łatwego
szczęścia, łatwego życia
Dają wskazówki, co robić, by nie wpaść w pułapkę
zagrażającą rozwojowi i prawidłowemu
funkcjonowaniu (uzależnienia, sekty itp..)
Wychowanie musi mieć wymiar aksjologiczny, gdyż
tylko on umożliwia konstruowanie pewnych,
solidnych fundamentów człowieka
wartości
Dynamizmy, siły wychowania
(Kunowski, „Podstawy
współczesnej pedagogiki)
ETOS – społeczne działanie
wychowawcze stara się pokierować
BIOS – naturalnym rozwoje wychowanka,
przez:
AGOS – wychowawcze zbliżenie
wychowanka do ideału nowego człowieka
LOS – ukształtowanie jego postawy
wobec przyszłego, nieznanego jeszcze
życia
Istota sporu o swobodę
i przymus w
wychowaniu
W każdym wychowaniu istnieją momenty swobody i przymusu
Istnieją najrozmaitsze, często wykluczające się nawzajem, rodzaje swobody i
przymusu w wychowaniu.
W KAŻDYM TYPIE WYCHOWANIA MUSI BYĆ BOWIEM PRZYMUS I
SWOBODA.
W antytezie tej nie chodzi o różność ilościową (między przymusem zewn. i
swobodą od tego przymusu) ale JAKOŚCIOWĄ – dla różnych typów
wychowania charakterystyczne są bowiem różne rodzaje przymusu i swobody.
W typie zwalczanym przez pionierów nowego wychowania panuje przymus
zewnętrzny i negatywna swoboda. W typie natomiast, który oni propagują –
przymus wewnętrzny i swoboda pozytywna – wolność będąca przejawem
dojrzewającej osobowości wychowanka.
Zatem nie chodzi o to, by zwalczać wszelkiego rodzaju przymus. Pytanie
jest inne: „Jak zastąpić w wychowaniu rodzaje przymusu i swobody
posiadające niższą wartość wychowawczą przez inne ich rodzaje, o
wartości wychowawczej możliwie najwyższej?”
Wychowanie jako zadanie
aktywność której głównym kryterium definicyjnym
jest intencjonalność
wyraża się w kryterium intencjonalności; realizuje,
wypełnia pewne intencje;
celem jest projektowanie działań wychowawczych
a nie samo działanie;
sprostanie określonym celom, zadaniom odgórnym;
przełożenie odgórnych dyrektyw i wymogów;
Wychowanie jako fakt
Składnik życia człowieka ukierunkowany na
niebiologiczne zachowanie ciągłości
nie wyklucza działań celowych;
ważniejsze jest samo dochodzenie do celu, sama droga
a właściwie wielość dróg;
elastyczność, twórczość w myśleniu;
krytyczny namysł, analiza;
dociekanie sensu wychowania;
język typu filozoficznego; dialektyka;
człowiek w perspektywie historii