Psychologia
społeczna
Poznanie społeczne -
atrybucje
WSB –NLU 2010
Dr Krzysztof Brocławik
Psychologia
społeczna
Poznanie społeczne -
atrybucje
WSB –NLU 2010
Dr Krzysztof Brocławik
Co tu się dzieje ?
Pojęcie atrybucji
Początki: Fritz Heider (1958) "Psychology
of interpersonal relationships"
Atribuere = przypisywać (np.
przypisywać cechy)
W tym przypadku: atrybucja =
przypisywanie przyczyn
Teoria atrybucji = naiwne teorie
przyczynowości.
Jak ludzie wyjaśniają zachowania swoje i
innych ludzi ?
Ludzie to naukowcy z ulicy?
Zadanie teorii atrybucji to analiza potocznych
teorii i potocznych wyjaśnień
Idee Kanta, Hume’a i Milla podjął klasyk
psychologii społecznej Heider
Człowiek zachowuje się jak badacz, stawia hipotezy
i weryfikuje je, zakłada się racjonalność działań
Informacje z wielu źródeł potwierdzają, że ludzie
rzeczywiście dokonują często atrybucji
przyczynowych
Przedmiotem teorii atrybucji są determinanty
przypisywania przyczyn ludzkim zachowaniom
Proces atrybucji
przyczynowej
Proces atrybucji polega na przypisywaniu
przyczyn zjawisk zachodzących między
ludźmi
Sytuacji
Czynnikom osobowym
Teorie ATRYBUCJI vs. teorie
ATRYBUCYJNE
Kelley i Michel (1980)
Czynniki
poprzedzając
e
Atrybucje
Konsekwencj
e
Informacje
Zachowanie
Przekonania
Spostrzegane
przyczyny
Emocje
Motywacje
Oczekiwania
Teoria atrybucji
Teorie atrybucyjne
Dwie zasady atrybucji
Zasada hedonizmu: konsekwencje
zachowań mają wartość hedonistyczną
Zasada personalizacji - konsekwencje
zachowań odnoszone są do siebie
Najpopularniejsze teorie
atrybucji
Teoria Fritza Heidera (1958)
Teoria odpowiednich wniosków
(Correspondent Inference Theory)
Jonesa i Davisa (1965)
Teoria autoatrybucji Daryla Bema
Sześcian atrybucyjny Harolda Kelleya
Model Stanów Nienormalnych
(Abnormal Conditions Model) Hiltona
Teoria rodzajów przyczyn Ariego
Kruglanskiego
Teoria Fritza Heidera
(1958)
Teoria Fritza Heidera (1958)
Teoria historycznie pierwsza
Atrybucja jako percepcja: wnioskowanie z
niepewnych wskaźników (model soczewkowy
Brunswika)
Podział przyczyn zachowania na wewnętrzne
(osobowe) i zewnętrzne (środowiskowe)
Podział działań na intencjonalne i nie
intencjonalne. Atrybucja - rozumienie intencji
Istotne błędy atrybucyji, w tym podstawowy
błąd atrybucji (1921) “zachowanie wypełnia
całe pole percepcyjne
”
Teoria wniosków
korespondentnych
(Jones, Davis
1965)
Poszukiwanie związków pomiędzy
Zaobserwowanym działaniem człowieka
zachowaniem
Intencją danego człowieka
Jego predyspozycjami czyli cechami
osobowości
Bardzo ważna jest
zgodność/niezgodność obserwowanego
zachowania z oczekiwaniami
Zachowanie sprzeczne z oczekiwaniami
prowadzi do atrybucji osobowościowych
Teoria wniosków
korespondentnych
(Jones, Davis 1965)
Atrybucja - znajdowanie odpowiedniości
między zachowaniem a intencją
Dwa etapy wnioskowania:
Identyfikacja intencji
Atrybucja dyspozycji
Kiedy można wnioskować o intencjach
(wiedza+ możliwości i swoboda
działania)
aktor wiedział jakie skutki pociągnie za sobą
zachowanie
aktor posiadał możliwości wywołania
pożądanych skutków
Wnioskowanie o
dyspozycjach
Zasada wspólnych skutków: im mniej
wspólnych skutków alternatywnych
działań, tym bardziej jednoznaczne i
pewne atrybucje dyspozycyjne
Eksperyment Jonesa i Harrisa
(1967)
Lata 60-te, wojna Ameryki z Kubą
Studenci amerykańscy oceniali eseje napisane
(rzekomo) przez studentów politologii na
temat Fidela Castro
Połowa esejów pozytywna, druga połowa
negatywna
Z każdej grupy połowa napisana pod
naciskiem („napisz esej wspierający lub
zwalczający Castro), połowa napisana z
własnego wyboru.
Zadaniem badanych
Oceń jaką postawę wobec Fidela Castro
ma osoba, która napisała ten esej ?
Oszacowana postawa wobec
Castro
esej
nacisk
Pro-Castro
Anty-Castro
tak
nie
44.1
59.62
22.87
17.38
Oszacowana postawa wobec
Castro
0
10
20
30
40
50
60
70
pro-Castro
Anty-Castro
kierunek eseju
ocena postawy
autora
nacisk
brak
Teoria autoatrybucji D. Bema
(1967)
Wnioskowanie o własnych postawach -
autoatrybucja własnych zachowań
Replikacja eksperymentu Festingera i
Carlsmitha
Efekty naduzasadniania (Lepper, Greene
i Nisbett)
Motywacja zewnętrzna vs. wewnętrzna
(Deci)
„Dlaczego z nim chodzę?”
Badania Zanny i wsp.nad odczuwaymi
emocjami
chodzące ze sobą pary
wypełnienie skali miłości Rubina
Odpowiedź na jedno z dwóch pytań:
(a) "chodzę z nim/nią ponieważ....."
(b) "chodzę z nim/nią aby...."
Ponowne wypełnienie skali miłości Rubina
Wyniki: spadek deklarowanej miłości w
(b)
Siła postawy a efekty
autoatrybucyjne
Efekty silniejsze dla postaw
słabych,
Efekty silniejsze dla postaw
kształtujących się
Teorie atrybucji Harolda
Kelleya
Teoria atrybucji dla zdarzeń
powtarzalnych - model kowariancyjny
(“sześcian atrybucyjny”)
Teoria atrybucji dla zdarzeń
jednostkowych - teoria schematów
przyczynowych
Zasada współzmienności
(Kelly
1967, 1973)
Przypisywanie wiązane jest z:
Cechami osoby (aktor)
Charakterystykami obiektu (zadanie,
piosenka)
Specyficznym okolicznościom
Pojęcia: powszechności wybiorczości i
spójności informacji
Atrybucje do osoby lub obiektu następują
wtedy, gdy skutek wskazuje
współzmienność z osobą lub obiektem,
ale nie z dwoma pozostałymi czynnikami
Zasada współzmienności
Atrybucje najczęściej opierają się na
spójności, najsłabiej na powszechności
Wszystkie układy danych, których
spójność jest mała powodują atrybucje
do okoliczności
Przypisywanie do okoliczności ma inny
status teoretyczny:
Liczy się na przykład powszechność
porównań
Model ANOVA w
spostrzeganiu
przyczynowości
Klasyfikacja przyczyn
wewnętrzne
zewnętrzne
osoba
przedmiot
okoliczności
Podmiot – przedmiot
działania a wyjaśnienia
zachowań
Podmiot
zachowania
Przedmiot
zachowania
Zachowanie
Sytuacja,
okoliczności
Sześcian atrybucyjny H.
Kelleya
Osoba - przedmiot - okoliczności: trzy boki
SZEŚCIANU ATRYBUCYJNEGO
Osoba
Ok
ol
ic
zn
oś
ci
P
rz
e
d
m
io
t
Czynnik sprawczy (przyczyna):
Osoba
Przedmiot
Okoliczności
Interakcja między czynnikami
Osoba-przedmiot
Osoba-okoliczności
Przedmiot-okoliczności
Osoba-przedmiot-okoliczności
Trzy rodzaje informacji
Spójność (consistency):
jak konsekwentne jest zachowanie aktora w
różnych sytuacjach, momentach czasowych itp.
Wybiórczość (distinctiveness):
czy dane zachowanie występuje tylko w
odniesieniu do jednego obiektu czy również do
innych obiektów
Powszechność (consensus):
jak powszechne jest zachowanie w populacji
(czy tylko ten aktor tak się zachowuje czy inni
też)
Atrybucja do interakcji
cech
S- duża
W – duża
P - mała
Przyczyną:
Interakcja
właściwości
Osoby X i Z
Atrybucja do cech podmiotu
S- duża
W – mała
P - mała
Przyczyną:
Właściwości
podmiotu
(Osoby X)
Atrybucja do cech
przedmiotu
S - duża
W – duża
P - duża
Przyczyną:
właściwości
przedmiotu
(Osoby Z)
Atrybucja do okoliczności
S - mała
Przyczyną:
właściwości
okoliczności
(np.
Rodzaj działań )
Testy modelu Kelleya
McArthur: nierównomierne ważenie
trzech rodzajów informacji
spójność - 20% wariancji
wybiórczość - 10%
powszechność - 3%
Niedocenianie informacji o powszechności
- badania Nisbetta, Borgidy i innych
Niedocenianie informacji o powszechności
- zjawiskiem powszechnym?
Ocena modelu ANOVA
Nierównomierne ważenie trzech
rodzajów informacji
Czy ludzie są w stanie poprawnie
spostrzegać kowariancję?
Pozaformalne czynniki wpływające na
rodzaj atrybucji:
Wartość emocjonalna wyniku (pozytywny
czy negatywny)
Czyje zachowanie wyjaśniamy (własne czy
cudze)
Treść zachowań (moralność czy zdolności)
Czy zachowanie ma charakter intencjonalny
czy nie
Schematy zachowania
przyczynowego dla zdarzeń
jednorazowych
Zasada pomniejszania vs. zasada
powiększania
Teoria wzorców atrybucyjnych Orvisa,
Cunninghama i Kelleya (1975)
Zasada pomniejszania i zasada
powiększania
Zasada pomniejszania (discounting):
identyfikacja jednej przyczyny
wystarczającej jednej prowadzi do
pomniejszania roli sprawczej pozostałych
czynników
Efekt naduzasadniania
Zasada powiększania (augmenting):
większa rola jest przypisana czynnikowi
sprawczemu gdy jednocześnie działają
czynniki skierowane odwrotnie
Teoria wzorców
atrybucyjnych
Orvis, Cunningham i Kelley (1975)
Rodzaj atrybucji
Wzorzec
atrybucyjny
Wykonawca
P-W-S+
Przedmiot
P+W+S+
Okoliczności
P-W+S-
Model Stanów Nienormalnych
Hiltona
Jakiej informacji brak w modelu Kelleya:
informacji o TYPOWOŚCI zachowania
Proces atrybucji wg Hiltona
Wyjaśniamy tylko zachowania nietypowe
Wyjaśnienie dwuetapowe:
Znalezienie czynnika koniecznego (bez
którego dane zdarzenie by nie zaistniało)
Znalezienie czynnika wystarczającego
Informacje o spójności, wybiórczości i
powszechności – rola identyfikatora
“stanów nienormalnych”
Niska powszechność : przyczyną – osoba
Duża wybiórczość : przyczyną – przedmiot
Niska spójność: przyczyna – sytuacja
Procesualne teorie atrybucji
Dwuetapowy model atrybucji:
Identyfikacja
Wnioskowanie
(Trope 1986)
Model trójetapowy
Identyfikacja
Automatyczne wnioskowanie o cechach
Kontrolowana poprawka na sytuację
Błędy atrybucji
Podstawowy błąd atrybucji
Asymetria aktor-obserwator
Asymetria sukces-porażka
Błąd fałszywej powszechności
Egocentryczny błąd atrybucji
Tendencyjność atrybucji
Podstawowy błąd atrybucji
Jest to skłonność obserwatorów do
przeceniania wpływu czynników
osobowościowych i niedoceniania
czynników sytuacyjnych
Asymetria aktor – obserwator
Przyczyny własnych zachowań
przypisuje się sytuacji
Przyczyny zachowań innych ludzi - ich
osobowości
Asymetria aktor – obserwator
Czynniki warunkujące:
Ukierunkowanie uwagi: obserwator z
definicji obserwuje człowieka, aktor aby
zrealizować swoje cele – obserwuje
środowisko
Odmienność wiedzy aktora i obserwatora
Odmienny język opisu zachowań
własnych i cudzych: swoje konkretne
czasowniki, zachowanie innych:
abstrakcyjne przymiotniki
Asymetria aktor – obserwator
Egoizm atrybucyjny
Wyjaśnianie zachowań w korzystny dla
siebie sposób
Przecenianie własnego wkładu we
wspólny wynik
Za podstawowy ,mechanizm uważa się
łatwość przypominania
Efekt fałszywej
powszechności
Przeceniamy stopień w jaki inni zgadają
się z nami
Podwyższona dostępność umysłowa do
własnych poglądów (a także ludzi nam
podobnych)
Utwierdzanie się w poczuciu słuszności
naszych poglądów (plus autowaloryzacja)
Syndrom wojowniczej mniejszości
Nie tylko uważa się za lepszą ale wywiera
wpływ na zmiana poglądów
Zasada pomniejszania i
powiększania
Reguła pomniejszania – obserwator
pomniejsza rolę danej przyczyny, jeżeli
w konkretnej sytuacji występują jeszcze
inne przyczyny
Reguła powiększania – obserwator
powiększa rolę danej przyczyny, jeżeli w
danej sytuacji działają czynniki hanujące
obserwowane zachowanie
Błąd atrybucji w perspektywie
kulturowej
Kultury indywidualistyczne
-przeceniania czynnika
osobowościowego
Kultury kolektywistyczne - znacznie
większe doceniania czynnika
sytuacyjnego
Do zobaczenia