Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Seminarium 6
Choroby serca i nowotwory,
choroby przewlekłe
Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Seminarium 6
Choroby serca i nowotwory,
choroby przewlekłe
2
Choroby somatyczne i
psychika
Różnice w chorowaniu i w stanie
psychicznym zależne od rodzaju
choroby somatycznej
Choroby somatyczne ze zdrowymi
reakcjami psychicznymi
Stany psychiczne wywołane chorobą
Stany psychiczne przedchorobowe
3
Serce
Jest to mięsień z własnym, nerwowym
systemem rozruchowym – pompujący krew do
dwóch układów: ogólnego i płucnego.
Nieprzerwana, ciągła akcja serca i przepływ
krwi przez mózg jest warunkiem życia.
Przerwanie akcji serca na 4 minuty powoduje
nieodwracalne uszkodzenie mózgu i zgon.
Serce kurczy się około 72 razy w każdej
minucie. Ile razy kurczy się w ciągu doby ?
4
Serce i emocje
Serce jest symbolem miłości, dobroci i
wszelkich uczuć wiążących ludzi ze
sobą
Serce reaguje na wszelkie emocje
częstością, siłą skurczu, czasem trwania
skurczu i przerwy i innymi cechami
Można wyróżnić tętno strachu, miłości,
szczęścia, gniewu, zazdrości, smutku,
depresji i innych emocji
5
Choroby serca
Są najczęstszą przyczyną śmierci,
inwalidztwa, cierpienia i stresu m. in.:
Choroba niedokrwienna serca
Wady serca
Chirurgiczne leczenie chorób serca – szybki
postęp
Wszystkie mają duży wpływ na emocje,
Podejście psychologiczne terapeuty gra dużą
często główną rolę w leczeniu chorób serca
6
Choroba wieńcowa
Niedokrwienna choroba
serca
Najczęstsza choroba serca
Przewlekła z bólami przy wysiłku – angina
pectoris, dławica piersiowa
Ostra – zawał serca, około 25% zgonów w
ciągu 24 godz. Ciężkie objawy: ból,
słabość, lęk, wstrząs, arytmie
Stany po zawale – z ograniczeniem
wysiłku (inwalidztwo) i wtórną prewencją
Stany po zabiegach chirurgicznych
7
Objawy psychofizyczne
Lęk, strach, wstrząs
Ból serca i okolicy
Trudności oddychania, osłabienie, poty
Później gniew, rozgoryczenie, żal
Przystosowanie
Ponad połowa chorych pozostaje
inwalidami kardiologicznymi
8
Przyczyny choroby
wieńcowej
Czynniki ryzyka
Biologiczne
Błędy stylu życia
Czynniki socjopsychiczne
Wzór zachowania A (WZA)
Wrogość, pośpiech, zapracowanie,
aleksytymia
Zaburzenie więzi społecznych
Stres
9
Biologiczne czynniki
ryzyka
Płeć
Wiek – ryzyko rośnie z
wiekiem
Nadciśnienie tętnicze
Za wysoki poziom
cholesterolu
10
Czynniki ryzyka w stylu
życia
Styl Życia
Palenie tytoniu
Nieprawidłowe odżywianie
Niedobór ruchu
Styl życia ma wpływ na cholesterol i
ciśnienie tętnicze
Poprawa stylu życia przynosi
obniżenie chorobowości
kardiologicznej
11
Wzór zachowania A
(WZA)
główne cechy
…stała walka, dążenie do osiągnięcia i
zrobienia coraz więcej i więcej, udział w
coraz większej liczbie zdarzeń w coraz
krótszym czasie, wbrew sprzeciwowi
innych ludzi. Ukryte poczucie niepewności
i hiperagresywność.
…każdy czuł, że prędzej czy później
ulegnie stresowi, w który sam się wpędza…
Meyer Friedman i Ray Rosenman
12
Geneza WZA
Wychowanie w dysfunkcyjnej
rodzinie
Rodzice z WZA (tylko dla chłopców)
Pozytywna opinia o ludziach z WZA –
w pierwszej połowie XX w.
Opinia zmieniła się przy końcu
wieku.
Niewielkie zależności genetyczne
13
Modyfikacja zachowania A
Zachowanie A można łagodzić przez:
Behawioralne treningi psychologiczne,
opanowania pośpiechu i refleksji
Pogłębianie wglądu – zrozumienia wad
swojego zachowania
(dość trudno i długo)
Przez stosowanie relaksacji autogennej,
medytacji i innych technik wyciszających
Wyniki mierzy się testami: SI
(Structured
Interview)
lub JAS (Jenkins Activiti Survey), Skala Framigham.
14
Operacje serca
W chorobie wieńcowej chirurgia
zmniejsza dolegliwości, ale nie wiele
przedłuża życie.
W tych operacjach znaczną role gra
placebo
Wady serca chirurgia leczy
radykalnie, w każdym wieku,
przedłuża życie i bardzo poprawia
jakość życia.
15
Przeszczepy całego serca
To wielostronny i wieloetapowy stres
Najpierw choroba serca, doprowadzona do
ciężkiego stanu
Decyzja o operacji i oczekiwanie na dawcę
Poważna i długa operacja
Życie z sercem człowieka, który nie żyje.
Na każdym etapie istnieje potrzeba
pomocy psychologicznej
nieprawidłowe podejście może łatwo
poważnie pogłębić stres, zagrażając
życiu
16
Zgony z powodu chorób
serca mężczyzn
17
Zgony z powodu chorób
serca kobiet
18
Rehabilitacja kardiologiczna
Fizjoterapeuta na kardiologii
Jest niezbędny i ma ważne zadania
Powinien być profesjonalnie
bezbłędny, pracujący ściśle z
lekarzem.
Spokój, pogoda ducha, wrażliwe
rozumienie pacjenta są tak samo
niezbędne jak profesjonalizm – leczą
Brak tego może zepsuć leczenie
19
Choroba nowotworowa
Rak to choroba, która budzi najwięcej
lęku ponieważ:
Zaczyna się skrycie, gdy się ujawnia
często za późno na ratunek
Powoduje ból, zniekształcenia,
niesprawność i długie umieranie w
cierpieniach
Duża śmiertelność, dawniej prawie
100% obecnie w USA 30%, u nas 50 –
60%.
20
Osobowość C
Charakteryzują poniższe cechy (dwie
lub trzy, nie zawsze wszystkie)
Depresyjność i ukrywane niezadowolenie
Zaburzenia więzi w dzieciństwie i
dorosłości
Uległość emocjonalna i zachowania
Skłonność do wyuczonej bezradności
Tamowanie emocji, skrywana skrytość
21
Rodzaje choroby
nowotworowej
Rak (80%) – pochodzi z tkanki
nabłonkowej, skóry, gruczołów
Mięsak (8%) pochodzi z tkanki
łącznej i mięśni
Białaczki (10%) ze szpiku i układu
limfatycznego
Inne 2%
22
Patogeneza 1 faza
W tkankach giną i powstają ciągle miliony
nowych komórek. Czasem powstają
komórki z różnymi błędami. Błąd czasem
polega na nieograniczonym mnożeniu się.
Takie komórki są początkiem nowotworu
złośliwego. Powodem błędów w
komórkach są: chemiczne i biologiczne
zanieczyszczenia środowiska i
pożywienia, tytoń, nadmiar UV i in.
23
Patogeneza 2 faza
Komórki z błędami w tym komórki
rakowe są stale usuwane przez układ
odpornościowy (immunologiczny)
organizmu. Osłabienie tego układu
pozwala na inicjacje a potem promocje
złośliwego guza. Odporność osłabiają:
stres, pewne cechy osobowości,
szkodliwe postawy i przekonania.
24
Usuwaniu karcinogenów
Wymaga rewizji oraz często zmiany nawyków
i przekonań dotyczących:
Palenia tytoniu i picia alkoholu
Odżywiania i oddychania (świeże powietrze)
Warunków mieszkaniowych i ubierania się
Kształcenia i rozwijania umysłowego i duchowego
Sposobów rekreacji
Nie wystarczy zalecenie lekarskie – konieczna
praca nad sobą z pomocą psychologiczną
25
Cechy złośliwości
Szybki rozrost
Brak wyraźnej granicy – liczne
wypustki
Skłonność do przerzutów
Im młodszy rodzaj komórki rakowej
(mniej dojrzała histologicznie) tym
większa złośliwość
26
Leczenie biomedyczne
Potrzebna wczesna a trudna
diagnostyka – duże postępy
Leczenie chirurgiczne
Radioterapia (duże działania uboczne)
Chemioterapia (liczne czasem
dramatyczne działania uboczne)
Leczenie farmakologiczne - pomocnicze
27
Chirurgia -
Uboczne skutki
Okaleczenia
(przykłady)
Mamectomia – usunięcie sutka z węzłami
limfatycznymi pod pachą to okaleczenie
poczucia kobiecości i obrzęki kończyny górnej
Usunięcie jelita grubego, poczym konieczne
wytworzenie sztucznego odbytu na brzuchu
Usunięcie krtani wymaga wyuczenia zastępczej
mowy gardłowej
Usunięcie narządu rodnego powoduje poczucie
utraty kobiecości
Wszystkie okaleczenia powodują
negatywne konsekwencje psychiczne i
wymagają wsparcia lub nawet psychoterapii
28
Radio- i chemioterapia
Uboczne skutki
Te terapie niszczą w komórkach mechanizm
rozmnażania się przez co niszczą nowotwór
ale także niszczą rozmnażające się zdrowe
komórki, co powoduje:
Anemię i ogólne osłabienie, złe samopoczucie
Wymioty (podrażnienie bł. śluzowej żołądka i
jelit)
Wypadanie włosów i paznokci
Chemioterapia działa na cały organizm
Radioterapia w miejscu naświetlania
29
Zgony z powodu
nowotworów mężczyzn
30
Psychoterapia zwiększająca
odporność duchową, moralną i
immunologiczną
Dawanie nadziei,
Usuwanie lęku
Wywołanie woli walki,
Budowanie więzi z innymi ludźmi
Budowanie spokoju duchowego,
odporności na stres
Techniki relaksacyjne i wyciszające
31
Nadzieja przez
wizualizacje
przykład
Zwalczanie uczucia potęgi nowotworu.
Fakt ! Gdy umieścimy razem komórki
nowotworu i zdrowe białe ciałka krwi, komórki
rakowe nigdy nie atakują, natomiast białe
ciałka atakują i niszczą komórki raka.
„Wyobraź sobie, ze nowotwór to komórki z
błędami są zdeformowane, ogłupiałe, słabe –
komórki zdrowe są silne i niszczą komórki
rakowe. Atakują je i pożerają jak rekin małe
rybki”.
32
Zdrowe myślenie
Myślenie negatywne:
za dwa la już nie będę żył
Myślenie pozytywne:
za dwa lata będę żył i będę zdrowy
Myślenie zdrowe:
za dwa lata może będę może nie
będę żył, ale wiele zależy ode mnie
33
Etapy pokonywania
zagrożenia
Poszukiwanie przyczyny i
przewartościowanie spraw
życiowych (poczucie pogorszenia
rzadziej polepszenia i zmiana
hierarchii wartości)
Poszukiwanie i uzyskiwanie kontroli
nad sytuacją zagrażającą
Odzyskiwanie poczucia wartości
34
Rehabilitacja w onkologii
Rola fizjoterapeuty
Doskonałe umiejętności profesjonalne
w fizjoterapii biomedycznej
Niezbędne umiejętności dawania
pomocy psychologicznej, wsparcia,
dawania nadziei, towarzyszenia w
cierpieniu i zdrowieniu
Konieczne doskonalenie empatii ale i
asertywności dla ochrony swego zdrowia
psychicznego
35
Psychoterapia w
onkologii
Znam fizjoterapeutkę, która
jest doskonałą
psychoterapeutką na
onkologii.
Najsłynniejszy jest dr med.
Carl Simonton (onkolog-
psychoterapeuta) i jego
polski uczeń dr med. Mariusz
Wirga, pracujący w USA.
Książki C. Simontona: „Triumf
życia” i „Powrót do zdrowia”.
Carl Simonton
36
Zasady terapeutyczne C. Simontona
Kierowanie wyobraźnią i medytacją
celem zaktywizowania umysłu i
ducha do leczenia organizmu
Ćwiczenia korygujące niezdrowe
myśli oraz wzmacniające wolę życia
Dwuletni program odżywiania,
myślenia twórczego, zdrowego stylu
życia z dużą dawką rozrywki i
zabawy
37
Wsparcie (leczenie)
psychologiczne
Przedłuża życie
Radykalnie wspiera leczenie
biomedyczne (razem dziś do 70%
wyzdrowień, często z inwalidztwem)
Poprawia jakość życia
Są znane przypadki wyleczenia
przez sama psychoterapię i przez
medycynę niekonwencjonalną
38
Nadciśnienie tętnicze, Cukrzyca
– choroby przewlekłe
Podstawowe leczenie: zdrowy styl
życia:
Właściwe odżywianie
Wysiłek, ruch, odpoczynek
Umiejętność radzenia sobie ze stresem
Gdy konieczne leki, to systematyczne
ich stosowanie z umiejętnością
samokontroli
39
Powikłania
Miażdżyca z głównymi zagrożeniami
Choroba niedokrwienna serca i zawał
Udar mózgu z porażeniami i
upośledzeniem umysłowym
Powikłaniami cukrzycy są ponad to:
Mikroangiopatie powodujące stopę
cukrzycową i osłabienie wzroku do ślepoty
40
Nadciśnienie tętnicze, Cukrzyca –
choroby przewlekłe
Spełnienie wymogów stylu życia pozwala
usunąć objawy tam, gdzie nie ma
dziedziczenia genetycznego
Dziedziczenie genetyczne gra czasem
znaczną rolę, wówczas poprawa stylu życia
nie wystarcza do usunięcia objawów
Gdy częściowo lub całkowicie nie udaje się
usunąć objawy, wówczas stosuje się leczenie
farmakologiczne, w którym problemem jest
systematyczność i samokontrola.
41
Do rąk fizjoterapeuty
trafiają:
Leczenie uzdrowiskowe
Powikłania nadciśnienia i cukrzycy
Różnorodne udary mózgowe z niedowładem
połowiczym i organicznymi zmianami umysłowymi
Stopa cukrzycowa i inne powikłania naczyniowe i
neurologiczne cukrzycy
Podejście psychologiczne zawsze rozstrzyga
o wynikach leczenia
W tych chorobach decyduje także edukacja
i promocja zdrowia
42
Stwardnienie rozsiane
Reumatoidalne zapalenie
stawów
Choroby postępujące powoli i nieuleczalne
(leczenie objawowe)
Powodują niesprawność ruchową
Podstawowe leczenie – fizjoterapia
W RZS problemem są bóle i obniżony
nastrój
W SM nastrój dość dobry, problem to
postępujące porażenia i adaptacja do nich
43
Samopomocowe
organizacje chorych
przewlekle
Chorzy z taka samą chorobą tworzą grupy
samopomocowe – dają sobie wzajemnie wsparcie
Wspólnie organizują sobie leczenie i rehabilitację
Wymieniają doświadczenie w dawaniu sobie rady
z chorobą
Wspólnie uczą się choroby, leczenia i rehabilitacji
Wspólnie mogą osiągnąć więcej od NFZ, służby
zdrowia i pomocy społecznej
Organizują wspólną rekreację, dostosowaną do
stanu zdrowia i potrzeb rehabilitacyjnych
Fizjoterapeuta ma ogromne pole do inicjowania
grupy i pomocy jej
44
Rehabilitacja
psychologiczna
Rola psychologa
klinicznego z udziałem mgr fizjoterapii
Akceptacja swojego inwalidztwa
Akceptacja planu i metod usprawniania
Okresowe bilansy sprawności
Przebudowanie nawyków zależy od
Poziomu sprawności umysłowej
Poziomu wykształcenia
Zdolności do uczenia się
Powracanie aktywności zawodowej i
społecznej
45
Rehabilitacja społeczna
Rola psychologa klinicznego z udziałem mgr fizjoterapii
Udrażnianie komunikacji (mowa i
zmysły)
Media (czytanie, pisanie, radio, TV)
Budowanie planu życia
Zawód, przezawodowanie, praca,
zajęcia
Udział w obrzędach religijnych
Udział w rekreacji
46
Cel wykładu i seminarium
Poznanie roli fizjoterapeuty w
zaspakajaniu potrzeb psychicznych
pacjentów w wybranych chorobach
POZNAJ i ROZWIJAJ SIEBIE,
aby dobrze służyć innym i sobie.
To podstawa kultury osobistej
47
KONIEC