EDUKACJA
To ogół działań, procesów i warunków, które
mają sprzyjać rozwojowi człowieka, a rozwój
jest określany poprzez lepsze rozumienie siebie
i relacji ze światem, skuteczniejszą kontrolę
własnych zachowań i większe sprawstwo
wobec procesów zewnętrznych .
(Kwieciński 1996)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
EDUKACJA
to ogół oddziaływań międzygeneracyjnych służących
formowaniu całokształtu zdolności życiowych
człowieka (fizycznych, poznawczych, estetycznych,
moralnych i religijnych), czyniącym z niego istotę
dojrzałą, świadomie realizującą się, „zadomowioną” w
danej kulturze, zdolną do konstruktywnej krytyki i
refleksyjnej afirmacji…
(Leksykon 2000)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
• Świadomie organizowana działalność społeczna, oparta na
stosunku wychowawczym między wychowankiem a
wychowawcą, której celem jest wywoływanie zamierzonych
zmian w osobowości wychowanka (Okoń 1998).
• Byt społeczny, będący wytworem przynajmniej dwóch osób,
pomiędzy którymi zachodzi relacja wyrażająca się w
przekraczaniu przestrzeni międzypodmiotowej za pomocą
obranej formy kontaktu, w ramach którego podmiot wychowujący
(działający) kierując się powszechnie uznanym dobrem umożliwia
podmiotowi wychowywanemu (doznającemu) osiągnąć wzrost
własnej tożsamości (Tchorzewski).
• Wspólna wędrówka wychowanka i wychowawcy ku horyzontowi
prawdy, dobra, piękna (Gadacz).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
• jest formowaniem, kształtowaniem, zmienianiem czyjejś osobowości,
spowodowaniem czy wyzwalaniem w niej pożądanych zmian
(Konarzewski 1987).
• jest profesjonalnym, świadomym, celowym utrzymaniem,
doskonaleniem i rozwijaniem pozytywnych oraz funkcyjnych możliwości
człowieka, jego funkcji psychicznych, procesów i cech osobowości
(Zelina 2004).
• jest przygotowywaniem do zadań i ról życiowych, czyli zamierzoną
pomocą w socjalizacji osoby (Muszyński 1974)
• jest czynnością gwarantującą w społeczeństwie przekaz „kapitału
duchowego” z pokolenia na pokolenie. Jej istotą jest przekaz w rodzinie
już od najwcześniejszego wieku dzieci wzorców i norm postępowania,
rytuałów komunikacyjnych, nawyków higienicznych i tym podobnych
(Prucha 2000).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
• jest zamierzonym i świadomym oddziaływaniem na człowieka,
współtworzącym „jego osobową indywidualność” (Cichoń 1981).
• jest wprowadzaniem drugiej osoby w wartościowy sposób życia,
które liczy się z nią jako wartością, umożliwia jej pełną
samorealizację oraz odwołuje się do wszystkich jej społecznie i
biologicznie uformowanych sił dla jej wyrażenia się w świecie, a
może i dla spełnienia w nim jej powołania (Ruciński 1988).
• jest to praca z człowiekiem i nad człowiekiem przy jego aktywnym
współudziale, jako osobą, która znajduje się w stanie dojrzewania i
rozwoju (Tischner 1981).
• jest szczególną relacją międzyludzką, w której podmiotem i zarazem
przedmiotem czynów wychowujących jest osoba (Nowak 1999).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
• Trzy znaczenia:
– wszelkie nieintencjonalne działanie społeczne jakoś
formujące człowieka (znaczna część naukowców zamiast
o wychowaniu w tym znaczeniu mówi o socjalizacji)
– wszelkie działanie podejmowane intencjonalnie w celu
formowania człowieka
– działania podejmowane intencjonalnie w celu
formowania tych aspektów osobowości człowieka, które
związane są z wartościami i emocjami, a więc na
przykład kształtowanie postaw w stosunku do innych
ludzi, różnych obiektów, idei abstrakcyjnych i samego
siebie
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
TO DZIAŁANIE ŚWIADOME I CELOWE
Wszelkie nieintencjonalne wpływy otoczenia nazywamy
raczej socjalizacją, albo „spontaniczną socjalizacją”.
SOCJALIZACJA: proces kształtowania mentalności,
postaw i działań ludzi przez społeczeństwo.
SOCJALIZACJA WYPRZEDZAJĄCA: naśladowanie reguł
i wzorów, a zwłaszcza sposobu i stylu życia
środowisk, do których aspirujemy i w których
chcielibyśmy zostać zaakceptowani.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
KSZTAŁCENIE
• To ogół czynności i procesów
umożliwiających ludziom poznanie
przyrody, społeczeństwa i kultury, a
zarazem uczestnictwo w ich
przekształcaniu, jak również możliwie
wszechstronny rozwój sprawności
fizycznych i umysłowych,
zainteresowań i zdolności...
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
NAUCZANIE
Planowa i systematyczna praca nauczyciela z
uczniami mająca na celu wywołanie pożądanych,
trwałych zmian w ich postępowaniu, dyspozycjach
i całej osobowości - pod wpływem uczenia się i
opanowywania wiedzy, przekazywania wartości i
działań praktycznych (W. Okoń).
UCZENIE SIĘ
Proces, w którego toku na podstawie doświadczenia,
poznania i ćwiczenia powstają nowe formy
zachowania się i działania lub ulegają zmianie
formy wcześniej nabyte (W. Okoń).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PEDAGOGIKA
To nauka o wychowaniu, której przedmiotem jest działalność
wychowawcza, mająca na celu wyposażenie całego
społeczeństwa - a przede wszystkim młodego pokolenia - w
wiedzę, sprawności ogólne i zawodowe, zainteresowania,
system wartości, postawy i przekonania oraz
przysposobienie do oddziaływania na własny rozwój (Okoń).
PEDAGOGIKA=DYDAKTYKA+TEORIA WYCHOWANIA
Pedagogika to dyscyplina naukowa (lub dziedzina wiedzy) o
procesach edukacyjnych i dyskursach edukacyjnych, czyli
zadaniem jej jest wytwarzanie wiedzy o całokształcie
praktyki edukacyjnej – minionej i aktualnej. Obiektem
badań tak rozumianej pedagogiki są więc pedagogie we
wszystkich swoich znaczeniach (Hejnicka-Bezwińska)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PEDAGOGIA
• sztuka skutecznego wywierania wpływu na dzieci i
młodzież dla zrealizowania określonych celów
edukacyjnych („uprawa ludzkiego ducha”)
• paradygmat edukacyjny, który może występować w
postaci 1/ doktryny pedagogicznej, 2/ideologii
edukacyjnej, 3/ ukrytego programu wychowania
• względnie trwały i spójny zbiór praktyk edukacyjnych,
poprzez które jednostka przyswaja sobie (lub rozwija
dotychczas istniejące) formy postępowania, wiedzy,
umiejętności i kryteria ich oceny, przejmując je od kogoś
(lub czegoś), kogo uznaje za stosownego ich
dostarczyciela (przekaziciela) i ewaluatora
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PARADYGMAT
• dostarcza modelowych rozwiązań uprawiającym daną
dyscyplinę naukową lub typ nauk (model nauki i
naukowości) i obejmuje: 1) zbiór przyjętych założeń,
2) zbiór podstawowych teorii i twierdzeń opisujących i
wyjaśniających rzeczywistość lub jej fragment (np.
edukację), 3) instrumentarium badawcze, 4)
zastosowania osiągniętych wyników badań (T. S.
Kuhn). Współczesna pedagogika dopuszcza
współistnienie wielu paradygmatów naukowych.
• przyjęty sposób widzenia rzeczywistości w danej
dziedzinie, doktrynie itp.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
CELE EDUKACJI SZKOLNEJ
• Poznanie tradycji, historii i kultury społeczeństwa polskiego
na tle szerszego dorobku cywilizacyjnego ludzkości.
• Wyposażenie w wiedzę niezbędną do funkcjonowania w
pierwszej połowie XXI wieku wraz z umiejętnością stosowania
tej wiedzy w sytuacjach nowych i nieoczekiwanych.
• Wytworzenie chęci służenia ojczyźnie i poczucia
odpowiedzialności za państwo.
• Przygotowanie do funkcjonowania w demokratycznym
społeczeństwie obywatelskim.
• Wytworzenie trwałej tendencji do zdobywania wiedzy,
samokształcenia i samopoznawania wraz z umiejętnością
skutecznego podejmowania działań w tej dziedzinie.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
CELE EDUKACJI SZKOLNEJ (2)
• Wyrobienie otwartej postawy wobec ludzi należących do
innych narodów i społeczeństw.
• Wyrobienie umiejętności porozumiewania się z innymi.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
NAUCZYCIEL
• TRANSFORMATYWNY INTELEKTUALISTA
• PRZEWODNIK, TŁUMACZ
• REFLEKSYJNY PRAKTYK
• RADYKALIZM HUMANISTYCZNY
• TAKT
• ODPOWIEDZIALNOŚĆ
• MĄDROŚĆ PRAKTYCZNA
• AUTONOMICZNY PODMIOT
• PROFESJONALIZM+EGZYSTENCJALNA
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
• PERMANENTNY ROZWÓJ (TAKŻE MORALNY)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
ROLE PEŁNIONE PRZEZ
NAUCZYCIELA
• ORGANIZATORSKO-KIEROWNICZA (STRAŻNIK
CZASU, PANOWANIE NAD POROZUMIEWANIEM SIĘ,
DYSPONOWANIE POMOCAMI DYDAKTYCZNYMI,
UTRZYMYWANIE PORZĄDKU I DYSCYPLINY)
• OSOBA MOBILIZUJĄCA UCZNIÓW DO NAUKI
• OSOBA UŁATWIAJĄCA UCZNIOM PRACĘ
• NAUCZYCIEL JAKO DORADCA (WSPARCIE)
• NAUCZYCIEL JAKO EKSPERT
• WYCHOWAWCA
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
STYLE KIEROWANIA
WYCHOWAWCZEGO
• TO MINISTRATEGIA PEŁNIENIA ROLI KIEROWNICZEJ
• STYL AUTOKRATYCZNY
• STYL LAISSEZ-FAIRE
• STYL DEMOKRATYCZNY
• STYLE POŚREDNIE
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
UCZEŃ - NAJWAŻNIEJSZA OSOBA
W PROCESIE KSZTAŁCENIA
• ROZWÓJ DZIECKA A ROLA NAUCZYCIELA
• NIEPOWODZENIA SZKOLNE
• ADOLESCENCJA
• NIESTAŁOŚĆ PSYCHORUCHOWA
• NIERÓWNOMIERNOŚĆ ROZWOJU
• INTELIGENCJA
• PAMIĘTANIE I UCZENIE SIĘ
• STADIA ROZWOJU POZNAWCZEGO:
SENSOMOTORYCZNE, PRZEDOPERACYJNE, OPERACJI
KONKRETNYCH, OPERACJI FORMALNYCH
• ROZWÓJ MORALNY
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
UCZEŃ - NAJWAŻNIEJSZA OSOBA
W PROCESIE KSZTAŁCENIA (2)
• LĘK
• ZDOBYWANIE WIEDZY O UCZNIU
• KLASA SZKOLNA JAKO GRUPA SPOŁECZNA
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE