Kultura zaufania i
kultura nieufności.
Wpływ zaufania na
kapitał społeczny.
Kultura zaufania i
kultura nieufności.
Wpływ zaufania na
kapitał społeczny.
Zaufanie i nieufność „zakłady”
na temat przyszłości
„Zakład” ma oznaczać podjęcie decyzji nieodwracalnej i
obarczonej ryzykiem
Zaufanie pozwala nam zredukować niepewność i
założyć że inni będą działać korzystnie dla nas lub
naturalnie.
Sytuacja odwrotna zachodzi przy nieufności, powoduje
to powstanie bariery obronnej przeciwko możliwym
przyszłym zagrożeniom ze strony innych.
Odwrotna logika rządzi
wyrażeniem nieufności :
Najsłabszy i najmniej ryzykowny zakładał że ludzie
będą działać egoistycznie i interesownie, dbając o
własne sprawy
Założenie że inni będą działać amoralnie, stronniczo,
oszukańczo, kłamliwie
Oczekiwanie że inni będą działać irracjonalnie,
przypadkowo i chaotycznie
Rozczarowanie w założeniach „zakładów” stanowi dla nas
zdarzenia destruktywne i rozszerza naszą nieufność.
W przypadku rozczarowania z założonej nieufności jest
to dla nas zdarzenie pozytywne. Może to prowadzić do
wytworzenia się uogólnionego zaufania.
Zaufanie lub nieufność kierowana
różnorodnie:
Zaufanie osobiste- kierowane do konkretnych, znajomych osób
Zaufanie pozycyjne – kierowane do określonych ról społecznych. Wstępny
kredyt zaufania ( lekarz, duchowny)
Nieufność pozycyjna – kierowana do określonych ról społecznych, musi
mozolnie odbudowywać zaufanie. ( policjant, polityk )
Zaufanie komercyjne – kierowane do towarów np. produktów określonej marki
Zaufanie technologiczne – skomplikowane systemy techniczne
( telekomunikacja, energetyka, informatyka )
Zaufanie instytucjonalne – do złożonych bytów organizacyjnych ( banki)
Zaufanie systemowe – kierowane pod adresem całego systemu społecznego i
jego uczestników ( ustrój, cywilizacja, gospodarka )
Zasadność zaufania lub
nieufności
Kryteria dotyczące obiektów lub osób (immanentne),
które bierzemy pod uwagę są trojakiego podziału:
Reputacja – im pewniejsza reputacja danej osoby lub
instytucji tym bardziej zasadne zaufanie w przyszłości
do danej osoby lub instytucji
Aktualne osiągnięcia – mogą być sporadyczne lub
przypadkowe, mniej upoważniają do ufności
Fizjonomia – są to rekwizyty, symbole statusu
garnitur, krawat, marmurowe posadzki w bankach
Kryteria pośrednie które mogą być
bardziej miarodajne:
Mające charter kontekstu strukturalnego lub sytuacyjnego
w którym działa osoba lub instytucja obdarzona przez nas
zaufaniem. Ważne jest czy jej zachowanie jest skutecznie
monitorowane i kontrolowane, a w konsekwencji
zagrożone negatywnymi sankcjami w razie naruszenia
zaufania. ( niezawisłe sądy, prokuratura, trybunał
konstytucyjny, rzecznik praw obywatelskich.
Ustrój demokratyczny różni się tym od autokratycznego,
że czyni obywatela i rządzących odpowiedzialnymi w
równym stopniu za swoje działania powiązaniami
prawnymi. Można ufać władcom gdy wie się że podlegają
oni rządom prawa i okresowemu testowi zaufania
publicznego podczas wyborów.
Osobista ufność lub nieufność :
Impuls zaufania – częściowo wrodzony, może być
dodatkowo wytworzony i utrwalić gotowość do
obdarzania innych zaufaniem. W skrajnych przypadkach
może prowadzić do naiwności czy łatwowierności
Głęboka nieufność – niepowodzenia socjalizacji,
niefortunne relacje społeczne mogą prowadzić do
chorobliwej podejrzliwości
Wymiar kulturowy- skumulowane historyczne efekty
doświadczeń z przeszłości danego społeczeństwa mogą
modyfikować kalkulację a krze indywidualne skłonności
osobowościowe. Np. Polacy sądzą że nie należy ufać
politykom, a można ufać wojsku.
Strukturalne źródła kultury
zaufania
Historia stanowi tło dla teraźniejszości( dziedzictwo historyczne) .
Decydującą rolę odgrywa kontekst strukturalny:
Stabilność normatywna- poprzez spójny system wytwarza się
poczucie przewidywalności, regularności i bezpieczeństwa
egzystencjalnego
Normatywny chaos – tworzy chaotyczne, niespójne, słabo
legitymizowane reguły tworzą poczucie anarchii ,
niepewności i zagrożeni. Tworzy się nieufność.
To co znamy i rozumiemy budzi zaufanie – przejrzystość i jasność
struktur politycznych powoduje zaufanie.
Podmiotowe czynniki
kultury zaufania:
Czynnik trwałości porządku społecznego, lub przeciwnie płynności
lub przejściowości organizacji i instytucji. Wszystkie gwałtowne
zmiany prowadzić będą do uogólnionej nieufności.
Podporządkowanie władzy regułom prawa-
Realizowanie uprawnień i egzekwowanie obowiązków lub przeciwnie
Czynniki podmiotowe:
Rys osobowościowy
Zasoby kapitałowe
Funkcje i dysfunkcje zaufania i
nieufności
Zasadne zaufanie jest korzystny zarówno dla obdarzającego zaufaniem,
jak i dla zaufania obdarzonego. Jeśli ufam moje działania są wobec
niego otwarte, śmiałe, spontaniczne i innowacyjne. Wolność od obaw
i ostrożności. Osoby instytucje, które otrzymają „kredyt zaufania” ,
są zwolnione od ciągłego monitorowania i kontroli, uzyskują szerszy
margines dla działań innowacyjnych, oryginalnych.
Pozytywne funkcje nieufności – musi być epistemologicznie
ugruntowana. Nieufność wobec niegodnych zaufania jest oczywiście
racjonalna. Pozwala uniknąć niekorzystnych działań, zabezpieczyć
się przed zagrożeniem, przygotować na ewentualne szkody.
„patrzenie partnerowi na ręce”
Zaufanie i nieufność są funkcjonalne gdy mają ugruntowanie
epistemologiczne.
Zaufanie i nieufność taktowane jako
orientacje kulturowe
W rezultacie reguły kulturowe ( stereotypy ,
przesądy) nakazujące nieufność wobec narodowi,
grup etnicznych, rasowych, elit gospodarczych,
grup rządzących stają się nieusprawiedliwione w
nowej sytuacji. Kultura zaufania jest korzystna,
zaś kultura nieufności prowadzi do demobilizacji.
Przesłanie dla praktyki
Każdy z wymienionych czynników strukturalnych może stać
się obiektem programu politycznego. Konsekwentna
aktywność normotwórcza i porządkowanie istniejącego
prawa, odsłanianie tajników organizacji społecznej.
Wytwarzanie poczucia stabilności i ciągłości procesów
gospodarczych oraz przedsięwzięć politycznych, rządy
chroniących prawa obywateli i porządek publiczny, pełna
realizacja praw i rygorystyczne egzekwowanie obowiązków.
To niektóre strategie jakie implikuje przedstawiony model.
Tyle właśnie może bezpośrednio polityka.
Kultura zaufania ma tym większe szanse im społeczeństwo
staje się zasobniejsze a ludzie uczciwsi. Równocześnie w
zbliżaniu się do takiego utopijnego ideału budowanie
kultury zaufania poprzez kształtowanie sprzyjającego jej
kontekstu strukturalnego może być samo istotnym
czynnikiem sprawczym.
ZAUFANIE STRATEGICZNE
Zakładamy, że inni ludzie są uczciwi jedynie dlatego, iż
zaufanie „opłaca się” bardziej niż nieufność.
Alternatywne spojrzenie zaufanie:
Obdarzenie drugiej osoby zaufaniem jest decyzją z gruntu
strategiczną. Zaufanie strategiczne ( oparte na wiedzy) z
góry zakłada ryzyko.
Zaufanie pomaga nam rozwiązywać problemy działań
zbiorowych poprzez redukowanie kosztów transakcji
ZAUFANIE NORMATYWNE
W przeciwieństwie do zaufania strategicznego, podstawą zaufania
normatywnego nie jest doświadczenie osobiste.
Zaufanie normatywne wynika z „pewnego rodzaju wiary w dobrą wiarę
innych”.
Moralny wymiar zaufania umożliwia zrozumienie tego, czego podejście
jest strategiczne nie jest wstanie wyjaśnić.
Jeżeli to zaufanie przywiązuje nas do wspólnoty i pomaga rozwiązywać
problemy w podejmowaniu działań zbiorowych, musi to być zaufanie
normatywne.
Zachowanie normatywne pomaga nam wchodzić w kontakty z ludźmi
różniącymi się od nas.
ODMIANY ZAUFANIA:
Zaufanie normatywne nie jest relacją pomiędzy
konkretnymi osobami w danych okolicznościach. Nie ma
jednej definicji. Zaufanie strategiczne jest prognozą
zaufania drugiej osoby, może pomóc przezwyciężyć pokusę
wycofania się z podjętej umowy.
Zaufanie normatywne wynika z przeświadczenia, że świat
jest pełen dobrej woli dobrych ludzi
Zaufanie strategiczne jest zakorzenione w niepewności.
„Przeciwieństwem zaufania jest nim brak zaufania”.
Zaufanie strategiczne polega na redukowaniu kosztów
transakcji, poprzez zdobywanie informacji.
KOMU UFASZ?
Zaufanie uogólnione jest postrzeganiem większości ludzi
jako przynależność do twojej wspólnoty moralnej.
Podstawą uogólnionego zaufania jest zaufanie
normatywne.
Obdarzenie zaufaniem jedynie ludzi podobnych do nas to
zawężone zaufanie.
Gęste zaufanie, opiera się na tym, co Granovetter
nazywa silnymi więziami. Polega ono na trzymaniu się
tego, co dobrze znane, i unikanie niepewności. Ufamy
ludziom których znamy.
ŚWIATOPOGLĄDY LEŻĄCE U
PODSTAW UOGÓLNIONEGO I
ZAWĘŻONEGO ZAUFANIA.
Osoby posługujące się ogólnym zaufaniem mają pozytywne
zdanie zarówno o grupie własnej, jak i innych grupach.
Natomiast ich grupa własna nie jest przez nich oceniana tak
wysoko jak w wypadku osób o zaufaniu zawężonym.
Uogólnione zaufanie, jako że bazuje na zaufaniu
normatywnym, w dużej mierze jest stymulowane przez
optymizm i poczucie kontroli na rzeczywistością.
Zaufanie normatywne nie jest odporne na osobiste
doświadczenia.
Jednak istnieją takie doświadczenia, które mają duży wpływ na
ogólne zaufanie: doświadczenia zbiorowe.
ZAUFANIE I ZAANGAŻOWANIE
SPOŁECZNE
Putman postrzega związek miedzy formalnymi i
nieformalnymi więziami społecznymi z jednej strony
oraz zaufaniem z drugiej jako, „obopólnie
wzmacniające”: „Im częściej wiążemy się z innymi
ludźmi, tym bardziej im ufamy, i vice versa”
ZAUFANIE I PAŃSTWO
Levi, Offe, i inni uważają że państwo, a zwłaszcza państwo
demokratyczne, może tworzyć zaufanie do ludzi.
Ludzie posługujący się uogólnionym zaufaniem są w rzeczywistości mniej
skłonni niż osoby nieufne, by popierać bezwzględne posłuszeństwo.
Nawet w krajach ze stosunkowo wysokim poziomem zaufania, takich jak
Szwecja, powiązane miedzy wiarą w system prawny i policją, oraz
zaufaniem do ludzi nie jest bardzo silna.
Uogólnione zaufanie nie jest zalezne od pisemnych umów.
Jeżeli sądy, lub ogólnie rzecz biorąc władza państwowa, może przyczyniać
się do budowania jakiekolwiek zaufania, może to być zaufanie
strategiczne.
Nasze zaufanie w stosunku do rządu zależy od tego jak dobrze
funkcjonuje, i od tego, jak oceniamy prowadzoną przez niego politykę i
ludzi u władzy.
Interesuje nas zaufanie oraz wiarygodność, gdyż umożliwiają one
współdziałanie dla wzajemnej korzyści. Współdziałanie jest
pierwszym głównym przedmiotem zainteresowania.
Porządek społeczny tworzy warunki dla zaufania i musi w związku
z tym powszechne zaufanie wytwarzać.
W wypadku zaufania wpływającego z uwzględnienia interesu
innych relacje zaufania mają z natury własność dyscyplinującą.
Wielu autorów otrzymuje, że uogólnione zaufanie – to znaczy
indywidualne zaufanie do siebie nawzajem wśród obywateli –
posiada olbrzymią wartość dla społeczeństwa, a nawet że jest
konieczne dla jego funkcjonowania i rozwoju gospodarczego.
Władza państwowa i zaufanie nie są od siebie zależne.
WSPÓŁDZIAŁANIE W
GRUPACH:
Znaczna cześć naszego zwykłego współdziałania zakorzeniona
jest w grupach, której jesteśmy członkami.
DZIAŁANIA ZBIOROWE:
W interesie jakiejkolwiek danej jednostki w dużych miastach
jest zwykle łamanie zasady działania na rzecz wspólnego
dobra, wykorzystywanie wysiłków innych.
NORMY WSPÓŁDZIAŁANIA
W wypadku gęstych relacji w małej, zamkniętej
zbiorowości może się okazać, że naszymi interakcjami
kierują zbiorowe normy współpracy, za nie normy
współpracy obowiązujące w diadach. Zachowuję się
dobrze w stosunku do ciebie, aby nie narazić się na
ukaranie przez społeczność.
Normy współpracy mogą wystarczająco skutecznie
uniemożliwiać budowanie relacji zaufania w diadach z
poszczególnymi jednostkami w odniesieniu do wielu
spraw, ponieważ sprawami tymi rządzą normy
zbiorowe.
WSPÓŁDZIAŁANIE W
GOSPODARCE:
Jedną z najważniejszych płaszczyzn życia społecznego poza
osobistymi relacjami jeden na jeden oraz relacjami z
państwem jest gospodarka. Jakakolwiek gospodarka, łącznie
ze złożoną gospodarka rynkową, może funkcjonować
częściowo za pośrednictwem relacji zaufania, i może także
umożliwiać nam osiąganie rzeczy, których nie moglibyśmy
osiągnąć jedynie za pośrednictwem takich relacji.
Rozwój relacji ekonomicznych tam, gdzie dawniej były one
ograniczone;
Rozwój tych relacji w centralnie planowanej gospodarce
socjalistycznej, która jak można by przypuszczać, ogranicza
relacje ekonomiczne;
ogólną atmosferę rzekomej wiarygodności lub dobrych
oczekiwań w funkcjonującej gospodarce rynkowej.
cd…
Doria i Genovesi przypuszczają, że zaufanie jest podstawą dobrze
urządzonej republiki.
Filangeri przypuszcza, że zaufanie jest duszą handlu i że kredyt, który
może ono wytworzyć, powinien być uważany za inną postać pieniądza
Rozważmy na koniec nasza gotowość do otwartości wobec innych
poprzez traktowanie ich na próbę tak, jakbyśmy mogli im ufać, nawet
jeśli tylko w niewielkim stopniu. Tego rodzaju gotowość lub zaufanie
leży u podłoża rozpowszechnionego twierdzenia, że nawet rynek oraz
inne relacje mające w mniejszym lub większym stopniu charakter
relacji wymiany zależą od ogólnego poziomu uczciwości – i stąd
ufność, że inni nas nie oszukują.
WSPÓŁDZIAŁANIE W WARUNKACH
INSTYTUCJONALNYCH
INSTYTUCJONALNYCH dwóch dziedzinach- w nauce,
oraz w zawodach takich jak prawo, medycyna i innych-
wiarygodność jest zwykle wzmacniana przez istniejące
w tych obszarach naturalne lub zinstytucjonalizowane
struktury bodźców.
Rozważmy na koniec naszą gotowość do otwartości
wobec innych poprzez traktowanie ich na próbę tak,
jakbyśmy mogli im ufać, nawet jeśli tylko w niewielkim
stopniu. Tego rodzaju gotowość lub zaufanie leży u
podłoża rozpowszechnionego twierdzenia, że nawet
rynek oraz inne relacje mające w mniejszym lub
większym stopniu charakter relacji wymiany zależą od
ogólnego poziomu uczciwości – stąd ufność, że inni
nasz nie oszukują.
ZAUFANIE I STRUKTURA
SPOŁECZNA
Hobbesowki problem potwornego nieładu wyrasta z założenia,
że anarchia, brak egzekwowania porządku, prowadzi do
nieufności oraz dezintegracji społecznej. Ibn Khaldun , XIV
wieczny historyk arabski, zakłada że anarchia rodzi zaufania i
spójność społeczną
Hobbes zakłada, że w stanie natury nieufność byłaby tak
powszechna, że jednostki napadałby na siebie nawzajem.
Postęp ekonomiczny, polityczny i społeczny stawia w centym
życia społecznego nowe grupy i klasy ludzi czyniąc zmiany
kultury i wartości znacznie łatwiejszymi.
Społeczny kapitał a sukces
instytucji ( A. Hirschman
„zasoby moralne”)
Kapitał społeczny odnosi się do cech organizacji społeczeństwa:
Zaufanie
Normy i powiązania
Sprawność społeczeństwa
Skoordynowanie działania
Jest dobrem publicznym
Normy wzajemności i sieci
obywatelskiego zaangażowania
Społeczne zaufanie w złożonym otoczeniu ma dwa źródła:
- normy wzajemności: są wpajane i podtrzymywane przez
naśladownictwo, socjalizacje i sankcje ( normy sąsiedzkie
niepisane); przyjaźń jako odwzajemnienie uogólnione
- sieć obywatelskiego zaangażowania: przejawia się w
stowarzyszeniach samopomocowych a także towarzystwach
wzajemnej pomocy, takie społeczności łatwiej rozwiązują
konflikty i ograniczają oportunizm; jednak koszty potencjalne
wyłamania się z grupy są relatywnie wysokie.
Sieć informacyjna zasada
wzajemności
Sieć powiązań pionowych: nie podtrzymują
społecznego zaufania i współpracy wśród uczestników,
panuje pogląd, że osoby wykorzystują informację jako
zabezpieczenie przed wyzyskiem np. w pionowych
stosunkach przedsiębiorca – klient prawdopodobieństwo
oportunizmu jest wyższe. Zależności pionowe są mniej
przydatne w rozwiązywaniu problemów.
Sieć powiązań poziomych: pomagają rozwiązywać
dylematy zbiorowego działania, sprzyjają sukcesowi
instytucji w szerszym społeczeństwie, jest jednym z
powodów większej sprawności kapitalizmu w XVIII wieku i
demokracji w XX wieku.
Dewiacje – grupy nacisku (M.
Olson)
Liczniejsze i silniejsze grupy oznaczają
mniejszy wzrost gospodarczy, niektórzy
badacze zachowań politycznych dowodzą, że
grupy nacisku dla własnych celów zmniejszają
skuteczność rządu. Silnie społeczeństwa,
słabe państwo.
Model zaufania a demokracja
Ocena na ile inni są godni zaufania
Zdolność do obdarzania zaufaniem
Zaufanie wygenerowane kulturowo
Formy kultury zaufania:
Instrumentalnej sprawiedliwości
Wysokich standardów moralnych
Bezinteresowności
Kultura zaufania mobilizuje i wyzwala ludzkie działania.
Zwiększa kreatywność i innowacyjność.
Paradoksy demokracji
Demokratyczna kultura zaufania powstaje dzięki
instytucjonalizacji nieufności w obrębie demokratycznej
struktury. Zasady konstytucyjne oparte są na nieufności.
Drugi paradoks demokracji
Szeroka dostępność demokratycznych mechanizmów kontroli i
zabezpieczeń musi towarzyszyć ich bardzo ograniczonej
aktualizacji. W zależności od sposobu w jaki demokratyczne
mechanizmy korekcyjne są w życie mogą zostać zainicjowane
dwie alternatywne pętle samowzmacniającej się
przyczynowości.
P. Sztompka „ Zaufanie
fundament społeczeństwa”
Środowisko zaufania lub środowisko nieufności to
zjawiska pośrednie, przejściowe pomiędzy
indywidualną ufnością czy wiarygodnością (lub
odwrotnie: nieufności i wiarygodnością) a kultura
zaufania i wiarygodności (lub przeciwnie: kultura
nieufności i cynizmu).
Zaufanie ma charakter
relacyjny:
wyrażamy je wobec kogoś i oczekujemy od tego kogoś
wiarygodności jest to uzależnione od środowiska w jakim żyjemy.
Dwie naczelne reguły motywujące kulturę zaufania
należy ufać innym zakładać, że są wiarygodni, dopóki nie okaże
się odwrotnie
należy traktować serio zaufanie okazane nam przez innych i
spełniać ich oczekiwania, dopóki nie okaże się, że zaufanie było
pozorne.
Te reguły są ze sobą ściśle sprzężone.
Kultura zaufania w skali makro
wg Francisa Fukuyamy
„Społeczeństwa wysokiego zaufania” to społeczeństwa, w
których reguły zaufania i wiarygodności zakotwiczyły się w
historii i kulturze widoczne są w całym społeczeństwie.
W Europie takie zjawisko występuje w krajach
skandynawskich.
Kultura zaufania w skali mikro
Grupa obdarzająca się zaufaniem
Założenia społecznego tworzenia się
zaufania
Człowiek jako jednostka
Sytuacja społeczna zależy od jednostkowo podjętych decyzji
tworzących całość.
W trakcie procesu socjalizacji jednostki jej przekonania i
możliwości stanowią trwały wynik wcześniejszych doświadczeń.
Tradycje w jakich została wychowana jednostka stają się
kierunkowskazem.
Struktury sprzyjające zaufaniu
1.Normy tworzą prawo, moralność i zwyczaj
2.Trwałość porządku społecznego
3.Przejrzystość organizacji społecznej
4.Swojskość – rozumiana poprzez otoczenie najbliższe,
towarzyszący ludzie, bliskość cywilizacji
5.Odpowiedzialność innych ludzi i instytucji
