1

Rachunkowość bankowa

Czynności bankowe:

 (Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r Prawo 

bankowe, DzU z 2004r, poz 91, poz. 870)

 

1.

przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na każde 

żądanie lub z nadejściem określonego terminu

2.

prowadzenie rachunków bankowych (tych  wkładów)

3.

prowadzenie innych rachunków bankowych,

4.

Udzielanie kredytów i pożyczek

5)

Udzielanie gwarancji bankowych,

6)

Emitowanie bankowych papierów wartościowych

7)

Prowadzenie bankowych rozliczeń pieniężnych

8)

Wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla 

banku w odrębnych ustawach

   

 

2

Rachunkowość bankowa

Do celów ewidencji księgowej i sprawozdawczości dzieli się 

klientów banków na rezydentów i nierezydentów.

1)

Rezydent  (jednostka krajowa): 

a)

Osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w kraju 
oraz osoba prawna mająca siedzibę w kraju, a także 
inny podmiot mający siedzibę w kraju, posiadający 
zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw w 
własnym imieniu  

b)

Polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy 
konsularne i inne polskie przedstawicielstwa oraz 
misje specjalne korzystające z immunitetów i 
przywilejów dyplomatycznych

 

3

Rachunkowość bankowa

2) Nierezydent   (jednostka zagraniczna): 

a)

Osoba fizyczna nie mająca miejsca zamieszkania w kraju 

oraz osoba prawna nie mająca siedziby w kraju, także inny 

podmiot nie mający siedzibę w kraju, posiadający zdolność 

zaciągania zobowiązań i nabywania praw w własnym 

imieniu ,

b)

Osoba fizyczna w zakresie, w jakim prowadzi ona działalność 

za granica poprzez  swoje przedstawicielstwo mające 

siedzibę za granicą

c)

Mające siedzibę w kraju oddziały i przedstawicielstwa osób 

fizycznych i podmiotów utworzonych na podstawie umów 

międzynarodowych zawartych przez Rząd Rzeczypospolitej 

Polskiej, chyba że umowy te stanowią inaczej

d)

Obce przedstawicielstwa, urzędy konsularne, misje 

specjalne i organizacje międzynarodowe oraz inne obce 

przedstawicielstwa korzystające z immunitetów i 

przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych na mocy 

umów, ustaw lub powszechnie ustalonych zwyczajów 

międzynarodowych.

 

4

Standardy ESA95 (European System of 
Accoununts)

Podział podmiotów gospodarki 

narodowej funkcjonujący od roku 
2002 na 3 sektory:

-

Finansowy

-

Niefinansowy

-

Instytucji rządowych i 
samorządowych

 

5

Standardy ESA95 (European System of 
Accoununts

I.

Sektor finansowy

1)

Bank centralny

2)

Pozostałe monetarne instytucje finansowe 

-

 

tylko banki

3)

Instytucje ubezpieczeniowe i fundusze 

emerytalne

4)

Pozostałe instytucje pośrednictwa 

finansowego

skoki, przedsiębiorstwa leasingu finansowego, przedsiębiorstwa factoringowe, 

domy maklerskie, fundusze inwestycyjne (w tym narodowe), firmy utworzone 

w celu sekurytyzacji aktywów)



Pomocnicze instytucje finansowe

 

6

Standardy ESA95 (European System of 
Accoununts



Pomocnicze instytucje finansowe to:

Brokerzy, agenci i doradcy ubezpieczeniowi i emerytalni
Doradcy inwestycyjni
Kantory
Giełdy papierów wartościowych
Giełdy towarowe
Instytucje tworzące infrastrukturę dla funkcjonowania rynków finansowych 

np.. Izby i centra rozliczeniowe

Krajowy Depozyt Papierów wartościowych S.A.
Bankowy Fundusz Gwarancyjny
Fundusze i fundacje finansowe (w tym Fundusz Współpracy)
Towarzystwa funduszy Inwestycyjnych, towarzystwa funduszy emerytalnych
Instytucje zajmujące się sprzedażą ratalną
Firmy zarządzające aktywami typu „asset management)

 

7

Standardy ESA95 (European System of 
Accoununts

II. Sektor niefinansowy

a.

Przedsiębiorstwa i spółki  państwowe

b.

Przedsiębiorstwa prywatne oraz spółdzielnie

c.

Przedsiębiorcy indywidualni

d.

Osoby prywatne

e.

Rolnicy indywidualni

f.

Instytucje niekomercyjne działające na rzecz 
gospodarstw domowych

 

8

Standardy ESA95 (European System of 
Accoununts

III. Sektor instytucji rządowych i samorządowych

1.

Instytucje rządowe szczebla centralnego
ministerstwa i inne instytucje centralne, których kompetencje 
obejmują zwykle cały kraj (wojewodowie, urzędy wojewódzkie)

2.

Instytucje samorządowe,
urzędy powiatowe i gminne, urzędy marszałkowskie i inne organy 
administracji samorządowej, związki jednostek samorządu 
terytorialnego, SPZOZ utworzone przez jednostki samorządu 
terytorialnego, publiczne szkoły, instytucje kultury samorządowe, 
instytucje pomocy społecznej, służby, straże i inspekcje; zakłady 
budżetowe, samorządowe fundusze celowe,

3.

Fundusze ubezpieczeń społecznych 
ZUS, KRUS oraz zarządzane przez nie fundusze, NFZ i jego oddziały

 

9

System rezerw w banku

W działalności bankowej wyróżnia 

się 3 podstawowe rodzaje rezerw:

1)

Rezerwy celowe

2)

Rezerwy obowiązkowe

3)

Rezerwy na ryzyko ogólne

 

10

Rezerwy celowe

Banki obowiązane są równoważyć skutki ryzyka 

wynikającego z ich działalności. Rezerwy celowe 

tworzone są w ciężar kosztów, powodują 

pomniejszenie wyniku finansowego banku.

Rezerwy celowe w banku tworzone są na 

1)

należności zagrożone (z wyłączeniem odsetek)

2)

udzielone zobowiązania pozabilanowe o 

charakterze finansowym i gwarancyjnym, przy 

czym w przypadku niewykorzystania kwot 

kredytów rezerwy celowe tworzy się, jeżeli 

zobowiązanie banku do postawienia do 

dyspozycji środków ma charakter bezwarunkowy.

 

11

Rezerwy celowe

Obecnie obowiązujące zasady tworzenia rezerw 

celowych



DZIENNIK USTAW Z 2008 R. NR 235 POZ. 

1589 



ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW1)



z dnia 16 grudnia 2008 r.



w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko 

związane z działalnością banków



(Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.)



Na podstawie art. 81 ust. 2 pkt 8 lit. c ustawy z 

dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 

2002 r. Nr 76, poz. 694, z późn. zm.2)) zarządza 

się, co następuje:

 

12

Rezerwy celowe



Rezerwy celowe na ryzyko związane z ekspozycjami 

kredytowymi wynikającymi z pożyczek i kredytów detalicznych, 

zaklasyfikowanymi do kategorii "normalne", tworzy się w 

wysokości co najmniej wymaganego poziomu rezerw, 

stanowiącego 1,5 % podstawy tworzenia rezerw celowych.



Rezerwy celowe na ryzyko związane z ekspozycjami 

kredytowymi zaklasyfikowanymi do kategorii "pod obserwacją", 

"poniżej standardu", "wątpliwe" i "stracone" tworzy się na 

podstawie indywidualnej oceny ryzyka obciążającego daną 

ekspozycję, jednak w wysokości co najmniej wymaganego 

poziomu rezerw, stanowiącego w relacji do podstawy tworzenia 

rezerw celowych:



  1)   1,5 % - w przypadku kategorii "pod obserwacją";



  2)   20 % - w przypadku kategorii "poniżej standardu";



  3)   50 % - w przypadku kategorii "wątpliwe";



  4)   100 % - w przypadku kategorii "stracone".

 

13

Rezerwy celowe

W przypadku ekspozycji kredytowych wynikających z pożyczek 

i kredytów detalicznych klasyfikuje się je do grup:

a)  ekspozycje kredytowe "normalne" - obejmują ekspozycje, w 

przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek 

nie przekracza 6 miesięcy,

b)  ekspozycje kredytowe "stracone" - obejmują:
–  ekspozycje, w przypadku których opóźnienie w spłacie 

kapitału lub odsetek przekracza 6 miesięcy,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, przeciwko którym 

bank złożył wniosek o wszczęcie postępowania 

egzekucyjnego,

–  ekspozycje kredytowe kwestionowane przez dłużników na 

drodze postępowania sądowego,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, których miejsce 

pobytu jest nieznane i których majątek nie został ujawniony;

 

14

Rezerwy celowe

Pozostałe ekspozycje kredytowe wobec os. Fiz., udzielonych na cele 

niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem 

gospodarstwa rolnego:

a)  ekspozycje kredytowe "normalne" - to ekspozycje kr., w przypadku 

których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek nie przekracza 

miesiąca,

b)  ekspozycje kredytowe "pod obserwacją" - to ekspozycje kr., w 

przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 

miesiąc i nie przekracza 3 miesięcy,

c)  ekspozycje kredytowe "poniżej standardu" - to ekspozycje kr., w 

przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 

3 miesiące i nie przekracza 6 miesięcy,

d)  ekspozycje kredytowe "wątpliwe" - to ekspozycje kr., w przypadku 

których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 6 

miesięcy i nie przekracza 12 miesięcy,

e)  ekspozycje kredytowe "stracone" – to ekspozycje kr. wobec dłużników :
– opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 12 miesięcy,
– przeciwko którym bank złożył wniosek o wszczęcie postępowania 

egzekucyjnego,

– kwestionowane przez dłużników na drodze postępowania sądowego,
– których miejsce pobytu jest nieznane i których majątek nie został 

ujawniony;

 

15

Rezerwy celowe

W przypadku pozostałych ekspozycji kredytowych:

a)  "normalne" - obejmujące ekspozycje kredytowe, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek 

nie przekracza miesiąca, a sytuacja ekonomiczno-finansowa dłużników nie budzi obaw,

b)  "pod obserwacją" - obejmujące ekspozycje kredytowe:
–  w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza miesiąc i nie przekracza 3 miesięcy, 

a sytuacja ekonomiczno-finansowa dłużników nie budzi obaw, lub

–  które ze względu na ryzyko regionu, państwa, branży, grupy klientów, grupy produktów wymagają szczególnej 

uwagi. Oprócz wymienionych, bank może dodatkowo ustalić inne kryteria klasyfikacji do kategorii "pod 

obserwacją",

c)  "poniżej standardu" - obejmujące:
–  ekspozycje kredytowe, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 3 miesiące i 

nie przekracza 6 miesięcy,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, których sytuacja ekonomiczno-finansowa może stanowić zagrożenie 

terminowej spłaty ekspozycji,

d) "wątpliwe" - obejmujące:
–  ekspozycje kredytowe, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 6 miesięcy i 

nie przekracza 12 miesięcy,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, których sytuacja ekonomiczno-finansowa ulega znacznemu 

pogorszeniu, a zwłaszcza gdy ponoszone straty w sposób istotny naruszają ich kapitały (aktywa netto),

e)  ekspozycje kredytowe "stracone" - obejmujące:
–  ekspozycje kredytowe, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekracza 12 miesięcy,
–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, których sytuacja ekonomiczno-finansowa pogorszyła się w sposób 

nieodwracalnie uniemożliwiający spłacenie długu,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, w stosunku do których ogłoszono upadłość lub w stosunku do których 

nastąpiło otwarcie likwidacji, z wyjątkiem gdy następuje ona na podstawie przepisów o komercjalizacji i 

prywatyzacji,

–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, przeciwko którym bank złożył wniosek o wszczęcie postępowania 

egzekucyjnego,

–  ekspozycje kredytowe kwestionowane przez dłużników na drodze postępowania sądowego,
–  ekspozycje kredytowe wobec dłużników, których miejsce pobytu jest nieznane i których majątek nie został 

ujawniony.

 

16

Rezerwa obowiązkowa

Stanowi wyrażona w złotych część środków 

pieniężnych w złotych i walutach obcych 

zgromadzonych na rachunkach bankowych. Od 

30 IX 2003 r. wszystkie banki pomniejszają 

naliczoną rezerwę obowiązkową o 

równowartość 500 tys. euro. Środki te 

przekazywane są na rachunek w Banku 

Centralnym. W razie naruszenia obowiązku 

utrzymywania rezerwy, bank uiszcza na rzecz 

NBP odsetki od różnicy pomiędzy kwotą, która 

podlega utrzymywaniu na rachunkach, a kwotą 

faktycznie na tych rachunkach utrzymywaną.

 

17

Rezerwa obowiązkowa

Wysokość stopy rezerwy obowiązkowej ustala 

Rada Polityki Pieniężnej. Od 31 X 2003 r. -3,5 

% dla wszystkich rodzajów depozytów, z 

wyjątkiem środków uzyskanych z tytułu 

sprzedaży papierów wartościowych z 

udzielonym przyrzeczeniem odkupu, dla 

których stopa rezerwy obowiązkowej wynosi 0 

%. Od 30 IX 2003 r. wszystkie banki 

pomniejszają naliczoną rezerwę obowiązkową 

o równowartość 500 tys. euro. Środki rezerwy 

obowiązkowej od 1 maja 2004 r. są 

oprocentowane 

 

18

Rezerwa na ryzyko ogólne

Banki mogą tworzyć w ciężar kosztów rezerwę na 

ryzyko ogólne, służącą pokryciu 

niezidentyfikowanego ryzyka z prowadzeniem 

działalności. Banki tworzą i rozwiązują  tę rezerwę 

na podstawie oceny tego ryzyka, uwzględniając w 

szczególności wielkości należności oraz 

udzielonych zobowiązań pozabilansowych.Wielkość 

ta może wynosić co najwyżej 1,5% niespłaconej 

kwoty kredytów i pożyczek pieniężnych 

(pomniejszonej o wielkość należności w kategorii 

straconej) nie więcej niż kwota odpisu z zysku 

dokonanego w bieżącym roku

 

19

Bilans banku