Rozwój człowieka w pełnym
cyklu życia
mgr. Magdalena Mrozkowiak
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Warszawa
Rozwój człowieka w pełnym
cyklu życia
mgr. Magdalena Mrozkowiak
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Warszawa
Na podstawie:
Kielar-Turska, M. (2002).Rozwój
człowieka w pełnym cyklu życia. W: J.
Strelau (red.). Psychologia. Podręcznik
akademicki. Tom II, s. 285-332
Pojęcie zmiany rozwojowej
Jest to różnica w całości lub
organizacji struktury
charakteryzowanego przedmiotu,
zaznaczająca się w czasie i
prowadząca do jego trwałych
strukturalnych i funkcjonalnych
przekształceń
Zmiany rozwojowe
Mają zwykle charakter progresywny
Prowadzą do coraz lepszego
uporządkowania struktury układu
Lub do wywołania pozytywnych
przeżyć u rozwijającej się jednostki
Zmiany rozwojowe
Charakteryzowanie rozwijającego się
podmiotu wymaga dwojakiego
rodzaju ujęcia:
1.
Ukazanie procesu rozwoju w zakresie
każdej funkcji psychicznej (np.
pamięci, uwagi), sprawności (np.
lokomocyjnych) lub kompetencji (np.
komunikowania się z innymi
Zmiany rozwojowe
2. Ukazania zmian charakterystycznych
dla danego odcinka na osi czasu
(czyli okresu życia)
Zmiany rozwojowe
To dwojakie ujęcie jest związane z
właściwymi dla psychologii
rozwojowej podejściami badawczymi:
1.
Longituidalne – ujmujące zmiany tego
samego podmiotu wzdłuż osi czasu
Zmiany rozwojowe
2. Transwersalne – charakteryzujące
zmiany podmiotów w poszczególnych
momentach rozwoju
Zmiany rozwojowe
Zmiany rozwojowe, jakie zachodzą do
okresu adolescencji włącznie, mają
charakter konieczny (zasada życia)
Zmiany rozwojowe - adolescencja
U każdej jednostki od okresu
młodzieńczego występują zmiany
rozwojowe zarówno o charakterze
biologicznym, jak i psychologicznym,
w dużym stopniu bez jej udziału
zachodzą w kierunku
progresywnym
Zmiany rozwojowe - adolescencja
Oddziałujące na jednostkę warunki
zewnętrzne (środowisko, zamierzone
nauczanie, wychowanie), a także jej
aktywność własna w środowisku mogą
wpłynąć
modyfikująco na
tempo, rytm
i harmonię rozwoju.
Zmiany rozwojowe - adolescencja
Począwszy od okresu adolescencji,
rozwój staje się możliwy dzięki woli
jednostki i jej uczestniczeniu w
określonych zdarzeniach życiowych,
podejmowaniu określonych zadań.
Rozwój w okresie prenatalnym i
perinatalnym
Rozwój prenatalny rozpoczyna się w
momencie, kiedy plemnik łączy się z
komórką jajową.
Rozwój w okresie prenatalnym
Tak powstaje pojedyncza komórka =
zygota
Rozwój w okresie prenatalnym
Opisując rozwój od tego momentu aż
do narodzin wydziela się 3 fazy:
1.
Jajową (około 2 tygodnie)
2.
Embrionalną (2 pierwsze miesiące)
3.
Płodową (do momentu narodzin)
Stadium noworodka
Stadium noworodka
Okres ten obejmuje pierwszy miesiąc
– jest to okres przystosowawczy do
życia w nowym, pozamacicznym
środowisku.
Stadium noworodka
Proporcje ciała:
Duża głowa z małą częścią twarzową
Długi tułów i krótkie kończyny
Stadium noworodka
Przychodzące na świat dziecko wyposażone
jest w wiele rodzajów odruchowych
odpowiedzi na zewnętrzne bodźce.
Możemy podzielić je na 2 grupy:
1.
Wspólne dla noworodka i człowieka
dorosłego
2.
Występujące tylko u noworodka i/lub
niemowlęcia, a zanikające lub patologiczne
u dorosłego człowieka
Stadium noworodka
Do pierwszej grupy należą takie odruchy
jak:
Źrenicowy (zwężanie się źrenicy pod
wpływem światła)
Mrugania (zamykanie powiek przy
próbie dotknięcia rogówki)
Ssania
Połykania
Wydalania moczu i kału
Stadium noworodka
Do drugiej grupy należą:
Odruch Babińskiego
przy podrażnieniu stopy unoszenie
dużego palca
Stadium noworodka
Odruch toniczno – szyjny
wraz z odwróceniem głowy
wyprostowują się kończyny po tej
stronie, a kurczą po przeciwnej
Stadium noworodka
Odruch chwytny
ściskanie dłoni na przedmiocie i
trzymanie tak mocne, że można
dziecko unieść w górę i oderwać od
podłoża
Stadium noworodka
Odruch marszu automatycznego
przy zetknięciu stóp z podłożem
dziecko wykonuje rytmiczne ruchy
chodzenia
Stadium noworodka
Utrzymywanie się niektórych z tych
odruchów (np. odruchu Babińskiego)
jeszcze w 2 półroczu 1 r.ż. Jest
sygnałem nieprawidłowego
funkcjonowania systemu nerwowego.
Stadium noworodka
Noworodka charakteryzuje naturalny
rytm aktywności: snu i czuwania
Wraz z wiekiem wydłuża się okres
czuwania a zmniejsza się ilość snu –
noworodki śpią 16-18 godz na dobę, a
niemowlęta śpią 13-14 godz
(dorastający 7-8 godz, dorośli 6-7
godz)
Stadium noworodka
Noworodek ma spore możliwości
odbierania bodźców, np.:
Oddziałujących na rytm równowagi
(uspokaja się przy zmianie pozycji)
Dotyku
Smaku (preferuje słodki)
Stadium noworodka
Węchu (lokalizuje źródło zapachu
nieprzyjemnego i odwraca się)
Słuchu (preferuje czyste tony,
różnicuje dźwięki mowy ludzkiej,
preferuje dźwięki wysokie i
wypowiedzi z wysoką intonacją
Wzroku (próbuje śledzić poruszający
się obiekt)
Stadium noworodka
Ocena poziomu rozwoju dziecka (od lat
’50):
Skala Apgar – służy do oceny takich
podstawowych funkcji organizmu, jak:
częstotliwość uderzenia serca, reakcja na
ból
Stadium noworodka
Skala oceny zachowania – stosowana
do pomiaru wybranych właściwości
zachowania dziecka, takich jak:
fizjologiczna reakcja na stres, kontrola
pobudzenia, napięcie mięśniowe,
uwaga i relacje społeczne
Stadium noworodka
Tego rodzaju badania pozwalają
wyselekcjonować grupę dzieci, które
będą potrzebowały specjalnej opieki i
uwagi w następnych okresach życia
Są to dzieci grupy ryzyka, którym
grożą opóźnienia rozwojowe
Rozwój w okresie dzieciństwa
Dzieciństwo obejmuje okres do ok.
11-12 r.ż.
Przyjęto podział tego okresu na 3
mniejsze odcinki, dzieciństwo:
1.
Wczesne (do 3 r.ż.)
2.
Średnie (do 6 r.ż.)
3.
Późne (do 11 r.ż.)
Wczesne dzieciństwo
W okresie tym zaznaczają się
intensywne zmiany w zakresie
percepcji
Małe dziecko nabywa wiele sprawności
motorycznych,
rozwija się jego kompetencja
komunikacyjna,
nabiera zaufania do swoich opiekunów i
siebie samego: swoich zmysłów i zdolności
radzenia sobie pod nieobecność opiekunów
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Najważniejsze fakty w tej dziedzinie
to:
1.
Różnicowanie uczuć
2.
Wytwarzanie więzi między dzieckiem
a osobą dorosłą
3.
Początki interakcji z innymi dziećmi
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Początkowo dziecko jest zdolne do
przeżywania jedynie zadowolenia i
niezadowolenia
Pod koniec okresu niemowlęcego na
jego życie skłaniają się takie stany,
jak: radość, miłość, zazdrość
Pod koniec wczesnego dzieciństwa –
także: współczucie, nienawiść
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Stany te są nietrwałe
Pozytywne łatwo przeradzają się w
negat i odwrotnie
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Źródłem przeżyć dziecka są przede
wszystkim jego relacje z osobami
dorosłymi
Podstawą tych relacji jest:
1.
Umiejętność wyrażania przeżyć
2.
Odczytywania zewn. przejawów
emocji partnera interakcji
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Dziecko już od 1 m-ca wyraża swoje stany
emocjonalne, np.:
1.
Radość uśmiechem – w 1 m-cu
2.
Strach – w 7 m-cu
Reaguje na stany emocjonalne osób
dorosłych, np.:
1.
W 2 m-cu uspokaja się pod wpływem
pieszczotliwego przemawiania
2.
W 3 m-cu odwzajemnia uśmiech dorosłego
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Matka reaguje na mimiczne wyrazy
stanów emocjonalnych niemowlęcia
Częściej wzmacniane są stany pozyt,
co sprzyja częstszemu pojawianiu się
mimicznych wyrazów pozyt emocji, a
zmniejszaniu się reakcji negatywnych
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Dzieci w 6 m-cu:
1.
Rozpoznają mimiczne wyrazy emocji
u dorosłych
2.
Potrafią wyrażać tę samą emocję,
jaką wyraża twarz, na jaką patrzy
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Pod koniec 1r.ż. Dzieci regulują
własne zach na podst obserwowanego
wyrazu twarzy osoby dorosłej, np.
zachęcone uśmiechem zbliżają się do
nowej zabawki
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Uczucia dziecka są ściśle związane z
jego:
1.
Działaniem
2.
Potrzebami
3.
Dążeniami
4.
Zainteresowaniami
5.
Wydarzeniami w bezpośrednim środ.
społecznym
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Dla prawidłowego rozwoju niezbędne
jest przywiązanie, które rozwija się
od chwili narodzin
Jednak wyraźne jego przejawy w
postaci nieufności wobec obcych czy
protestu przeciwko rozstaniu z matką,
a także śmiałości przejawianej u boku
opiekuna, obserwować można w
drugim półroczu 1r.ż.
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Wytworzenie się przywiązania zależy
od:
1.
Wrażliwości matki na potrzeby
dziecka
2.
Od jego temperamentu
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Przywiązanie ma wpływ na rozwój
kompetencji poznawczych i
społecznych dziecka czując się
bezpiecznie dzięki obecności matki i
zachęcane przez nią do działania,
dziecko podejmuje eksplorację
otoczenia fizycznego i społecznego
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
W 2 r.ż. Dziecko pragnie przebywać z
dorosłymi, szczególnie z osobami
znanymi mu, które wywołują w nim
pozytywne doznania
Chętnie uczestniczy w domowych
zajęciach i próbuje naśladować
niektóre czynności dorosłych
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
W wieku niemowlęcym pojawiają się r-
e na inne dzieci
Od końca pierwszego półrocza
wyraźnie zaznacza się coraz większe
zainteresowanie kontaktami z
rówieśnikiem, które z czasem stają się
polem dziecięcych badań
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
Dziecko początkowo eksploruje
partnera podobnie jak inne obiekty
we otoczeniu:
1.
Dotyka go
2.
Popycha
3.
Pociąga
Życie uczuciowe i społeczne
małego dziecka
R-e partnera stają się natomiast
początkiem kontaktów, zwykle negat
Dziecko starsze naśladuje cechy
rówieśników, podobnie jak to czynią w
kontakcie z dorosłymi.
Średnie dzieciństwo – 3-6 lat
Dla tego okresu charakterystyczny jest
intensywny rozwój sprawności
motorycznych
Znaczące osiągnięcia w rozwoju orientacji w
przestrzeni
Postępy w myśleniu opartym na
wyobrażeniach
Tworzenie się umysłowej reprezentacji
Zmiany w kontaktach z rówieśnikami
Rozwój motoryczny
Sylwetka dziecka w wieku
przedszkolnym znacznie się zmienia:
1.
Następuje wydłużenie ciała wskutek
szybkiego zrostu kończyn
2.
Zmieniają się proporcje trzewio- i
mózgoczaszki – zwiększa się
wyraźnie cześć twarzowa przy
nieznacznym powiększeniu się
czaszki
Rozwój motoryczny
Dzieci przedszkolne charakteryzuje
silna potrzeba ruchu (głód ruchu)
Szczególnie intensywny rozwój
motoryczny następuje w wieku 5 r.ż.
= złoty okres w rozwoju ruchowym
dziecka
Rozwój motoryczny
Dziecko opanowuje swobodny chód i
bieg, co zbliża sposób jego poruszania
się do sposobu dorosłych
Rozwój motoryczny
W wykonywanych czynnościach
ujawnia się właściwy rytm, płynność i
harmonia ruchu
Nadal jednak czynnościom dziecka
brak elastyczności, dokładności i
przewidywania
Rozwój motoryczny
Dzieci przyswajają kilka umiejętności
ruchowych jednocześnie
Kształtują się kombinacje różnych
form ruchu: biegu i skoku, biegu i
kopnięcia piłki, chwytu i rzutu
Rozwój motoryczny
Zaznacza się duża zmienność ruchów
i niska zdolność do koncentracji ma
jednej czynności
Rozwój motoryczny
Rozwija się wyraźnie zwinność,
natomiast siła i wytrzymałość
pozostają na niskim poziomie, dlatego
dzieci nie potrafią dostosować się do
czynności dorosłego (szczególnie
długotrwałych)
Rozwój motoryczny
Zaznacza się dymorfizm płciowy
zróżnicowanie sprawności i
zainteresowań ruchowych dz i ch.
duża rola wzorców społecznych
Orientacja w świecie
Zachodzą wyraźne zmiany w
doświadczeniu logiczno-
matematycznym dziecka modyfikacji
ulega orientacja w przestrzeni, czasie i
relacjach czasowych
Orientacja w czasie
Ujawnia się w uświadamianiu sobie
kolejności występowania zdarzeń,
umiejętności ich przewidywania, w
ocenianiu czasu trwania zdarzeń, a
także w znajomości i używaniu
konstrukcji językowych specyficznych
dla wyrażania relacji czasowych
Orientacja w czasie
3-latki oceniają czas trwania
codziennych zdarzeń w sposób
przypadkowy – umiejętność jego
właściwego oceniania znacznie
wzrasta w okresie do 6 r.ż.
Orientacja w czasie
Podobnie zmienia się umiejętność
porządkowania zdarzeń w czasie: od
ułożenia przypadkowego do
uwzględniającego następstwo
czasowe
Orientacja w czasie
Dzieci 5- i 6-letnie wykazują dobrą
orientację praktyczną w zakresie
relacji droga – prędkość - czas
Orientacja w czasie
Dziecko przechodzi do opisywania 2
kolejnych zdarzeń bez wyznaczania
relacji czasowej między nimi do
wyrażania tej konstrukcji przez
konstrukcje zdaniowe współrzędnie i
podrzędnie złożone 3-latki dobrze
rozumieją jedynie słowa „wczoraj” i
„dzisiaj”, zaś 4-latki: „wczoraj”,
„dzisiaj” i „jutro”
Orientacja w przestrzeni
Przestrzeń ma charakter egocentryczny
centralnym elementem odniesienia jest
samo dziecko.
Rozpoznaje ono przestrzenie, które łączy z
działaniem i osobami szkołą rozwijania
orientacji w przestrzeni są zabawy,
zwłaszcza ruchowe i konstrukcyjne
dziecko praktycznie poznaje relacje
przestrzenne i odpowiadające im
konstrukcje językowe.
Przyczynowość
Przyczynowość może być ujmowana w
kategoriach zdolności do wnioskowania na
podstawie znanych faktów.
4-latki są zdolne do zestawienia stanu
początkowego (A) z końcowym (B) i
odkrywaniu czynników, które wpłynęły na
przekształcenie stanu A w B. Jednak są
lepsze w problemach praktycznych
dotyczących relacji przyczynowo-
skutkowych niż w zadaniach
abstrakcyjnych.
Przyczynowość
Z czasem wzrasta też zdolność
mówienia o przyczynach nie tylko w
aspekcie realizowania potrzeb, ale
również w dyskusji.
Funkcja symboliczna
We wczesnym dzieciństwie pojawia
się zdolność do przypominania sobie
nieobecnych przedmiotów i zjawisk za
pomocą symboli i znaków (funkcja
symboliczna)
Funkcja symboliczna
W wieku przedszkolnym dziecko
opanowuje różne systemy
symboliczne. W następnych okresach
rozwojowych może już ono wybierać
spośród wielu alternatywnych form
symbolizacji i doskonalić te, które
związane są z kulturą, w jakiej żyje.
Funkcja symboliczna
Reprezentacja symboliczna wiąże się
z rozwojem procesów intelektualnych.
Może występować równocześnie w
wielu postaciach, np. Zabawa,
rysunek, mowa.
Deficytom w zakresie funkcji
symbolicznej odpowiadają zwykle
deficyty w rozwoju językowym i
społecznym dziecko (np. autyzm).
Zabawa symboliczna
Pojawia się we wczesnym dzieciństwie
i oznacza zastępowanie jednych
przedmiotów przez inne.
Dziecko nie naśladuje rzeczywistości,
ale asymiluje świat do swojej
reprezentacji rzeczywistości
przedstawia w zabawie to, co o
rzeczywistości wie.
Zabawa symboliczna
W okresie do 4 r.ż. Dziecko dokonuje
projekcji symbolicznych schematów
na nowe obiekty. Czyni to w formie
reprodukcji własnych działań na niby
(udaje płacz misia) lub zapożyczenia
działań obserwowanych (naśladuje
zaobserwowane czynności).
Zabawa symboliczna
Występują proste identyfikacje 1
obiektu na drugi (np. kota z
klockiem),
Zastępuje rzeczywiste sceny
wyobrażonymi (np. przygotowanie na
niby kąpieli dla lalki).
Zabawa symboliczna
W okresie 4-7 r.ż. Zabawa
symboliczna staje się uporządkowana
Dziecko w trakcie zabawy buduje w
wyobraźni własne światy (dom, sklep,
miasto, kraina), poznaje wiele ról
społecznych (mama, lekarz,
konduktor).
Rysunek
Łączy w sobie ikoniczne i symboliczne
aspekty oznaczania
Trend rozwojowy prowadzi od bazgroli
do symboli graficznych
Rysunek
Początkowo bazgroły dziecka mają
charakter nieprzedstawiający i są
wynikiem pozostawiania śladów
ołówka na papierze.
O bazgrołach przedstawiających
można mówić wtedy, gdy dziecko
potrafi rysować proste kształty
geometryczne i ich kombinacje oraz
traktować je jako graficzne symbole.
Rysunek
W tym okresie ogólną funkcję
symboliczną pełni głowonóg
kombinacja okręgu i linii prostych
(dziecko przedstawia tak zarówno
ludzi, jak i zwierzęta).
Rysunek
Na okres przedszkolny przypada rozwój
symbolicznego przedstawiania
rzeczywistości w postaci rysunku.
Jest to okres ideoplastyki = okres schematu
= okres realizmu intelektualnego dziecko
odkrywa typowe formy graficzne służące do
przedstawiania reprezentantów danej
kategorii, np. człowieka, drzewa, domu.
Rysunek
Rysunki wyrażają wiedzę dziecka o
rzeczywistości dziecko rysuje to, co
wie, ignorując granice świata
wizualnego (przejrzystość rysunku)
oraz dokonuje przekształceń obiektów
trójwymiarowych, by przedstawić je
na dwuwymiarowej płaszczyźnie.
Rysunek
Rysunki dziecięce charakteryzuje
pasowe lub topologiczne
uporządkowanie przestrzeni.
Dziecko zaznacza subiektywny
stosunek do rysowanych obiektów, co
znajduje wyraz w afektywnych
przekształceniach (np. mama większa
od taty, zamazana cała czarownica)
a)
Głowonóg
(4,3lata)
b)
Schemat czł prosty
(4,5lata)
c)
Schemat czł złożony
(5lat)
d)
Poziome uporządkowanie
przestrzeni
(6lat)
e)
Rys. topologiczny
(9,7lat)
f)
Rys. perspektywiczny
(10,7 lat)
Rysunek
W następnych okresach rozwojowych
schemat zostaje wzbogacony o coraz więcej
elementów, a przestrzeń przedstawiana jest
perspektywicznie.
Starsze dzieci odrysowują znaną im
rzeczywistość
Rysunki dorastających cechuje dążenie do
naśladowania natury i powolna rezygnacja z
indywidualizmu na rzecz wierności
odtworzenia oraz łączenie wiedzy o
rzeczywistości i konwencji kulturowej.
Rysunek
W przejściu od intelektualnego
realizmu (rysuje to, co wie) do
wizualnego realizmu (rysuje to, co
widzi) dzieci napotykają wiele
problemów, z których najpoważniejszy
to przedstawianie 3-wymiarowych
przestrzeni na 2-wymiarowej kartce
papieru.
Rysunek
Do momentu, w których dziecko może
przedstawić perspektywę graficznie, rozwój
rysunku postępuje wraz z rozwojem
umysłowym, rysunek zaś może być
używany jako narzędzie badania rozwoju
umysłowego.
Po tym okresie poziom rysowania nie
odpowiada już poziomowi rozwoju
inteligencji, a zależy od indywidualnych
uzdolnień jednostki.
Dziecięce teorie umysłu
Są to spójne koncepcje, czy teorie
przyczynowo-wyjaśniające, które
dzieciom w wieku przedszkolnym
pozwalają przewidywać i wyjaśniać
zachowania innych osób poprzez
odnoszenie się do nieobserwowalnych
stanów umysłu, np. pragnienia,
emocje, wrażenia, przekonania
Dziecięce teorie umysłu
Miedzy 4-5r.ż., kiedy dziecko buduje teorię
umysłu, rozwija się reprezentacyjny model
umysłu
Dziecięce teorie umysłu
Wiedza dziecka o umyśle, jego
funkcjonowaniu oraz o relacji między
rzeczywistością a umysłem powstaje
stopniowo.
Dziecięce teorie umysłu
3-latki są przekonane, że rzeczy i
zdarzenia są bezpośrednio
odzwierciedlone przez umysł
Zachodzi poznawcze połączenie
między realnie istniejącymi rzeczami i
sytuacjami a umysłem
Dziecięce teorie umysłu
Moment przełomowy w rozwoju dziecięcych
teorii umysłu przypada na 5 r.ż., kiedy
dziecko zaczyna odróżniać własne (i innych
osób) przekonania na temat rzeczywistości.
Poznaje, że poszczególne osoby mogą mieć
odmienne zdania na ten sam temat
Dostrzega, że sądy na jakiś temat mogą
być prawdziwe lub fałszywe
Dlatego rozumie dopiero teraz kłamstwa,
żarty i metafory
Rozwój umysłowy
Umysłowy rozwój dziecka w wieku
przedszkolnym wyznaczają
1.
Osiągnięcia w zakresie czynności
umysłowych (szeregowanie,
klasyfikowanie)
2.
Zmiany w rodzaju i treści obrazów
umysłowych
3.
Pojawienie się niezmienników
Rozwój umysłowy - szeregowanie
Szeregowanie – czynność polegająca
na wykrywaniu różnic między
obiektami
Już pod koniec wczesnego dzieciństwa
dziecko potrafi zestawiać obok siebie
obiekty tej samej klasy, różniące się
rozmiarem (np. mała i duża lalka
tworzy małe szeregi).
Rozwój umysłowy - szeregowanie
Starsze dzieci szeregują w sposób
empiryczny układają metoda prób i
błędów wzrastający / malejący szereg z
podanych elementów.
Na tym etapie rozwoju dziecko obejmuje
uwagą tylko sąsiadujące ze sobą elementy,
ustala relację większości / mniejszości w
jednym kierunku, a osiągnięty rezultat nie
podlega modyfikacji
Rozwój umysłowy - szeregowanie
Doskonalsza forma to szeregowanie
systematyczne ok. 6 r. ż.
Jest to przyjęcie pewnej strategii
postępowania:
1.
Wybierania zawsze największego /
najmniejszego elementu z zestawu
2.
Ustalanie relacji mniejszości / większości w
obu kierunkach
3.
Możliwość transformowania szeregu przez
wprowadzanie nowych elementów
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Polega na grupowaniu przedmiotów
na podstawie podobieństwa
Jest to czynność trudniejsza i pojawia
się nieco później w rozwoju
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Czynność klasyfikowania przekształca się w
okresie przedoperacyjnym z tworzenia
zbiorów figuratywnych, poprzez
klasyfikowanie empiryczne, w
klasyfikowanie hierarchiczne.
Zbiory figuratywne świadczą o zdolności do
odtwarzania układów znanych z
doświadczenia, których podstawą jest
bliskość przestrzenna lub funkcja użytkowa
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Tworząc zbiory niefiguratywne, dzieci
1.
kierują się jednym, obiektywnym
kryterium, np. kolor, kształt.
2.
Wyodrębniają w zbiorze podzbiory i
porównują je ilościowo
Z czasem potrafią brać pod uwagę
kilka kryteriów klasyfikowania
równocześnie.
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Przechodząc do okresu operacyjnego,
dziecko zdolne jest dokonać
klasyfikacji hierarchicznej potrafi
stosować kilka kryteriów, porównywać
podzbiory, a także podzbiór ze
zbiorem, posługiwać się
kwantyfikatorami logicznymi
(„wszystkie”, „niektóre”)
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Umiejętność klasyfikowania wiąże się
z budowaniem naturalnych kategorii
semantycznych
Człowiek tworzy układy podobnych
obiektów poprzez przyrównywanie ich
do prototypu
Prototyp to reprezentatywny
przykład kategorii
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Dzieci wcześnie rozpoznają
prototypowe przykłady i przyswajają
ich nazwy
3-latki zdolne są do sortowania
przykładów poziomu podstawowego,
który odznacza się wysoką spójnością
Przykłady tego poziomu:
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Przykłady tego poziomu:
1.
Mają wiele cech wspólnych
2.
Nazwy tych przykładów są proste,
krótkie i występują w języku
potocznym
3.
Są wcześnie używane w kontaktach
dorosłych z ludźmi, np. dom, pies,
jabłko
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Trudność sprawia 3-latkom
sortowanie przykładów w terminach
poziomych
1.
Górnego nazwy nadrzędne, np.
budowla, zwierzę, owoc
2.
Dolnego nazwy specjalistyczne,
np. dworek, seter, antonówka
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
Kategorie percepcyjne i konceptualne:
1.
Percepcyjne oparte są na percepcyjnym
podobieństwie między obiektami i
włączają wiedzę o tym, jak coś robić, czyli
wiedzę proceduralną, która posługiwanie
się wymaga wyjaśnienia
Rozwój umysłowy - klasyfikowanie
2. Konceptualne wymaga wiedzy
dostępnej świadomemu myśleniu,
wiedzy dot. tego, jakie rzeczy są
podobne, czyli wiedzy deklaratywnej
Oba typy kategoryzacji mogą
występować już we czesnym
dzieciństwie
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Obraz umysłowy – pewna forma kopii
rzeczywistości, która:
1.
Wywodzi się z naśladownictwa
odróżnicowego (występującego pod
nieobecność wzoru)
2.
Ujmuje jedynie pewne
charakterystyki obiektu
3.
Ma charakter symboliczny
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Obrazy umysłowe mają
zindywidualizowany charakter:
Na zewnątrz wyrażane są za
pośrednictwem gestów, przedmiotów
zastępczych, rysunku, języka
Ich rozwój rozpoczyna się pod koniec
2 r.ż.
Intensywność zmiany przypadają na
okres wyobrażeń przedoperacyjnych
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Kierunek rozwoju prowadzi do:
1.
Obrazów reprodukcyjnych
(spostrzeganych uprzednio obiektów)
2.
Antycypacyjnych (przewidywanych na
podstawie doświadczenia)
3.
Statycznych (obrazy wyglądów)
4.
Kinetycznych (obrazy ruchów)
5.
Transformacyjnych (obrazy
przekształceń)
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Pod koniec średniego okresu
dzieciństwa dziecko zaczyna rozumieć
zasadę zachowania stałości
odkrywa, że jakaś cecha obiektu
(przedmiotu, zbioru) nie ulega
zmianie przy jednoczesnej modyfikacji
innych cech
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Uchwycenie niezmienności dot.
początkowo jedynie wartości
nieciągłych (ilość – 6r.ż.), dopiero
później dziecko opanowuje
niezmienność wartości ciągłych (masa
– 8 r.ż., ciężar – 9 r.ż., objętość – 11
r.ż.).
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Opanowanie niezmienników zachodzi w
stałej kolejności i wiąże się z
przechodzeniem na coraz wyższy poziom
rozwoju
Im głębsze upośledzenie umysłowe dziecka,
tym trudniejsze staje się dla niego
opanowanie niezmienników położonych
coraz wyżej na drabinie rozwojowej (ilość,
masa, ciężar, objętość)
Rozwój umysłowy – obraz umysłowy
Opanowanie niezmienników jest
warunkiem rozwoju myślenia
operacyjnego, ponieważ zapewnia
odwracalność czynności umysłowych
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Między 2 a 6r.ż. dziecko:
1.
Coraz lepiej rozumie emocje własne i
innych osób
2.
Nabiera zdolności regulowania
ekspresji emocji
3.
Nabywa umiejętności zaradczych,
które pozwalają mu kształtować
pozyt. kontakty z dorosłymi i
rówieśnikami
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Młodsze dzieci przedszkolne potrafią:
1.
Właściwie ocenić przyczyny podstawowych
reakcji emocjonalnych
2.
Skłonne są zwracać uwagę raczej na zewn
czynniki wywołujące emocje, niż na wewn
(z wiekiem mają jest odwrotnie)
3.
Potrafią na podst zewn przejawów emocji
(mimika, ruchy, mowa) przewidzieć zach
rówieśnika w zabawie
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Zmiany warunków wzbudzających
emocje przynoszą zmiany w sposobie
przeżywania emocji i ich wyrażania
Obok przejawów fizjologicznych
(czerwienienie się, pocenie)
obserwuje się wiele ruchowych
przejawów emocji (klaskanie,
podskakiwanie)
Rozwój umysłowy – rozwój
emocjonalny
Pod wpływem oddziaływań społ. następuje
ograniczenie ekspresji emocji przede
wszystkim hamowanie przejawów emocji
negat (gniewu, strachu)
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Wskazówki dorosłych:
1.
Służą kulturowej kontroli emocji
2.
Przyczyniają się do kształtowania
pozytywnych relacji dziecka z innymi
osobami
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Pod koniec wczesnego dzieciństwa
(2,3 r.ż.)pojawiają się emocje:
1.
Duma
2.
Wstyd
3.
Zazdrość
4.
Zakłopotanie
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Powstają one wskutek tych kontaktów
z otoczeniem, które są istotne dla
samooceny i oceny dokonywanej
przez innych
W miarę jak dzieci stają się świadome
znaczenia sukcesu i porażki, cierpią w
wyniku niekorzystnych dla siebie
porównań z innymi
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Kształtowanie się u dzieci
wyznaczników dobrego zach.
powoduje, że obecność innych
przestaje być konieczna do
wystąpienia emocji poczucia winy,
które pojawia się przy odniesieniu
własnego zach. do norm moralnych
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Rozwój obrazu własnej osoby, a
zwłaszcza osobistych ideałów, wpływa
na rozwój poczucia wstydu
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Od 2 r.ż. zaznacza się wyraźny wzrost
zdolności i skłonności do mówienia o
emocjach oraz do refleksji nad nimi
Dzięki temu dzieci mogą dzielić się
swymi doświadczeniami i pozostawać
w intymnych kontaktach z innymi
osobami
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Dzieci nabywają umiejętności
zaradczych, które pozwalają im
manipulować zachowaniami i uczuciami
innych osób poprzez wyrażanie
własnych emocji, np. przytulanie się
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Między 2 a 4 r.ż. Dzieci nabierają
biegłości w:
1.
Pocieszaniu innych
2.
Droczeniu się
3.
Żartowaniu z innymi
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Małe dzieci są także zdolne do:
1.
Dzielenia wspólnych przeżyć
2.
Pomagania, gdy dostrzegą kogoś w
kłopocie
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Zdolność do empatii zależy od
1.
poziomu rozwoju poznawczego
2.
poziomu rozwoju językowego dziecka
3.
od jego doświadczeń
Rozwój umysłowy – rozwój emocjonalny
Dzieci rodziców empatycznych
reagują z troską na zmartwienia
innych ludzi
Dzieci karane wykazują mniej zach.
empatycznych, natomiast często
reagują gniewem, lękiem, atakiem fiz
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Umiejętności społeczne dzieci w
średnim dzieciństwie wzrastają w
miarę rozwoju:
1.
świadomości i umiejętności
komunikacyjnych
2.
rozumienia uczuć i sposobu myślenia
innych osób
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Widać to najwyraźniej w zabawach z
rówieśnikami, w których dzieci nabywają
specyficznych doświadczeń, jakich nie
mogłyby zdobyć inaczej
1.
Wchodzą w równoważne interakcje z
rówieśnikami
2.
Podejmują odpowiedzialną współpracę
3.
Wspólnie ustalają cele zabaw
4.
Nawiązują przyjaźnie
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Kontakty społeczne w zabawie
przyjmują różną postać:
Od zabaw samotnych (gdzie
dziecko jeszcze nie przejawia
aktywności społecznej)
Poprzez zabawy równoległe (oparte
na naśladownictwie rówieśników)
Do społecznych form zabawy
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Zabawy społeczne mają postać:
1.
Zabaw wspólnych (poszczególne
dzieci odgrywają swoje role)
2.
Następnie zabaw zespołowych
(wyraźny jest wspólny cel działania)
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Wszystkie wymienione formy
koegzystują w wieku przedszkolnym
dziecka:
1.
Zabawy samotne – najczęściej
występują w grupie 3 i 4-latków
2.
Zabawy samotne i równoległe
stabilizują się w wieku 3-6 lat
3.
5-latki częściej podejmują społeczne
formy zabawy
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Rozwój społeczny wspierają zabawy
w udawanie, w których dzieci:
1.
Odgrywają różne przeżycia
2.
Odpowiadają na uczucia innych ludzi
3.
Uczą się współpracować, negocjować
4.
Poznają role społeczne i zasady
postępowania związane z pewnymi
syt. społ., np. kupowanie, wizyta u
lekarza, podróż
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
W wieku przedszkolnym nawiązują się
przyjaźnie, które nie są jeszcze trwałe
i nie opierają się na wspólnym
działaniu.
Dla dzieci przyjaźń to relacja oparta
na przyjemnej zabawie i dzieleniu się
zabawkami
Rozwój umysłowy – rozwój społeczny
Badania wskazują, że dzieci, które się
przyjaźnią:
1.
są wobec siebie bardziej
ekspresywne
2.
patrzą na siebie
3.
rozmawiają ze sobą
Późne dzieciństwo – 7-11 lat
W późnym dzieciństwie następuje
Przejście na wyższy, operacyjny
poziom myślenia
Dziecko potrafi kierować się zasadami
przyjętymi przez grupę, której jest
członkiem
Tworzy zróżnicowany, a jednocześnie
uporządkowany obraz własnej osoby
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Aktywność dziecka staje się:
1.
Dowolna
2.
Selektywna
3.
Systematyczna
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Dziecko w tym okresie potrafi:
1.
Dowolnie koncentrować swoją uwagę
i obejmować nią więcej elementów
(3-6), niż w poprzednim okresie
2.
Dowolnie zapamiętywać oraz
stosować różne zabiegi ułatwiające
przyswajanie i zapamiętywanie
materiału (strategie pamięciowe, np.
powtarzanie)
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Pod wpływem doświadczeń w uczeniu
się zaznacza się refleksja dziecka nad
własnymi procesami poznawczymi
rozwija się m.in. metapamięć –
wiedza o własnej pamięci
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Pojawia się nowa postać czynności
umysłowych = operacje konkretne.
Są one:
1.
Zinterioryzowane – ich materiałem
są obrazy umysłowe wyrażane na
zewnątrz przez symboliczne
zastępniki, np. liczmany
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
1.
Ghj
2.
Zintegrowane – proste czynności
umysłowe (dodawanie, odejmowanie,
mnożenie, dzielenie) dot. relacji między
obiektami i tworzą układy złożone z
czynności jednego rodzaju
3.
Odwracalne – dzięki opanowaniu
niezmienników możliwa jest odwracalność
czynności umysłowych na zasadzie prostej
odwracalności (negacja) lub wzajemności
(A na lewo od B; B na prawo od A)
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Operacje konkretne występują w
rozwiązywaniu zadań, które zawierają pełne
informacje
Są one ograniczone pod względem treści,
ponieważ nabycie umiejętności
prowadzenia operacji na materiale jednego
rodzaju (dodawanie liczby obiektów) nie
zapewnia przeniesienia tej umiejętności na
inne treści (dodawanie kilogramów)
Późne dzieciństwo – rozwój poznawczy
Operacje konkretne są również
ograniczone pod wzgl. formy, co
oznacza brak możliwości
formułowania na ich podst. praw,
zasad, reguł.
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Poznanie moralnego rozwoju dziecka
odnosi się do rozważenia jego
stosunku do wymogów społecznych,
występujących w formie nakazów,
zakazów oraz norm społecznych.
Ważne są tu:
1.
Rzeczywiste zach. się dzieci
2.
Oceny zach. moralnych
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Rozwój moralny ma charakter sekwencyjny
zmiany w zakresie rozumowania
moralnego zachodzą:
1.
według stałej kolejności
2.
bez możliwości pominięcia jakiegoś stadium
3.
zmiany wcześniejsze nie tylko wpływają na
te, które są później, ale także zmiany
późniejsze przeorganizowują struktury
charakterystyczne dla stadiów
wcześniejszych
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
W okresie między 2 a 5r.ż. dziecko nie
jest zdolne do rozumowania cudzych
stanów psych., innym osobom
przypisuje stany własne
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Zachachowanie dziecka, związane z
podporządkowaniem się regułom
narzuconym przez dorosłych, jest
uwarunkowane dążeniem do
osiągnięcia własnych celów i
uniknięcia kary, z czym wiąże się
doznawanie zadowolenia lub zawodu
Nie występuje poczucie winy
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Ta faza nazywa się fazą
egocetryczną odniesieniem do
ocen moralnych dziecka są jego
własne cele i osiągnięcia
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Moralność tego okresu sprowadza się
do ujmowania sytuacji w kategoriach
bezpośrednio spostrzeganych i
doświadczeniach potrzeb, pragnień,
zainteresowań konkretnej jednostki
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Z czasem dziecko zaczyna
zachowywać się tak, aby uzyskać
aprobatę innych ludzi, wzbudzić w
nich pozytywne doznania
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
1.
Zach. się konformistycznie
2.
Chce być grzecznym dzieckiem
3.
Jeśli postępuje niezgodnie z regułami,
jest świadome, że sprzeniewierzyło
się czyimś oczekiwaniom i ma
poczucie winy
4.
Godzi się z tym, że za
nieprzestrzeganie zasad grozi kara
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Zgodnie z dziecięcym realizmem
moralnym, kara powinna być
proporcjonalna do materialnej
wielkości szkody związanej z
wykroczeniem, bez wzgl. na intencje
sprawcy czynu
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Dla późnego dzieciństwa
charakterystyczne jest kierowanie się
normami grupy
Zdolność do spostrzegania i
rozumienia cudzych stanów psych.
skłania dziecko do uznania, że słuszne
jest to, co łączy się z równą wymianą i
prowadzi do wzajemnej korzyści
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Jednak traktowanie zasad jako
zewnętrznych (choć niekoniecznie
pochodzących od dorosłych) skłania
dziecko do przyjęcia postawy
wyrażającej moralny pryncypializm
dobre jest to, co względnie zgodne
z literą prawa, niezależnie od
konieczności
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
Okres dzieciństwa kończy się wejściem na
poziom konwencjonalny w rozwoju
moralnym dziecko, przyjmując
perspektywę własną:
1.
Uwzględnia perspektywy innych ludzi
2.
Okazuje zainteresowanie i troskę o innych
3.
Stara się utrzymać dobre stosunki z innymi
Późne dzieciństwo – rozwój moralny
1.
G
2.
G
3.
G
4.
Uważa, że słuszne jest czynienie tego,
czego oczekuje się od osób pełniących
określone role społeczne – w rodzinie, w
szkole
5.
Dąży do zgodności z tym, co ogólnie
przyjęte i oczekiwane w grupie, której jest
członkiem
6.
Zaczyna oceniać zach. innych z punktu
widzenia intencji ich działania
Przyjmując reguły grupy w działaniu i
ocenianiu zach innych, wchodzi w okres
moralności autonomicznej
Późne dzieciństwo – rozwój społeczny
W okresie późnego dzieciństwa
dziecko staje się członkiem formalnej
grupy – klasa szkolna
Nawiązywanie kontaktów w grupie i
znalezienie w niej swojego miejsca
zależy od:
1.
Umiejętności komunikacyjnych
2.
Orientacji w zach. innych
Późne dzieciństwo – rozwój społeczny
Może to być pozycja dziecka:
1.
Popularnego – wybieranego do wspólnych
zabaw, lubianego
2.
Odrzuconego – z którym nikt z grupy nie
chce wchodzić w kontakt
3.
Kontrowersyjnego – które przez jednych
jest bardzo lubiane, przez innych
odrzucane
4.
Lekceważonego – z którym nie chętnie
wchodzi się w kontakt
5.
Nie wyróżniającego się – które jest
niezauważane
Późne dzieciństwo – rozwój społeczny
Zajmowane pozycje cechuje brak
trwałości
Trwała jest jedynie pozycja dziecka
odrzuconego
Późne dzieciństwo – rozwój społeczny
Pozycję dziecka odrzuconego
zajmują często dzieci, które:
1.
Rzadko rozmawiają z innymi
2.
Często wzniecają bójki i kłótnie
3.
Unikają udziału w działaniach
wymagających współpracy
Późne dzieciństwo – rozwój społeczny
Przyjaźnie dzieci w oparte są na
wzajemnych zaufaniu i udzielaniu sobie
nawzajem pomocy
Przyjacielem jest dziecko ze wzgl. na swoje
cechy, a nie posiadane przedmioty czy
uczestniczenie w zabawie
Pod koniec tego okresu przyjaźń staje się
trwałą relacją, opartą na wspólnocie
zainteresowań i podobieństwie cech
osobowości
Późne dzieciństwo – rozwój O
W ciągu pierwszych lat życia dziecka
kształtują się podstawy jego osobo. i
to one sposób decydują o dalszym
rozwoju
Niektóre właściwości zaznaczają się
bardzo wcześnie i są stosunkowo
trwałe, inne podlegają ciągłym
zmianom
Późne dzieciństwo – rozwój O
Na początku możemy zauważyć
ogólny napęd psychoruchowy, żywość
lub powolność ruchów i r-i dziecka
Późne dzieciństwo – rozwój O
W wieku poniemowlęcym dzieci przejawiają
także zaczątkowe cechy woli i charakteru
W syst. zdobywania upragnionego
przedmiotu, którym towarzyszy
pokonywanie przeszkód, można
obserwować wytrwałość dziecka, upór,
gwałtowność jego r-i
Zaznaczają się wyraźne przejawy
powściągania, które umożliwiają rozwój
celowych ruchów i właściwego reagowania
na zakazy słowne
Późne dzieciństwo – rozwój O
Na wiek przedszkolny przypada
kształtowanie się struktury O – pewne
cechy utrwalają się (zwykle dodatnie),
inne ulegają osłabieniu (zwykle
ujemne)
Późne dzieciństwo – rozwój O
Procesy te zachodzą pod wpływem
swobodnych działań dziecka, jak i
ukierunkowujących kontaktów z
dorosłymi
W rezultacie kształtują się:
1.
Podstawowe nawyki (np. mycie rąk
przed jedzeniem)
2.
Sposoby zach. się (np.
nieprzerywanie, gdy ktoś mówi)
Późne dzieciństwo – rozwój O
Na podstawie trwałych oczekiwać
dziecka oraz odczuwania przez nie
braku, gdy nie mogą być one
spełnione, kształtują się podstawowe
potrzeby psychiczne (bezpieczeństwa,
miłości, przynależności, uznania i
osiągnięć)
Późne dzieciństwo – rozwój O
Zmiany rozwojowe dotyczą
1.
Sposobu i środków sposobu zaspakajania
potrzeb
2.
Stopniowemu zwiększaniu się tolerancji na
ich zaspokojenie
3.
Przejmowania sposobów zaspokajania
potrzeb przejętych w danej grupie
społecznej
4.
Zwiększania roli własnej aktywności w
zaspokajaniu potrzeb
5.
Coraz większe zaznaczanie się
indywidualności w tym względzie
Późne dzieciństwo – rozwój O
W późnym dzieciństwie ujawnia się
rozwój zainteresowań – jako wzgl.
trwałych dążeń do poznania
otaczającego świata, przybierających
postać ukierunkowanej aktywności
poznawczej o określonym nasileniu i
przejawiającym się selektywnym
stosunkiem do otaczających zjawisk
Późne dzieciństwo – rozwój O
Kalendarz rozwoju zainteresowań:
1.
Niemowlęta są zaciekawione obiektami
nowymi i pozostającymi w ruchu
2.
Potem ich zaciekawienie przenosi się na
słowa, sformułowania, sposób mówienia
3.
Dzieci przedszkolne przejawiają czasowe
zainteresowania różnymi formami zabaw i
zabawkami
Późne dzieciństwo – rozwój O
1.
I
2.
I
3.
I
4.
U uczniów klas młodszych przejawiają
się czasowe zainteresowania
sportem, zabawami ruchowymi,
recyptywnymi (np. oglądanie tv),
czytaniem
5.
Jedynie dzieci z klasy I interesują się
szkołą - W następnych klasach
zainteresowania wyraźnie się
obniżają
Późne dzieciństwo – rozwój O
Ogólnie rozwój zainteresowań zależy
od:
1.
Płci
2.
Zdolności
3.
środowiska społecznego
4.
oddziaływania szkoły
Późne dzieciństwo – rozwój O
Trzonem O jest obraz samego siebie
Dziecko kształtuje swój obraz pod
wpływem:
1.
Własnej aktywności
2.
Opinii dorosłych
3.
Porównywania się z innymi
Okres dorastania
Okres dorastania jest bardzo
zróżnicowany interindywidualnie i
trudno wyznaczyć granice odnoszące
się do wszystkich jednostek w każdej
kulturze
Dla porządku przyjęto granice 11-18
lat
Okres dorastania
Początek tego okresy wyznaczają
zmiany natury anatomiczno-
fizjologicznej, zachodzące w
organizmie
Fazę tą kończy osiągnięcie
biologicznej dojrzałości – zdolność
dawania życia
Okres dorastania
Na ten proces składają się 2 fazy:
1.
Faza pokwitania / pubertalna
2.
Faza zmian z sferze psych, przede
wszystkim w obrazie własnej osoby
zakończenie tej fazy wiąże się z
osiągnięciem dojrzałości psych:
zdolności decydowania o sobie,
odkryciem sensu własnego istnienia
odnalezieniem własnej tożsamości
Okres dorastania
Przebieg i obraz okresu dojrzewania
zależą od kontekstu społeczno-
ekonomicznego
Tylko niektóre symptomy dojrzewania
występują powszechnie
Jest to etap wielorakich transformacji
Dorastanie – dojrzewanie biologiczne
W fazie pokwitania pojawiają się
pierwszo- i drugorzędne cechy
płciowe
U obu osób obserwujemy skok
pokwitaniowy = szybki wzrost ciała
dziewczyny przechodzą go
szybciej, krócej i wcześniej
Dorastanie – dojrzewanie biologiczne
Zmiany w budowie ciała postępują od
dolnych części ku górnym i od
położonych najdalej ku najbliższej osi
ciała.
Zmiany w dojrzewaniu fizycznym
zależne są od czynników
socjoekonomicznych większą
podatność w tym zakresie obserwuje
się u ch niż u dz
Dorastanie – rozwój motoryczny
Okres dojrzewania prowadzi do:
1.
Zakończenia naturalnego rozwoju
ruchowego, uwarunkowanego prawami
natury
2.
Ostatecznego zróżnicowania typu
motorycznego w zależności od płci
3.
Ukształtowania się indywidualnego stylu
ruchowego
4.
Ukształtowania się indywidualnego modelu
aktywności ruchowej
Dorastanie – rozwój motoryczny
Na początku dojrzewania
jest destrukturalizacja
uprzednio ukształtowanej i
doprowadzonej do swoistej
doskonałości motoryki
dziecięcej
Dorastanie – rozwój motoryczny
Efektem tego procesu jest
pogorszenie się motoryczności:
1.
Zanika lekkość i harmonia ruchów
2.
Pojawia się ociężałość
3.
Zmniejsza się tempo ruchów, ich
płynność i elastyczność
4.
Zmniejsza się stabilność osiągnięć
ruchowych
Dorastanie – rozwój motoryczny
Zaznacza się nadpobudliwość ruchowa
Obserwuje się występowanie bezwiednych
przyruchów
Zmniejsza się precyzja ruchów
Pogarsza się zdolność uczenia się ruchów
złożonych
Ruchy stają się niezgrabne, co często
powoduje do rezygnacji z aktywności
ruchowej
Dorastanie – rozwój motoryczny
Następnie na nowo dokonuje się
strukturalizacja motoryczność
zróżnicowana według płci i
zindywidualizowana
Powraca płynność, dynamika i dokładność
ruchów
Ujawnia się umiejętność antycypowania
ruchów
Wzrasta zdolność tworzenia nowych
kombinacji i kompozycji ruchowych
Wzrasta zdolność uczenia się ruchów
złożonych
Dorastanie – rozwój motoryczny
Zaznacza się wyraźnie dymorfizm
płciowy w rozwoju motorycznym:
Ruchy dz. są bardziej płynne,
elastyczne i precyzyjne
U ch. zaznacza się wzrost siły
Dorastanie – rozwój motoryczny
Duży wpływ ma wykonywanie ćwiczeń
fiz dzieci uprawiające sporty
przechodzą pokwitanie łagodniej
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
Na podłożu dojrzewania płciowego
rozwija się potrzeba seksualna – stan
ogólnego pobudzenia, z czasem
przyjmuje formę dążenia ku sobie płci
przeciwnej
Potrzeba jest
większa u ch.
niż u dz.
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
Rozwijają się intymne przyjaźnie
miedzy rówieśnikami tej samej płci
Dobierają się na zasadzie
podobieństwa psych.
Zarówno ch jak i dz kierują uczucia ku
osobom dorosłym tej samej płci
zjawisko to przyjmuje formę adoracji u
dz i postać kultu bohatera u ch
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
Popęd seksualny realizowany jest
przez masturbację częściej u ch
(90%) niż u dz (40%)
Następnym etapem jest gwałtowne
obdarzenie uczuciem, zwykle na
krótko, rówieśnika płci odmiennej
Są to tematy najczęstszych rozmów
przyjaciół tej samej płci
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
W drugiej fazie dorastania rozluźniają
się związki z osobami tej samej płci, a
tworzą się przyjaźnie heteroseksualne
Dz wybierają przyjaciół na zasadzie
podobieństwa psych, ch podobnie, ale
duże znaczenie mają atrybuty
fizyczne dz
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
Pojawia się pierwsza postać miłości –
miłość szczenięca – dla której
ważniejsze jest samo kochanie niż
obiekt uczuć
Potem jest miłość romantyczna –
która prowadzi do idealizowania
osoby obdarzonej uczuciem
Dorastanie – rozwój psychoseksualny
Formą aktywności seksualnej w
kontaktach rówieśników płci
przeciwnej jest necking (pieszczoty
miłosne górnej części ciała) i petting
(narządy płciowe prowadzący do
orgazmu)
Dorastanie – zmiany poznawcze
Myślenie przyjmuje postać operacji
formalnych dot. relacji między
relacjami, np. implikacja wyrażająca
związek między możliwą przesłanką i
koniecznym skutkiem (np. jeśli
czytasz tekst uważnie, to potrafisz
odpowiedzieć na pytania kontrolne)
Dorastanie – zmiany poznawcze
Możliwe staje się rozumowanie
dedukcyjne polega na
przechodzeniu od ogólnych
sformułowań do ich zastosowania w
konkretnych sytuacjach
Dorastanie – zmiany poznawcze
Okres dorastania kończy długą drogę
dochodzenia do wiedzy pełnej,
uporządkowanej i logicznej
Dorastanie – zmiany poznawcze
Rozwój operacji formalnych prowadzi
do pojawienia się takich właściwości
myślenia dorastających, jak:
1.
Refleksyjność
2.
Krytycyzm
3.
Metaforyczne ujmowanie zdarzeń
4.
Niezależność sądów od sądów innych
osób
5.
Formułowanie własnych opinii
Dorastanie – zmiany poznawcze
Intensywnie rozwija się wyobraźnia, co
znajduje odzwierciedlenie w pomysłowości
młodzieży, w jej marzeniach i twórczości
Dorastających cechuje:
1.
Tendencja do oryginalnego ujmowania
zjawisk
2.
Łatwość przyjmowania rozmaitych nowości
(też technicznych)
3.
Spontaniczne racjonalizatorskie pomysły,
ułatwiające życie na co dzień
Dorastanie – zmiany poznawcze
Twórczość młodzieży jest zjawiskiem
powszechnym, występuje najczęściej w
formie:
1.
Pisania pamiętników
2.
Listów
3.
Wierszy
4.
Piosenek
5.
Opowiadań
Większość tych wytworów cechuje często
przesadny, pretensjonalny styl i treść –
ważna zwykle jedynie dla autorów
Dorastanie – zmiany poznawcze
Większą aktywność w zakresie
twórczości werbalnej, także w formie
społecznej (np. redagowanie gazetki
szkolnej) przejawiają dz
Dorastanie – zmiany poznawcze
Zaznaczają się zmiany w poszczególnych
procesach poznawczych
1.
Wzrasta wrażliwość zmysłów (osiągając
najniższe progi)
2.
Ostrość wzroku 15-latka przewyższa
ostrość wzroku dorosłego
3.
Pod koniec okresu dorastania wzrasta
ostrość słuchu muzycznego
4.
Zwiększa się czułość zmysłów –
zdolność do odczuwania różnicy
między 2 bodźcami tego samego
typu
Dorastanie – zmiany poznawcze
Powiększa się rozpiętość wrażliwości:
od dużej wrażliwości na bodziec słaby
(np. ściszone dźwięki) do bardzo dużej
tolerancji na bodźce silne (np.
dyskoteka)
Dorastanie – zmiany poznawcze
Rozwija się uwaga i pamięć
dorastających:
1.
Uwaga staje się bardziej pojemna
2.
Pamięć – dowolna, strategiczna i
logiczna (oparta na rozumieniu
zapamiętywanego materiału)
Dorastanie – rozwój tożsamości
Dorastanie to okres poszukiwań
własnej tożsamości i próby określenia
siebie
Dorastający poszukuje wiedzy o sobie
poprzez refleksje nad sobą
Jest to podstawowy problem okresu
dorastania
Dorastanie – rozwój tożsamości
W tym czasie obserwujemy kryzys
tożsamości – dorastający musi:
1.
scalić dotychczasową wiedzę o sobie
2.
uzyskać integrację swojej przeszłości
z teraźniejszością
3.
sformułować koncepcję przyszłości
Dorastanie – rozwój tożsamości
Rozwiązanie kryzysu tożsamości
zależy od:
1.
Poczucia wewnętrznej identyczności i
ciągłości
2.
Dostrzegania tej identyczności i
ciągłości
3.
Potwierdzenia percepcji samego
siebie w kontaktach
interpersonalnych
Dorastanie – rozwój tożsamości
Młodzież poszukuje własnej
tożsamości w:
1.
Stałości stosunku do niej rodziców
2.
Tworzeniu nowego obrazu własnej
osoby (często poprzez przejmowanie
cudzych zach, poglądów, przekonań)
3.
Sprawdzaniu swoich możliwości fiz i
psych
Dorastanie – rozwój tożsamości
Określenie siebie stanowi podstawę
dokonywania samodzielnych wyborów, np.
dot. dalszego kształcenia czy zawodu
Wybory te często wiążą się z przeżywaniem
konfliktu między pragnieniem
samodzielności a lękiem przed
odpowiedzialnością
Pod koniec dorastania decyzje młodzieży są
w coraz większym stopniu racjonalne
Dorastanie – rozwój tożsamości
Wynikiem dobrze rozwiązanego
kryzysu tożsamości jest:
1.
Mocne poczucie własnego Ja
2.
Zdolność do głębokiego
zaangażowania się w wartości i ideały
3.
Zdolność do podejmowania
odpowiedzialnych zadań
4.
Darzenie miłością
Dorastanie – rozwój tożsamości
Brak rozwiązania kryzysu tożsamości
prowadzi do trudności w ustalaniu
właściwych relacji z otoczeniem,
uwzględniających wzajemne
wymagania partnerów interakcji
mamy wówczas do czynienia z
rozproszeniem ról, poczuciem
dezorientacji co do tego, kim się jest.
Dorastanie – rozwój tożsamości
Dorastający może mieć poczucie
opuszczenia i rozpaczy i w
konsekwencji wycofać się z otoczenia
W skrajnych przypadkach może
przyjmować negat. tożsamość –
prezentować zach. bądź postawy
społeczne sprzeczne z
obserwowanymi u rodziców i
wychowawców
Dorastanie – światopogląd
Światopogląd to:
Wyraz intelektualnego modelu świata,
połączonego z jego oceną.
Żywa wizja świata każdej jednostki, jej
potoczna wiedza o świecie
Dorastanie – światopogląd
Na tworzenie się umysłowej reprezentacji
świata ma wpływ:
1.
Czas historyczny (zdarzenia, atmosfera)
2.
Czynniki O: styl umysłowości, poczucie
osobistej kompetencji życiowej (konkretne
umiejętności i poczucie ich posiadania)
3.
Indywidualne doświadczenia życiowe
4.
Płeć
Dorastanie – światopogląd
Światopogląd ulega ciągłym zmianom, jego
podstawowe funkcje, zaczynają się dopiero
kształtować. Należą do nich:
1.
Mobilizowanie do podejmowania zadań i
pokonywania trudności
2.
Scalanie poszczególnych poglądów
3.
Obrona przed zwątpieniem i utratą sensu
istnienia
4.
Kontrolowanie własnego postępowania
5.
Wyjaśnianie świata
Dorastanie – światopogląd
Specyficzną formą światopoglądu
młodzieży jest idealizm młodzieńczy,
który przejawia się w 3 kolejnych stadiach:
1.
Idealizm antycypacyjny - optymistyczna
wizja przyszłości, połączona z wiarą w
realizację własnych pragnień i marzeń.
Zderzenie młodzieńczych ideałów z
rzeczywistością prowadzi do rozczarowań,
co jest przyczyną buntu młodzieży
Dorastanie – światopogląd
1.
2
2.
Idealizm kompensacyjny – wyraża się
krytykowaniem innych. Młodzież może
prezentować postawy negat, np. nihilizm
(zaprzeczanie sensu istnienia ludzkości,
samego siebie), cynizm (rozbieżność
między głoszonymi przekonaniami a ich
realizacją)
3.
Idealizm normatywny – praktyczny
(rozróżnianie, co jest, a co nie jest możliwie
do zrealizowania)
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Na okres dorastania przypada etap
moralności autonomicznej – początkowo
ujawnia się pryncypialny stosunek do zasad
moralnych; obowiązuje on zawsze i
wszędzie
Następny jest relatywizm moralny –
dorastający uczą się, że złożone sytuacje
społeczne wymagają dużej plastyczności
postępowania, a bezwzględne stosowanie
zasad może prowadzić do konfliktów.
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Kolejny etap to stadium moralności
postkonwencjonalnej – początkowo
ukierunkowani są na przestrzeganie
społecznej umowy, przy czym
dopuszczalna jest umowa wolna oraz
możliwość zmiany prawa 14- i 15-
latkowie stają się świadomi, że każdą
kwestię można rozpatrywać z
wielu stron
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Pod koniec okresu dorastania mamy
ukierunkowanie na osądy sumienia
oraz osobiste zasady etyczne, które
spełniają wymogi logiki,
uniwersalności i spójności
wewnętrznej są to uniwersalne
zasady sprawiedliwości, równości
praw ludzkich, wzajemności i
szacunku.
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Moralności okresu dorastania przypisuje się
konformizm moralny, który wiąże się z
dostosowywaniem się do grupy i opinii
większości.
Wyrazem konformizmu jest młodzieżowa
subkultura, obejmująca sposób ubierania
się, zach, hierarchię wartości, wspólny język
Akceptacja grupy rówieśniczej przez
jednostkę będzie tym większa, im więcej
przeżywa ona konfliktów z dorosłymi
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Konflikty z dorosłymi są typowe dla
tego okresu
Jest to uwarunkowane
1.
Wzrastającym krytycyzmem
dorastających
2.
Bardziej restrykcyjnym zach.
rodziców, którzy chcą opóźnić
wkroczenie swego dziecka w świat
dorosłych
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Obie strony starają się niwelować
napięcia i nawzajem szanować swój
punkt widzenia
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
W miarę jak młodzi ludzie wyzwalają
się spod wpływu dorosłych,
zacieśniają się ich więzi z grupą
rówieśniczą
Większość dorastających identyfikuje
się z rówieśnikami, wyznaje wartości
zgodnie z tymi, które wyznawane są
przez rówieśników
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Związki rówieśnicze w okresie adolescencji
przyjmują formę paczek i przyjaźni
Paczki
1.
Grupy oparte na ścisłych, intymnych
związkach interpersonalnych
2.
Skupiają osoby najpierw jednej, później obu
płci
3.
Wywodzą się z podobnych środowisk
4.
Prezentują te same zainteresowania
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Przyjaźń
1.
Zakłada związek bardziej intensywny i
intymny
2.
Dorastający mogą wyrażać swoje
najskrytsze uczucia
3.
Przyjaźń może poprawić poczucie własnej
wartości, bo umożliwia doznawanie
szacunku oraz zainteresowania własnymi
myślami i przeżyciami, jakie okazuje
przyjaciel
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Chłopcy, którzy wcześniej dojrzewają:
1.
Mają większe szanse na wybicie się w
sporcie ze względu na swą siłę i
wzrost
2.
Wcześniej osiągają pewność siebie w
kontaktach z dz
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Chłopcy dojrzewający później
1.
Bywają częściej spięci
2.
Nadmiernie się kontrolują
3.
Są społecznie niedostosowani
4.
Mają poczucie odrzucenia
Zmiany w sferze społeczno-moralnej
Różnice spowodowane wiekiem
rozpoczęcia dojrzewania mogą
utrzymać się do dorosłości
Mężczyźni, którzy późno dojrzewali
przejawiają obniżony poziom zaufania
we własne siły i silną potrzebę
wsparcia ze strony
innych
Rozwój w okresie dorosłości
Rozwój w dorosłości zależy od:
1.
Wyposażenia biologicznego jednostki
2.
Jej indywidualnych wyborów
3.
Kierowania własnym rozwojem
4.
Zależy też od sytuacji, w jakiej
jednostka się znalazła w ciągu
swojego życia
Rozwój w okresie dorosłości
W okresie dorosłości zaznaczają się następujące
trendy rozwojowe:
1.
Stabilizacja własnej tożsamości
2.
Nawiązywanie głębszych związków
interpersonalnych, co związane jest z uwolnieniem
się od samego siebie, a wyczuleniem na potrzeby
innych
3.
Pogłębienie dziedzin aktywności: praca, nauka,
zainteresowania
4.
Wyraźniejsze dostrzeganie problemów moralnych i
etycznych
5.
Wzrost znaczenia troski nie tylko o najbliższych, ale
również wszystkich potrzebujących i cierpiących
Dorosłość – wiek młodzieńczy
Na okres młodości przypada 8 zadań:
1.
Wybór partnera do małżeństwa
2.
Uczenie się życia z partnerem małżeńskim
3.
Rozpoczęcie życia rodzinnego
4.
Wychowywanie dzieci
5.
Prowadzenie domu
6.
Podjęcie pracy zawodowej
7.
Przyjmowanie na siebie obywatelskiej
odpowiedzialności
8.
Znalezienie bliskich grup społecznych
Większość zadań skupia się na tworzeniu rodziny jako
najmniejszej grupy społecznej
Intymność i budowanie związków z
innymi
Młody dorastający, który w poprzednim
okresie znalazł własną tożsamość chce
złączyć ją z tożsamością innych
1.
Jest zdolny angażować się w związki lub
wspólnoty
2.
Gotowy do kompromisów i poświęceń na
rzecz solidarności z tymi, z którymi
pozostaje w bliskich związkach
3.
Przygotowany do intymności
Intymność i budowanie związków z
innymi
W tym stadium rozwija się w pełni
prawdziwy genitalizm w akcie
seksualnym partnerzy dążą do
odnajdowania najdoskonalszego
przeżycia, jakim jest dostosowanie do
siebie 2 istot
Intymność i budowanie związków z
innymi
Niebezpieczeństwem dla rozwoju jest
unikanie kontaktów, które prowadzą
do intymności rezultatem takiej
sytuacji jest izolacja, która utrudniać
będzie osiągnięcie produktywności
(kreatywności) w następnym okresie
rozwojowym
Intymność i budowanie związków z
innymi
Tworzenie związków przyjacielskich
podobieństwo cech O jest silniejszym
predyktorem pomyślnych relacji
interpersonalnych niż ich
przeciwieństwo czy
komplementarność
Intymność i budowanie związków z
innymi
W budowaniu
związków ważne są
czynniki
demograficzno-
społęczne:
1.
Wiek
2.
Wykształcenie
3.
Stopień zamożności
4.
Religia
5.
Przynależność
etniczna
Intymność i budowanie związków z
innymi
W budowaniu długotrwałego związku
można wyróżnić 5 faz:
1.
Zauważenie się nawzajem i powstanie
gotowości do nawiązywania znajomości
2.
Rozpoczęcie znajomości i podjęcie
bezpośrednich kontaktów
Intymność i budowanie związków z
innymi
1.
I
2.
I
3.
Pogłębienie wzajemnego
zaangażowania
4.
Pojawienie się kryzysów grożących
rozpadem – tendencje „od” stają się
silniejsze niż tendencje „ku”
5.
Rozpad układu wskutek rezygnacji
lub śmierci 1 z partnerów
Na okres młodości przypadają zwykle
2 lub 3 pierwsze fazy
Intymność i budowanie związków z
innymi
Większość młodych dorosłych ma
świadomość zmian, jakie zachodzą w
ich miłości w małżeństwie:
1.
Dostrzegają dojrzewanie miłości
2.
Jej zmiany jakościowe
3.
Przekształcenie się miłości namiętnej
w miłość koleżeńską
Tworzenie rodziny
Na okres młodości przypada faza
prokreacji w życiu kobiety kończy
się w zasadzie ok. 30r.ż.
Tworzenie rodziny
W rodzinie następuje podział ról między
małżonkami
Kobieta jest organizatorką życia
rodzinnego
1.
Tworzy klimat emocjonalny
2.
Szczególną atmosferę w domu
3.
Kultywuje tradycje rodzinne i narodowe
4.
Zaspakaja potrzeby fizjologiczne i
psychiczne dzieci
5.
Sprawuje pieczę nad ich rozwojem
Tworzenie rodziny
Mężczyzna
1.
Dba o przestrzeganie przyjętych w
rodzinie norm, zasad, wartości
2.
Reprezentuje rodzinę na zewnątrz
Młodzi dorośli muszą nauczyć się
pełnienia ról żony/męża, a także
matki/ojca
Tworzenie rodziny
Można mówić o różnych modelach
aktywności młodych rodziców w
poszczególnych sferach życia:
1.
W sferze społeczno-kulturowej
zaznacza się partnerski model
aktywności małżonkowie wspólnie
podejmują takie formy aktywności,
jak korzystanie z rozrywek, spotkanie
towarzyskie
Tworzenie rodziny
1.
I
2.
W dziedzinie prowadzenia domu
zaznacza się wyraźnie
matricentryczność większość
prac wykonują kobiety, opiekują się
dziećmi w rodzinach 2-dzietnych
zaznacza się wymienność ról:
większość prac w domu wykonuje
czasem żona, a czasem mąż
Tworzenie rodziny
Pojawienie się pierwszego dziecka w
rodzinie wpływa na:
1.
Zwiększenie doświadczeń
2.
Sprawność współmałżonków w
dziedzinie prowadzenia domu i
wychowywania dzieci
3.
Doświadczenia te nie ulegają
zasadniczym modyfikacjom po
narodzinach kolejnego dziecka
Tworzenie rodziny
Urodzenie pierwszego dziecka
wywołuje również zmiany w systemie
wartości współmałżonków
1.
wzrasta ranga wartości rodzinnych,
2.
zmniejsza się natomiast ranga sensu
i wartości pozarodzinnych
Kariera zawodowa
Rozwój młodego mężczyzny i młodej
kobiety przebiega odmiennie
1.
Kobieta po założeniu rodziny zwykle
zajmuje się organizacją domu i
wychowaniem dzieci
2.
Kobieta musi dzielić realizowanie
zadań związanych z rolą matki i
gospodyni z karierą zawodową – lub
przerwać pracę zawodową
Kariera zawodowa
Mężczyzna skupia się na zdobywaniu
środków do życia dla rodziny
Mężczyzna nawiązuje kontakty z
osobami bądź instytucjami, które
mogą mu pomóc w spełnieniu tego
podstawowego zadania
Kariera zawodowa - Levinson
Młody mężczyzna:
1.
Poznaje świat dorosłych
2.
Utożsamia się z osobą dorosłą
3.
Rozwija zainteresowania i system
wartości dorosłych
4.
Podejmuje decyzje dot. pracy,
małżeństwa, rodziny
Kariera zawodowa - Lievegoed
Podjęcie pracy i jej wykonywanie zależy od
nastawienia, orientacji zawodowej
6 nastawień zawodowych:
1.
Badawcze
2.
Refleksyjne
3.
Organizacyjne
4.
Opiekuńcze
5.
Innowacyjne
6.
Utrwalające
Każde z tych nastawień może wyrażać się
w 1 z 2 rodzajów modalności: twórczej i
nietwórczej
Kariera zawodowa - Lievegoed
Nastawienie zawodowe to klucz,
według którego komponowana jest
biografia jednostki.
Kariera zawodowa - Lievegoed
Jednostka może dążyć do:
1.
Porządkowania wiedzy i idei w systemy,
teorie (nastawienie refleksyjne)
2.
Porządkować, kierować, ujarzmiać, kierować
się wartościami praktycznymi (nastawienie
innowacyjne)
3.
Reprodukować, podtrzymywać to, co
istnieje (nastawienie utrwalające)
W każdym zawodzie może ujawnić
się 1 lub więcej nastawień
Rozwój intelektualny
Rozwój intelektualny dorosłych
opisywany jest w kategoriach
myślenia postformalnego
Myślenie to ma charakter:
1.
Relatywistyczny
2.
Dialektyczny
3.
Metasystemowy
Rozwój intelektualny
Relatywizm w rozwiązywaniu problemów
ujawnia się jako:
1.
Coraz pełniejsze zrozumienie
subiektywnego charakteru wiedzy i
systemów wartości
2.
Umiejętność ujmowania problemu w
ramach różnych systemów odniesień
3.
Zdolność do konstruowania wielu
równoważnych rozwiązań
4.
Umiejętność uwzględniania różnych
punktów widzenia innych
Rozwój intelektualny
Myślenie relatywistyczne spełnia
funkcje adaptacyjne, ponieważ:
1.
Umożliwia rozumienie różnych
systemów przekonań
2.
Kształtuje świadomość własnych
przekonań
3.
Zapewnia porozumienie się z innymi
Rozwój intelektualny
Myśleniem dorosłych rządzą zasady
dialektyczne. Dzięki temu dorosły
może:
ujmować przeciwieństwa i tworzyć
adekwatne reprezentacje ciągle
zmieniającej się rzeczywistości
Myślenie dialektyczne stanowi
wyższą formę rozwoju inteligencji
Rozwój intelektualny
Myślenie postformalne łączy się ze
zdolnością do odkrywania problemów
Są to problemy życia codziennego i
problemy źle ustrukturowane
Realizacja planu życiowego
W podejmowaniu decyzji, w dokonywaniu
trudnych wyborów młodemu człowiekowi
może pomóc mądry doradca
Znalezienie mentora i podtrzymywanie z
nim stosunków to ważne zadanie rozwojowe
młodego dorosłego
Mentor w sposób moralny i rzeczowy
pomaga w sprecyzowaniu i osiąganiu
nadrzędnego celu (marzenia życia)
Realizacja planu życiowego
Przejście z drastania do dorosłości to
czas, kiedy konkretyzuje się plan
życiowy i następuje jego realizacja
Mogą wystąpić korekty lub nawet
poważne zmiany przyjętego planu
życiowego dzięki zdobytemu
doświadczeniu – jest to okres
stabilizacji planu życiowego
Człowiek dorosły
Wiek dorosły wiąże się z:
1.
Kreatywnością
2.
Potrzebą dokonań
3.
Rozszerzeniem kręgów społecznych
4.
Pracą zawodową
5.
Pełnieniem różnych ról zawodowych
6.
Życiem rodzinnym
7.
Wzrostem odpowiedzialności jednostki
8.
Specyficznym wzorem aktywności i
powiązań jednostki z otoczeniem
Jest to okres względnej stabilizacji i pełni
życia
Człowiek dorosły
Na okres dorosłości przypada
podejmowanie i realizacja wielu zadań
życiowych:
1.
Pomaganie nastoletnim dzieciom stać się
szczęśliwymi i odpowiedzialnymi dorosłymi
2.
Osiągnięcie w pełni dojrzałej społecznej i
obywatelskiej odpowiedzialności
3.
Osiągnięcie i utrzymanie
satysfakcjonującej działalności w karierze
zawodowej
Człowiek dorosły
1.
,
2.
,
3.
,
4.
Rozwijanie zainteresowań i hobby
stosownych do wieku dojrzałego
5.
Akceptacja fizjologicznych zmian
wieku średniego
6.
Przystosowanie się do starzenia się
rodziców
Człowiek dorosły
Głównymi komponentami struktury
życia człowieka dorosłego są:
1.
Praca zawodowa
2.
Życie rodzinne
Człowiek dorosły
Inne ważne składniki to:
1.
Narodowość
2.
Wyznawana religia
3.
Relacje z przyjaciółmi
4.
Sposoby spędzania wolnego czasu
Człowiek dorosły
Między 30-35r.ż. Następuje ocenianie
różnych aspektów własnego życia na
podstawie skorygowanego zespołu wartości
Jeśli wybór współmałżonka lub kariery
zawodowej zostanie oceniony jako
niewłaściwy, jednostka będzie starała się
dokonać wyborów alternatywnych – bardziej
zgodnych z
wyznawanymi wartościami
Człowiek dorosły
Pozytywne oceny w tym względzie
wzmagają zaangażowanie jednostki w
sprawy rodzinne i zawodowe
Człowiek dorosły
Dorosły:
Potrzebuje mniej (lub wcale) zachęty
do działania
Przejawia większą samodzielność,
umiejętność realizowania zadań bez
konieczności aprobaty ze strony
autorytetów
Czuje się odpowiedzialny za
podejmowane działania i ich rezultaty
Człowiek dorosły
40 r.ż. Stanowi linię graniczną między
przeszłością i przyszłością jest to
okres środka życia
Ten moment może wiązać się z
kryzysowymi przeżyciami, które dot.
oceny dokonań z poprzedniego okresu
i planów na przyszłość z perspektywy
możliwości pełnego wyrażania
samego siebie
Człowiek dorosły
Po przekroczeniu środka życia następuje,
zależnie od uprzednich doświadczeń, albo
okres najbardziej twórczego życia, albo
okres jego zwężania i ograniczenia.
Dorosłość jako okres kreatywny
Kreatywność w dorosłości przejawia
się głównie w powołaniu i
wychowaniu następnego pokolenia.
Może to przybrać formę tworzenia lub
uczestniczenia w pracach instytucji,
stowarzyszeń realizujących idee
opieki na dzieckiem
Dorosłość jako okres kreatywny
Dążenie do posiadania dzieci jest uwarunkowane
wieloma motywami:
1.
Rodzice pragną przekazać dziecku własne cechy
2.
Lub dorobek własnego życia
3.
Chcą realizować poprzez dzieci swoje marzenia i cele,
których nie udało im się osiągnąć
4.
Potrzeba bezpieczeństwa, którą dzieci mogą
zapewnić
5.
Naciskiem społecznym ze strony społeczeństwa (np.
ze strony rodziców)
6.
Miłość dzieci może być wartością, którą rodzice chcą
realizować w swoim życiu
