INSTYTUCJE I ORGANIZACJE 

SPOŁECZNE

Damian Krzyżanowski

Marta Konieczek

Maciej Pakulski

Kasia Krzyżaniak

Karolina Krzyżaniak

 

 

Instytucje społeczne

• Pojecie instytucji społecznej odnosi się do osób lub 

grup osób, które wyłaniają się ze zbiorowości i są 

wyposażone w odpowiednie atrybuty, które 

pozwalają na zaspakajanie potrzeb tej zbiorowości. 

Stanowi realizację takich wartości, jak wolność i 

podmiotowość człowieka; realizowana jest poprzez 

taką organizację życia społecznego, by jednostki i 

grupy

miały zagwarantowane prawo do aktywnego udziału 

w istniejących już instytucjach społecznych i 

tworzenia nowych instytucji, w celu skuteczniejszego 

zaspokajania potrzeb i realizowania interesów.

 

 

Organizacje społeczne

• Współczesne społeczeństwo jest 

społeczeństwem organizacji formalnych. 
Organizacje formalne są dużymi 
grupami wtórnymi utworzonymi z myślą 
o osiągnięciu konkretnego celu lub 
zestawu celów. Organizacje te są 
starannie zaprojektowane i zawierają 
formalną strukturę statusów i roli, a 
także mniejsze grupy.

 

 

• Cele organizacji - wyznaczają jej główny 

kierunek działania, z uwzględnieniem roli 

organizacji (miejsce w społeczeństwie, 

ogólnie określona działalność, którą może 

wykonywać wśród innych organizacji tego 

typu), misję i zadania. Formułowanie celów 

organizacji jest etapem w procesie 

planowania strategicznego. 

• Chociaż każda organizacja formalna jest 

specyficzna, łączą je jednak pewne 

podobieństwa. Wyznaczają one ogólną 

charakterystykę organizacji formalnych 

 

 

Planowanie i racjonalność

• Jednym z wyróżników organizacji formalnych jest 

celowe i racjonalne planowanie. Pod pewnymi 

względami jest to najbardziej charakterystyczna 

cecha organizacji. Schemat organizacji formalnej 

uwypukla rolę racjonalności, kładąc nacisk na 

dopasowanie środków i celów. Struktury 

organizacyjne tworzone są po to, by pomóc 

organizacji osiągnąć jej cele. Racjonalne 

planowanie wymaga doskonałego zrozumienia 

celów organizacji, rodzajów działań, a także 

struktur organizacyjnych, które są niezbędne do 

osiągnięcia tych celów.

• Nie wszystkie organizacje potrafią sprostać 

wymaganiom racjonalnego planowania. Działacze 

organizacji nie zawsze mogą wywiązać się ze 

swoich obowiązków na podstawie racjonalnej 

kalkulacji, jak zastosować odpowiednie środki do 

osiągnięcia jasno zdefiniowanych celów.

 

 

Więzi społeczne

• W życiu społecznym najważniejsze jest to, co dzieje się między 

ludźmi, to co ich łączy w spójne zbiorowości. Życie społeczne 

ma swoje podstawy przyrodnicze, te procesy zachodzące w 

organizmie czy w środowisku geograficznym także wywierają 

wpływ na stosunki między ludźmi. Praca i stosunki produkcji są 

bazą życia, a kultura nadaje mu sens i kształt. Wiadomo 

również, że osobowości ludzkie są twórcami procesów 

życiowych społeczeństwa. Jednak dla tematu pracy istotne jest 

wyjaśnienie, w jaki sposób powstają związki i zależności, jak 

powstaje układ połączeń skupiający ludzi w trwałe zbiorowości. 

Ogół tych stosunków, połączeń i zależności łączących ludzi w 

trwałe zbiorowości socjologowie nazywają więzią społeczną. 

Wśród więzi społecznych pojawiają się takie pojęcia, jak więź 

naturalna, stanowiona, czy zrzeszeniowa. Co do styczności, to 

są one elementem składowym więzi. Wyróżnia się styczności 

przestrzenne, psychiczne oraz społeczne. 

 

 

• Jeżeli jednostki spostrzegają innych ludzi, lokalizują 

ich w przestrzeni, uświadamiają sobie ich obecność 

w danej przestrzeni, to takie zachowanie nosi 

nazwę styczności przestrzennej właśnie. Jest to 

pierwszy i podstawowy etap w powstawaniu więzi 

społecznej między ludźmi oraz podstawowy etap w 

powstawaniu grupy społecznej. W toku tego 

rodzaju styczności ludzie uświadamiają sobie, że w 

tej przestrzeni, w której żyją i działają występuje 

także pewna ilość innych ludzi i ich obecność na tej 

przestrzeni posiada dla nich jakieś znaczenie, może 

wpływać na ich działania czy możliwości 

zaspokajania potrzeb. Tą charakterystykę 

styczności można odnieść do spotkania np. w sali 

wykładowej nowej grupy studentów. 

 

 

• Natomiast nieco inną treść nadaje się styczności w 

mieście, gdzie polega ona nie tylko na 

bezpośrednim spostrzeżeniu i uświadomieniu sobie 

obecności na tej przestrzeni ludzi spostrzeganych. 

Jest to styczność pośrednia ze wszystkimi 

mieszkańcami ( ich obecność sobie uświadamiamy, 

chociaż nie spostrzega się ich fizycznie i nic się o 

nich nie wie bezpośrednio). Podstawowym więc 

składnikiem styczności przestrzennej jest zdanie 

sobie sprawy z istnienia innych ludzi w tej 

przestrzeni i spostrzeżenia ich cech. Spostrzeżenia 

mogą być przelotne, bądź bardziej dokładne, co jest 

stosunkowo ważne dla dalszych etapów rozwoju 

więzi społecznej. Chociaż przecież nie każda 

styczność musi prowadzić do powstawania dalszych 

elementów styczności. 

 

 

• Drugim etapem, który może być bezpośrednio 

powiązany ze stycznością w przestrzeni, jest 

styczność psychiczna. Spostrzeżenie jest elementem 

pierwszego spotkania. Zazwyczaj ludzie przy takim 

spotkaniu ( np. grupa studentów z poprzedniego 

akapitu) obserwują się nawzajem, rejestrują swój 

wygląd zewnętrzny, przedstawiają się sobie, pytają o 

imiona i nazwiska, przez co zaczynają szukać jakichś 

wspólnych zainteresowań. Jest to zupełnie naturalny 

fakt, poprzez który powstaje właśnie drugi element 

więzi społecznej, oraz drugi etap w jej powstawaniu, 

czyli powstaje styczność psychiczna, która może się 

przekształcić w łączność psychiczną. Spostrzeganie 

drugiej osoby wiąże się z rejestracją jej cech, jej 

wyglądu zewnętrznego, jej cech charakteru i 

umysłowych. 

 

 

• Na podstawie takich obserwacji dokonuje się oceny 

danej osoby z punktu widzenia potrzeb 

spostrzegającego. Podświadomie szuka się bowiem 

kogoś o podobnych zainteresowaniach, o podobnych 

sposobie bycia, zachowania. Każdy spostrzegający 

interesuje się obserwowanymi „obiektami” z punktu 

widzenia swoich różnych uświadomionych lub 

nieuświadomionych potrzeb. Najistotniejsza jest 

sytuacja, w której osobnik A stwierdza, że osobnik B 

posiada cechy, które mogą być użyteczne w 

zaspokojeniu jego potrzeb. Zainteresowanie to może 

być jednostronne, ale w rozwoju więzi szczególnie 

doniosłe jest zainteresowanie wzajemne. Wzajemne 

zainteresowanie tworzy styczność psychiczną. Może 

ona być bezpośrednia lub pośrednia. 

 

 

• Powracając do pojęcia łączności psychicznej, to 

powstaje kiedy wzajemne zainteresowania prowadzą 

do powstania postaw wzajemnych sympatii, 

koleżeństwa, przywiązania uczuciowego. Jest ona 

bardzo ważna dla rozważań socjologicznych, jednak 

silna więź społeczna może istnieć w grupach, gdzie 

nie ma łączności psychicznej. 

 Styczności społeczne wynikają na podstawie 

styczności psychicznych, polegają one na dokonaniu 

pewnej czynności dotyczącej jakiegoś przedmiotu, 

który posiada osobnik B który jest także potrzebny 

osobnikowi A .pojawiają się tutaj dwa nowe 

elementy, tj. są to styczności, gdzie występuje już 

jakaś nowa wartość, przedmiot, czynność, która jest 

podstawą tej styczności 

 

 

• . Styczności społeczne są to więc pewne układy, 

złożone przynajmniej z dwóch osób oraz pewnej 

wartości, która jest przedmiotem tej styczności, 

oraz pewne czynności dotyczące tej wartości. W tej 

styczności pojawia się dopiero element czynności, 

nieobecny we wcześniejszych. Styczności wynikają 

nie tylko we wczesnych stadiach powstawania 

więzi w grupie, nie tylko w pierwszych spotkaniach, 

lecz są one nieodłącznym elementem życia 

społecznego. Rodzaje styczności społecznych 

charakteryzują już grupę w sposób istotny. 

Styczności można podzielić na styczności trwałe i 

przelotne, mogą też być prywatne i publiczne. 

 

 

• Styczności społeczne są już istotnym elementem 

więzi społecznej. Styczność w przestrzeni i 

styczność psychiczna są dopiero warunkami 

wystąpienia styczności społecznych i ich charakter 

nie ma większego znaczenia dla charakteru 

powstających więzi. Styczności społeczne 

determinują już charakter więzi, wpływają na to, co 

ludzi łączy. 

Każda zbiorowość jeżeli ma trwać, istnieć, rozwijać 

się, musi posiadać więź powodującą jej wewnętrzną 

spójność, zapewniającą zaspokajanie potrzeb 

indywidualnych i zbiorowych, każda zbiorowość musi 

być wewnętrznie zorganizowana i uporządkowana. 

Aby więc scharakteryzować jakąś zbiorowość, nie 

wystarcza opisać jej części składowe, cechy jej 

członków, charakter jej struktury. Trzeba przede 

wszystkim opisać rodzaj jej więzi.